СССР-ын ОВМӦС КЫПТӦ И СОДӦ

Кыдзи кыптӧ и содӧ овмӧс СССР-ын

Овмӧс миян союзын зэв ӧдйӧ кыптӧ, содӧ. Кыптӧ гырыся восьлалӧмӧн. Видз-муысь воӧмтор таво матысмӧ войнаӧдз вӧлӧминӧдз. Войнаӧдз 1913ʼ воын став прӧдукта видз-му уджалӧмысь вӧлӧма дас ӧти миллиард сё квайтымын куим миллион шайт дон.

Война дырйи видз-му уджалӧм зэв ёна усьлі. Ӧти-кӧ, война вылын вӧлі став уджалысьыс, мӧд-кӧ, продразверстка понда крестьяна оз вӧлі кыпӧдны овмӧссӧ — лишнӧйсӧ пӧ нуасны жӧ-а, коймӧд-кӧ, война дырйи став овмӧсыс киссьӧ, жугалӧ, разалӧ, а выльтор лӧсьӧдны некысь вӧлі.

НЭП восьтӧм бӧрын пондіс зэв ӧдйӧ кыптыны. 1922−23 воын быд 100 шайт вылӧ войнаӧдз воліс 70 шайт — 70% мӧд ногӧн кӧ шуны. 1923−24ʼ воын 74,1%, 1924−25 воын 74,7%, а таво воас 96%. 4% (прӧчент) нин сӧмын колӧ — воам кутшӧм вӧлі войнаӧдз. Таво арталам воӧм став видз-му прӧдукта дас миллиард сизимсё миллион шайт дон.

Видзӧдлам кӧ торйӧн быдсикас вӧдитантор вылӧ, аддзам, мый крестьяна унджык пондісны вӧдитны вузаланторъяс (технические культуры): хлопок, шабді, пыш, сакара свеклӧ и м. т.

1916 воын вӧлӧма быд 100 десятина вылӧ вузаланторъяс кӧдзӧны 9,8 десятина, мукӧдсӧ 90,2 десятина туся сикасӧн: сю, ид, шабді и м. (зерновые культуры). 1923 воын нин аддзам вузалантор улысь 13,9 десятина, 1924 воын 15,2 десят., 1925 воӧ 16,2 десят. Тась ми аддзам, мый пуктам кӧ орчча 1916 во и 1925 во — этша кык мыд оз вӧдитны, сы пыдди, дерт, туся сикас чині. Таво воӧ сӧмын на 88% войнаӧдз дорысь.

Скӧт ӧні войнаӧдз дорысь унджык видзӧны. Быд сё лов вылӧ ӧні нин сё да кык лов.

Ставсьыс ми аддзам, мый мукӧдлатіыс ми нин петім довоеннӧй чертаысь, мукӧдлаті эгӧ на воӧ. Ставнас миян 4% оз на таво во довоеннӧй чертаӧдз.

Сідзжӧ кыптӧ и пабрик-заводын вӧчӧм (промышленность). 1921−22 воын кӧ пабрик-завод вӧчӧ вӧлі нёльӧд юкӧнсӧ войнаӧдз дорысь — 26,6%, 1922−23 воын — 34,6%, 1923−24 воын — 45%, 1924−25 воын — 70,3%, то таво нин мӧвпалӧм воны 90%-ӧдз.

Шайтӧн кӧ лыддьыны, 1921−22 воӧ пабрик-завод вӧчӧма 1,493 миллион шайт дон, 1922−23 воӧ 1,949 миллион шайт дон, 1923−24 воӧ 2,540 миллион шайт дон, 1924−25 воӧ 3,950 миллион шайт дон, а таво думайтӧ вӧчны 5,275 миллион шайт дон.

Овмӧс СССР-ын кыптӧ, содӧ — зэв гырыся восьлалӧ водзӧ.

Кӧть ми и аддзам, мый пабрик-завод вӧчӧ уна нин, регыд воас мыйта вӧлі вӧчӧ войнаӧдз, но миян век на тӧвар оз тырмы. Крестьяналӧн овмӧс содӧ, унджык вермӧ петкӧдны рынок вылӧ нянь и, кыдзи ми аддзылім, вузалан тӧвар уна пондіс вӧдитны (хлопок, шабді и м. т.) войнаӧдз дорысь.

Уна лои вузалантор, а кымын уна вузалантор, сымын уна колӧ ньӧбны. Крестьянасянь зэв ыджыд спрос, став корӧмсӧ ми ог на вермӧ сетны.