КРЕСТЬЯНАЛЫ ОВМӦС КЫПӦДӦМ ВЫЛӦ УДЖДЫСЬӦМ

1926 воын сетӧма крестьяналы 535 сюрс.

Гижӧй газетӧ тӧвариществояс удж йылысь.

Колян (август) тӧлысьын тыри 2 во крестьяна овмӧс кыпӧдӧм вылӧ уджӧн сетысь обществолы (Комисельбанклы).

Октябрса революцияӧдз овмӧс кыпӧдӧм вылӧ государствосянь отсӧг коми крестьяналы сетлісны зэв этша. Войнаӧн да революцияӧн овмӧс крестьяналӧн нӧшта на ёна киссис. Сэк отсӧг вылӧ крестьяналы локтіс Сӧвет правительство: сійӧ лӧсьӧдіс Мӧскуаын СССР-са овмӧс кыпӧдӧм вылӧ крестьяналы уджӧн сетысь банк; губерняясын, обласьтъясын восьталіс губерняувса, обласьтувса уджӧн сетысь обществояс (банкъяс). Сиктъясын крестьянаӧс тшӧктісны лӧсьӧдавны кооперативса удждысян тӧвариществояс.

Тайӧ тӧвариществояс абу государственнӧй, а асланыс крестьяналӧн, мӧда-мӧдлы отсасян (кооператива) тӧвариществояс, сӧмын налы сьӧмнас отсалӧ государство, уджӧн сетысь банкъяс пыр. Аспытшса олӧмас, уджас тӧвариществояс асьныс ыджыдӧсь, аслыныс колӧ тӧждысьны, бурмӧдны ассьыныс удж. Омӧля уджалӧмӧн тӧвариществояс асьнысӧ нӧйтӧны: налы дугдӧны кредит сетӧмысь, бӧртинас сюрӧны судӧ, с. водзӧ.

Коми крестьяналы, тыдалӧ, ёна вӧлӧм колӧны татшӧм тӧвариществояс: пырысь-пыр кутісны воссявны грездъясын (вӧлӧсьтъясын) тӧвариществояс. Ӧні Коми обласьтын 46 тӧварищество, сэн сюрс 15 кымын (15.000) шлен. Окотитчалӧны эськӧ ещӧ восьтавны выль тӧвариществояс, да сӧмын оз позь: вывті уна лыдыс сӧмын лоӧ, а уджыс оз тырмы (ӧні тӧварищество воссьӧ 2−3 грезд вылӧ ӧти). Бура уна удж вӧчисны тайӧ тӧвариществояс крестьяналы отсӧглань, да, дерт, вӧчныс ёна на уна колӧ. Тӧвариществояс пыр сеталӧма крестьяналы уджӧн со мыйта:

1. 1924ʼ воын (августсянь октябрӧдз) — 119.977 шайт 28 ур.

2. 1925ʼ „ (октябр. мӧд октябр.) — 337.000 шайт.

3. 1926ʼ „ (октябрсянь августӧдз) — 535.108 шайт 57 ур.

Тайӧ, дерт, ёна на этша, да унджык вылас сьӧмыс абу: государствоӧн сетӧм оз судзсьы, крестьянасянь вкладъяс абукодь.

Удждысян тӧвариществоясын эм и уна нелючкияс (не сідз вӧчӧмъяс). Медся гырысьыс сэн со кутшӧмъяс:

1. Уджӧн босьтӧм сьӧмъяс бӧр оз сетавны срок кежлӧ, нюжӧдӧны сроксӧ тшӧктытӧг, сы понда торкӧны став удждысян уджсӧ, сюрӧны судӧ, да и уджӧн сетӧмысь налы банк дугдӧ. Ёна нин эськӧ муніс сёрни кредитнӧй дисциплина йылысь, да некыдз оз велавны удждысьысьяс сійӧ кутныс. Срок кежлӧ уджйӧз мынтытӧг тӧварищество, тшӧтш и банк, оз вермы сетны уджӧн мукӧд вермытӧм крестьяналы. Медся ёна тӧдчӧны срок кежлӧ мынтытӧмӧн, омӧль уджӧн со кутшӧм тӧвариществояс: Нэмдінса, Дереваннӧйса, Ручса, Висерса, Абъячойса, Зӧвсьӧртса, Важгортса да Ертомса.

Тайӧ эськӧ колӧ нин бырӧдны, кад нин.

2. Этша сьӧмъясныс на тӧвариществоясас, крестьянасянь вкладъяс омӧля чукӧрмӧны, неунаӧн чукӧрталӧмаӧсь сӧмын со кутшӧм бурджыка уджалан тӧвариществояс: Визинса, Поёлса да Шойнатыса; мукӧдлаын ньӧти абу либӧ вывті этша. Вкладъяс тӧвариществояслы ёна колӧны, да и чукӧртны позьӧ: ӧнія сберегательнӧй кассаясын Коми обласьтын чукӧртӧма нин 68.000 шайт, а сьӧмыс разалӧма да кольӧма крестьяна киас обласьт пасьта 1.000.000 шайт мында. Сэтысь кӧть 3−4 юкӧнсӧ, дерт, позьӧ чукӧртны, и сійӧ эськӧ зэв бур отсӧг удждысян тӧвариществояслы. Вкладъяс чукӧртан удж бердӧ Комисельбанк тшӧктӧ тӧвариществоясӧс чорыдджыка босьтчывны, водзӧ кредитъяс сетігӧн Комисельбанк кутас сетавны кредитъяс вкладъяс серти: кодлӧн унджык вклад — сетны кредит унджык и войдӧрджык вкладтӧмъясысь. Удждысян тӧвариществояслы колӧ бурджыка, зільджыка вкладъяс чукӧртны.

3. Тӧвариществояс босьтчисны тӧргуйтны ас сьӧм вылӧ, зэв уна сьӧм воштісны тӧваръясӧ, а тӧварныс куйлӧ. Медся ёна сьӧм сюйӧма тӧварӧ со кутшӧм тӧвариществоясын: Абъячойын, Леткаын, Дереваннӧйын да Ручын. Тӧваръяс куйлӧны, удждысьны сьӧм абу, да и Комисельбанк оз окотапырысь сетав. Тӧргуйтны удждысян тӧвариществояслы оз позь. Позьӧ сӧмын шленъяс тшӧктӧм серти да найӧ сьӧм вылӧ ньӧбавны либӧ вузавлыны шленъяслысь лишаланторъяс.

4. Кутшӧмсюрӧ тӧвариществоясын лоӧма сьӧм лёк ногӧн видзӧм (растраты). Таысь омӧльыд нинӧм нин абу, колӧ ӧдйӧнджык, чорыда бырӧдны татшӧм омӧльторсӧ. Ӧнӧдз казялӧма растратаяс Ручысь да Дереваннӧйысь.

5. Уна тӧвариществоясын омӧля пуктӧма тшӧтӧводство да отчётносьт, сэсся оз кужны комиӧн лыддьысьны-гижсьыны. Сы кузя Комисельбанк Обсоюзкӧд арнас (октябрын) восьтӧ 2 тӧлысся курсъяс тшӧтӧводъяслы. Тӧвариществояслы колӧ ыстыны курсъяс вылӧ бурджык, сюсьджык йӧзӧс.

Сэсся овлӧны нелючкияс шленъясӧс босьталӧмӧн: гӧльясӧс оз сибӧдавны тӧвариществоӧ. Миян удждысян тӧвариществояс лӧсьӧдавсьӧны гӧльяслы да шӧркодя олысьяслы. «Шыблавны тӧвариществоысь» мыжтӧг, гӧльлун понда, некодӧс оз позь. Колӧ лӧсьӧдны уджсӧ сідзи, мед гӧль йӧзсӧ кыпӧдны кок вылӧ. Гӧльяслы пай пуктыны колӧ отсавны мӧда-мӧдлы отсасян комитетъяс пыр (ККОВ), найӧ жӧ мед сетасны поручительствояс гӧль йӧз ссуда босьтігӧн. Зіля олысь гӧль йӧзлы ссудаяс колӧ сетавны сідз, дӧверитӧм кузя (по доверию). Сэсся бурджыка колӧ видзӧдны, мед ссудаяс мунісны сы вылӧ, мый вылӧ босьтӧма: скӧт вылӧ кӧ босьтӧма, мед скӧт вылӧ и мунӧ, а оз тӧвар ньӧбӧм вылӧ ли, мый ли.

Водзӧ кежлӧ тӧвариществолӧн медгырысь могъяс со кутшӧмӧсь:

1. Бырӧдны став тані индӧм нелючкияс;

2. Уджӧн босьтӧм сьӧмъяс видзны мый вылӧ босьтӧма да уджйӧз срок кежлӧ вештыны;

3. Бурджыка босьтчывны вкладъяс чукӧртны;

4. Бырӧдны ас сьӧм вылӧ тӧргуйтӧм, а паськӧдны тшӧктӧм кузя ньӧбасьӧм-вузасьӧм (комиссионно-посреднические операции);

5. Чорыдджыка мыжавны да дзикӧдз бырӧдны растратаяс;

6. Лӧсьӧдны бур тшӧтӧводство да отчётносьт;

7. Топыдджыка нуны удж мӧда-мӧдлы отсасян комитетъяскӧд (ККОВ) да кокньыдджыка босьтавны шленъясӧ гӧльясӧс;

8. Кытчӧсюрӧ сьӧмъяс не видзны, нуӧдны тӧвариществоын «режим экономии». Ӧні мукӧд тӧвариществояс кыссьӧны пуктавны правленньӧса юралысьяслы гырысь жалӧванньӧяс, быд кредит босьтігӧн ыстыны нарӧсьнӧ мортӧс Сыктывдінкарӧдз да мукӧд ног видзтӧг видзӧны сьӧм, сэсся уджнас налӧн став рӧскодыс оз вешйы, регыдӧн лоалӧ гырысь убыткаяс. Та ног уджавны оз позь, колӧ бурджыка нуӧдны тӧвариществоясын «режим экономии»-тӧ. Сэсся колӧ, мед уджыс тыдалас, тӧвариществояслы гижны ас удж йылысь газетӧ.

Комисельбанк.