КОМИ ГИЖЫСЬЯСЛЫ, СТАВ УДЖАЛЫСЬ КОМИ ЙӦЗЛЫ

(Коми гижӧд чукӧр йывсьыным-йылысь.)

Йӧз сикас мӧвпалӧм-сёрни, сёрни-мӧвпалӧмкӧд петкӧдлӧ йӧзлысь, йӧз сикаслысь став олӧмсӧ бур рӧмпӧштан моз; йӧз сикас сёрни-мӧвпалӧм, мӧвпалӧм-сёрниыд ӧд музей, сэтчӧ чукӧртӧма, сэні чукӧртӧма уна сюрс воясӧн ёна уджалана йӧзлӧн медбур озырлунныс олӧм выльдӧдана, чорыда юрӧн уджалана олӧмныслӧн. Коми мӧвпалӧм № 1. Г. П. Ӧ-пи.

Коми олӧм выльдӧдӧм ёна велӧдчӧм йӧз зэв нин ёна бура тӧдмалім-тӧдам, важсясӧ, ӧніясӧ, мыйяскӧ выйӧдз тыдалӧ, аддзам водзӧ. Коми йӧз, яранъяс оз кольччыны, кыптӧны, нырщикалӧны уналаын олӧмын. Абу на миян гырысь, чорыда-бура коми велӧданінъяс, велӧдчанінъяс, абу миян бура-чорыда велӧдысьяс коми олӧм выльдӧдӧм йылысь. Сы вӧсна этша тӧдам асьнымӧс, ас сикаснымӧс, этша тӧдам пыр уджалысьяс, лёк-сьӧд-чорыд удж керысьяс-вӧчысьяс, этша тӧдам важсӧ, этша тӧдам ӧніясӧ, омӧля видзӧдам-аддзам водзӧ. 143 во ёльӧн дзольгӧ коми гижӧм чукӧр, 86 во шорӧн жургӧ коми мӧвпалӧм-сёрни, 8–9 во сёрни-мӧвпалӧм коми йӧзлӧн, коми сикаслӧн швачкӧ, быгйӧн кульӧ ыджыд юлань ногӧн нин, шор визьяссянь. Эмӧсь на кутысь изъяс.

Витсё вояс сайсянь, сюрс вояс сайсянь кыссьӧ миян коми ногӧн пасъясьӧмъяс-пасъялӧмъяс. 143 во пасъясьӧм сёрни-мӧвпалӧмыд унджыксӧ роч ногӧн, во 4–5 коми ногӧн моз, шыбитчам (воас кад!) мӧд ногӧнджык пасъясьны.

Коми гижӧд чукӧр миян унакодь, уна кыв-сёрни вылын, разалӧма-пасьмунӧма му джын пасьталаыс. Ставыс сійӧ бура чукӧрттӧм на, бура тӧдмавтӧм, ӧтлаавтӧм. Сы вӧсна видзӧдны-аддзыны огӧ ставсӧ аддзӧ, огӧ быдсӧн ставсӧ тодӧ, медомӧлясӧ нӧ тӧдмалам, тӧдмалам мукӧдӧс.

Абу миян ӧтик бур велӧдысь коми гижӧд чукӧр йылысь, коми гижысьяс йылысь, коми олӧм йылысь, коми кыв-сёрникӧд тӧдмӧдысь; абу миян медӧдйӧ, медбур олӧм выльдӧдӧм вылӧ бура гӧгӧрвоӧма уськӧдчӧмыс ӧнія вывті бур кадъясас.

Кыв-сёрниӧн уджавны лыйсьысь моз, лыйсянӧн моз кык-ӧткӧн кужам.

Быдмӧ ӧнія коми йӧз, коми войтыр. Воысь воӧ сюсьмӧ, быдмӧ ӧнія коми лыддьысьысь-лыддьысь, коми гижысь. Шылялас-бурмас коми гижӧд, коми гижӧм ногыс, чукӧрмас став мӧвпалӧм-сёрниыс, сёрни-мӧвпалӧмыс коми котырлӧн, коми сикаслӧн, коми йӧзлӧн, став ногъясыс налӧн син водзын воссяс.

Кужны пондам бурасӧ гижны, гӧгӧрвоам, мый йылысь колӧ, ковмас гижнысӧ, ӧні нин ставсӧ эськӧ бура тӧдам. Тӧдам: колӧны миянлы коми тӧдӧм судзӧдӧм йылысь бур-чорыд гижӧд чукӧръяс, уна-ӧ гижам? — Зэв этша (рочӧн, комиӧн); тӧдам: колӧ миянлы коми талунъя олӧм вежньӧдлӧм йылысь гижӧд чукӧр. (8–9 воӧн таті чорыдакодь нин гӧгӧр паршалӧма!). Колӧ ловъя ва коми гижӧд чукӧр ловъя коми войтыр, уджалӧма, уджалана мортъяс йывсьыс, найӧ быдмӧм йылысь, воысь воӧ уджӧн, му вылын, карын, уна уджаланінъясын, став найӧ удж-олӧм йылысь — уна кузь гижӧдъяс, бур коми гижӧд чукӧр.

Коми гижӧд чукӧр пыр, коми гижӧд чукӧрӧн пондам ми сёрнитны миян бӧрын дыр мысти олысьяскӧд, ӧнія йӧзкӧд, выльдӧдны став коми олӧм выльдӧдӧмсӧ, кыв-сёрнисӧ, мӧвпалӧм-сёрнисӧ, сёрни-мӧвпалӧмсӧ, кужӧмсӧ, кӧсйӧмсӧ, став керӧм-вӧчӧмторсӧ.

Ставӧн кӧ чорыда-бура уджавны босьтчам коми варыш поз, коми гижысь чукӧр, ӧдйӧ качӧдам вылӧджык, кыпӧдам чорыда став коми олӧмсӧ(нымӧс) сьӧлӧм пыдӧссяньыс.

Колӧ на миянлы ӧтиктор, мӧдтор, сы бӧрын унатор. (Ставтор йывсьыс гижӧмыс лоас вывті уна).

Медыджыдторйыс, тӧдӧмысь, абу сідз-тадз — коми гижӧд чукӧрлы журнал; лунысь лунӧ пасъялан газет, колӧ зэв унатор. Став йывсьыс казьтыштнысӧ-гарыштнысӧ выйӧдз пола. Мыйыс миянлы, коми войтырлы, оз ков?

Асьным на ставӧн ортсы олӧм, музейын олам. Кор вӧтасям, шогсям, кор бура уджалам-ноксям. Паськыд ю, роч олӧм, роч ног медъёна на миянӧс кӧсйӧ пыр вежньӧдлынысӧ водзӧ, ёна на вежньӧдлас уналаті.

Сьӧлӧмӧй тіралӧ: пола чорыдасӧ шуны-горӧдны. Мый вӧсна? — Йӧзыс, нуӧдысьыс, уджалысьыс эм, пондігкежлас пӧттӧдзным тырмас выйӧдз, колӧ став вылас ӧнія кадъясын, оз уна, сьӧм, кад, олӧм выльдӧдӧм ног видзӧдӧм. Сьӧмыс выйӧдз, тӧда, вермас сюрны, кадыс выйӧдз лоас — олӧм выльдӧдӧм-видзӧдӧм ногӧн Сыктывдінкар став (кольӧма нин) 5 восӧ, 3 восӧ эз вӧв вывті озыр, ог тӧд, ёна-ӧ водзӧсӧ тувччис.

Со ӧд мый вӧсна пола, со мый вӧсна сувталӧ комиӧдчӧмным, чорыдджыка пыдӧсӧдзыс босьтӧмӧн, озырлуннымӧс вомӧ сюйӧмӧн, чорыда водзӧ тувччалӧмӧн.

Гырысь нӧшкӧн олӧм пес-чуркаяс кад поткӧдлӧны, тэчны гырысь чипасӧ вына сойӧн, ӧзъян сьӧлӧмӧн; олӧмыслӧн горйыс, коми олӧмнымлӧн горйыс, мед нӧ бура пес чуркаяссӧ (поткӧдлытӧмсӧ) ӧзтас-сотас, колӧкӧ дыр, колӧкӧ регыдджык, куш поткӧдлӧм пес чуркаяс, колӧкӧ пӧжалас нянь, колӧкӧ шомтӧ босьт, пым ватӧ шонты. Содтӧд колӧ миянлы — «Коми олӧм» — технология журнал, сы бердӧ йӧз, сы вылӧ сьӧм; тадз водзӧсӧ; сідз водзӧсӧ кӧ пондам тэчавны, унатор на ковмас выльмӧдны, содтавны.

Важ бӧрын ӧтчыд тайӧ коми гижысь чукӧрторлы ковмас чорыда зыркнитны-йӧткыштны зіля-бура уджалӧмӧн. Став коми йӧз! Босьтчыламӧ ассьыныд вынкутӧднытӧ, мӧвпалӧм-сёрнитӧ, уджнытӧ асланьныд ваялӧ-петкӧдлӧ ставсӧ: эм мый бурыс-лёкыс коми олӧмын! Ставнад ӧдйӧнджык воськовъясным содас, олӧмным водзӧ тувччас. Важ бӧрын ӧтчыд, выль вылӧ бара, босьтчыламӧ чорыда-бура! Дорамӧ надзӧ-чорыда выль ног олӧм, важсӧ тӧдмалӧмӧн, омӧльсӧ шыблалӧмӧн, ӧніясӧ тӧдӧмӧн, бурсӧ кабыртӧмӧн-босьтӧмӧн. Тувччамӧ чорыдджыка водзӧ, мудзлытӧмъяс!

А. А. Чеусов.