СКӦТЛЫ КӦРЫМ ЛӦСЬӦДӦМ

Шузьӧдӧм кӧрым

Этшаник видз-муа крестьянинлы нэмыс лоӧ тӧждысьны скӧтлы кӧрым чукӧртӧм йылысь. Кузь тӧв кежлад кӧрымыд колӧ зэв уна, а тавося кодь зэра гожӧмъяснад чукӧртныыд сьӧкыд дай уль туруныд зорӧдад тшыкӧ. Тӧвнад скӧтыдлы лоӧ овны сісь кӧрым вылын; сы вӧсна овлывлӧ уна висьӧмъяс да кулӧмъяс. Медым татшӧмторъяссьыс видзчысьны, колӧ кутчысьны шузьӧм кӧрым лӧсьӧдны. Татшӧм кӧрымтӧ лӧсьӧдӧны уна ногӧн. Ме сӧмын гижышта, кутшӧмъясӧс позьӧ лӧсьӧдны Коми обласьтын.

Руд кӧрым

(бурый корм).

Ытшкӧм бӧрас турунсӧ колӧ кольны курттӧг кувлытӧдзыс, мед ытшкӧм сертиыс кокнялӧ сьӧктанас джын мындаыс. Сы бӧрын куртсьӧ да юравсьӧ (косьмытӧдзыс вежнас на), куртігас мед абу жӧ нин турунас ва. Ваӧн куртӧм туруныд вермас тшыкны. Татшӧм туруныд юръясас кольсьӧ ӧти либӧ кык сутки кежлӧ, мед сійӧ шонавлас, а сы бӧрын тэчсьӧ зорӧдӧ. Ёнджыка кӧ уль лоӧ туруныс, зорӧдсӧ колӧ вӧчны посньыдджыка, а косджык турун позьӧ тэчны гырысь зорӧдъясӧ. Гӧгрӧс зорӧдъясӧ кӧ тэчан, сійӧ бурджык. Татшӧм зорӧдтӧ колӧ вӧчавны пасьтасӧ нёльсянь сизим аршынӧдз, а судтасӧ зорӧд сертиыс жӧ, 1½ мында пасьта сертиыс (нёль аршын пасьта кӧ, судтаыс колӧ квайт аршын). Зорӧдыс тэчсьӧ топыда талялӧмӧн, мед пытшкас сынӧдыс (воздухыс) оз коль, а бӧрвылас сигӧртчӧ, мед зэрӧм ваыс зорӧдас оз вермы пырнысӧ. Татшӧм зорӧдыд зэв ёна шузигас пӧсявлас. Цельсий градусникӧн кӧ мерайтны, пӧсьыс овлӧ 80 градусӧдз кымын; сэки косявны оз ков, косялан кӧ, вермас тшыкны. Сы бӧрын кутас надзӧникӧн кӧдзавны бӧр. Кӧдзалӧмыс мунӧ 4-сянь 6 вежонӧдз. Татшӧм руд кӧрымыслӧн кӧрыс лоӧ няньлӧн кодь и скӧт сёйӧ бура. Позьӧ неуна солавны. Солыс колӧ сюрс пуд турун вылӧ ӧтисянь вит пудйӧдз, унджык солалӧмӧн вермас тшыкны жӧ.

Юмов кӧрым

(Сладкий силос).

Татшӧм кӧрымсӧ лӧсьӧдігӧн ытшкӧм-куртӧм мунӧ ӧтмоза жӧ, сӧмын куртӧм бӧрас пырысьтӧм-пыр жӧ тэчсьӧ зорӧд (сов мунӧ сымда жӧ, позьӧ и совтӧг). Зорӧд тэчсьӧ топыда талялӧмӧн. Недыр мысти зорӧдас нӧшта на содтыссьӧ туруныс да тэчсьӧ тырӧдзыс, а вылас пуктыссьӧ поньӧдъяс (груз). Поньӧдыс колӧ 10-сянь 20 пудйӧдз аршын пасьта места вылӧ, мед ёнджыка топӧдас турунсӧ да пытшкас оз коль сынӧдыс. Татшӧм зорӧд улас утъяс пыдди пуктавсьӧ кражъяс. Вылыссӧ колӧ вевттьыны идзасӧн, мед зорӧдас оз инмы зэр.

Шома кӧрым

(Кислый силос).

Ытшкӧм туруныс курттӧдзыс олӧ сідз жӧ, сэсся чукӧртсьӧ шоммӧдан местаас, тэчсьӧ слӧйӧн-слӧйӧн да топӧдсьӧ, мед сынӧдыс оз коль пытшкас. Шузьӧданін тырӧм бӧрас вевттьысьӧ бур вевтӧн да личкыссьӧ поньӧдӧн (грузӧн). Грузыс колӧ сажень судтаӧ да пасьтаӧ пуд 100 кымын. Тайӧ ногнас шузьӧ дырджык да и пӧсявлӧ туруныс ёнджыка. Шузьӧданіныс вӧчсьӧ гуӧн да и сиптавсьӧ. Вӧчсьӧ стен. Гусӧ колӧ кодйыны, мед эськӧ эз во шузигас ва. Гӧгрӧса кӧ вӧчан гусӧ, лоӧ бурджык. Гуыс вевттьыссьӧ муӧн. Аршын му пыр кӧдзыд ни сынӧд оз нин вермы пырны.

Ме ногӧн, Коми обласьтын позьӧ зэв бура вӧчны медводдза ногнас (руд кӧрымсӧ). Сӧмын вӧчнысӧ колӧ видзчысьӧмӧн, мед эськӧ эз тшык туруныд. Вӧчигад колӧ став висьталӧмторсӧ кутны юрад. Он кӧ сідз вӧч, вермас тшыкны туруныс да и уджыс вошӧ. Бурджыка та йылысь позьӧ тӧдмасьны со кутшӧм нигаясысь. В. А. Харченко «Уборка и сохранение кормов», Е. Мишустин «Что такое квашеный корм и как его приготовить в хозяйстве (силосование кормов)».

Бур эськӧ лоӧ, артмас кӧ тадзи жӧ. Колӧ унджык крестьянинлы видлыны, а сы бӧрын ас уджалан ногыс да гожся поводдяыс индас водзӧ туй шузьӧдӧм кӧрым лӧсьӧдӧм йывсьыд.

Коми Мишӧ.