ШЕРЫСЬ КӦДЗАЯС СТРАХУЙТӦМ ЙЫЛЫСЬ
Страхуйтны кӧдзаяс колӧ.
Войдӧр, сар дырйи, миян Россияын дай мукӧдлаын кӧдзаяс шерысь страхуйтӧм вӧлі зэв дона. Сэки страхуйтан уджсӧ вӧлі нуӧны частнӧй акционернӧй обществояс, сэсся страхуйтысьыс вӧлі этша да донтӧгыс вӧлі оз вермыны страхуйтнысӧ. Страхуйтӧмыд оз кут убыткасӧ вайны сӧмын зэв унаӧн кӧ кутасны страхуйтны ассьыныс, кӧть шуам, кӧдзаяссӧ. Ӧні Госстрах тшӧктӧ страхуйтны дай страхуйтӧ кӧдзаяссӧ пӧшти став Сӧвет Союз пасьтаыс.
Мукӧддырйиыс крестьяна шуасьлывлӧны: дзик пӧ прӧста миянлысь сьӧмсӧ босьтӧны, нуӧдӧны обязательнӧй кӧдзаяс страхуйтӧм; миян дорті пӧ шерыс зэв нин дыр эз вӧвлы либӧ шоча пӧ овлывлӧ. Тайӧ шуасьысьясыс ёна ылалӧны. Со кӧть босьтам: Саратов да Сталинград губерняясын шерыс зэв шоча овлывлӧ, а 1923 воын шерыс жугӧдіс 100 сюрс десятина саяс кӧдзаяс, кӧнсюрӧ крестьянаыс дзикӧдз рӧзӧритчисны. Коми обласьтын сідз жӧ. Мукӧд воас шерыс этшаджык овлӧ, мукӧдас унджык кӧдзаяс жугӧдлас. Некор оз позь шуны, таво пӧ шер няньсӧ ньӧти оз жугӧд да убытка крестьяналы оз вай.
Позьӧ ас окотаысь вылӧджык страхуйтны.
Локтан вонас крестьяна корӧм серти лоӧ обязательнӧй кӧдзаяс страхуйтӧм став Коми обласьт пасьтаыс, Печӧра район кындзи. Быд десятинаысь страхуйтан дон лоӧ зэв этша, сӧмын 10 ур кымын. Жугӧдас кӧ шерыс кӧдзасӧ, крестьяналы сетасны быд жугӧдӧм десятина вылӧ 20 шайт.
Дерт, обязательнӧй страхуйтӧмӧн шерӧн кӧдза жугӧдӧмысь оз на зэв уна сетны (страхуйтан донсӧ этша босьтӧны да унасӧ оз вермыны сетны). Сы вӧсна кӧдзаяс шерӧн жугӧдӧмысь позьӧ страхуйтны содтӧд ещӧ ас вӧляысь вылӧджык (керка моз жӧ).
Кӧдзаяссӧ страхуйтысьяслы Госстрах мынтӧ шерӧн жугӧдӧм кӧдзаясысь сӧмын май 15-ӧд лунсянь октябр 15 лунӧдз (сійӧ кадын шернас жугӧдӧмысь).
Мый колӧ вӧчны крестьянинлы кӧдзаяс шерӧн тшыкӧдӧм бӧрын.
Шерыс кӧ тшыкӧдас крестьянинлысь кӧдзасӧ, сылы колӧ пырысьтӧм-пыр висьтавны либӧ гижны страхӧвӧй агентлы либӧ сельсӧветлы. Сэні колӧ лючки индыны, кымын му да уна-ӧ десятина ставсӧ шерыс жугӧдӧма. Сельсӧветлы колӧ крестьяниныслысь гижӧдсӧ босьтны, гижны сійӧс торъя нигаӧ да сетны крестьяниныслы ассяньыс ичӧтик гижӧдтор крестьянинсяньыс шер тшыкӧдӧм йывсьыс гижӧдсӧ босьтӧм йылысь. Шерыс кӧ ёна тшыкӧдӧма кӧдзаяссӧ, лоӧ кӧ сійӧс мӧд пӧв кӧдзны либӧ ытшкыны турун вылӧ, крестьяниныслы колӧ пырысь-пыр (куим лун тыртӧдз) висьтавны страхӧвӧй агентлы либӧ сельсӧветлы. Сэки страхӧвӧй агентыс пыр жӧ видлалас шерӧн жугӧдӧм муяссӧ да тӧдмалас убыткасӧ. Сы бӧрын крестьяниныслы пыр сетасны жугӧдӧм кӧдзаясысь сьӧм. Кӧдзаяссӧ кӧ шернас жугӧдӧм йылысь висьталӧм бӧрын страхӧвӧй агентыс куим лунысь дыр оз лок мусӧ видлыны, крестьяниныс вермас мусӧ мӧд пӧв кӧдзны либӧ ытшкыны турун вылӧ. Убыткасӧ сэки крестьяниныслы Госстрахсянь лоӧ жӧ мынтыныс, кӧть видлынысӧ и эз волыны. Куим лунысь войдӧр шерӧн жугӧдӧм бӧрын страхӧвӧй агентӧн видлытӧг мӧд пӧв кӧдзны либӧ турун вылӧ ытшкыны оз шогмы: кӧдзӧм бӧрас либӧ ытшкӧм бӧрас он вермы лючки тӧдмавны убыткасӧ. Омӧля кӧ кӧдзасӧ торкӧма шерыс, агентыс вермас волыны дырджык мысьт тшыкӧдӧмсӧ видлыны да сьӧмсӧ убытка мындаыс крестьяниныслы мынтыныс. Кор шерӧн тшыкӧдӧм кӧдзаяссӧ локтасны видлавны агент да агроном, крестьяниныслы колӧ став шерӧн тшыкӧдӧм кӧдзаяссӧ петкӧдлыны налы. Найӧ вӧчасны акт да сэтчӧ гижсьӧны: крестьяниныс (кодлысь шернас кӧдзасӧ торкӧма), понятӧй, Госстрахлӧн агентыс. Сельсӧветлы колӧ вынсьӧдны тайӧ актсӧ.
Кор страхӧвӧй сьӧм оз сетсьы.
Страхӧвӧй сьӧм оз сетсьы со коръяс: 1) крестьяниныс кӧ ачыс содтӧма шерӧн жугӧдӧм бӧртиыс убыткасӧ (мед унджык сетасны сьӧмсӧ, ачыс тшӧтш зільӧма тшыкӧдны кӧдзаяссӧ шернас жугӧдӧм бӧрын); 2) корны кӧ кутас страхӧвӧй сьӧмсӧ кык во бӧрын шернас жугӧдӧм мысти; 3) кӧдзаясыс кӧ тшыкӧны войска ветлӧдлігӧн ли, мый ли, военнӧй либӧ гражданскӧй власьтъяс тшӧктӧмӧн; 4) кӧдзасӧ кӧ гагъяс, скӧт, кынмалӧм тшыкӧдӧма, косьмӧмаӧсь кӧ кӧдзаяс либӧ мукӧд сэтшӧмтор лоӧма, шерыс сэсся вӧлӧма кӧть абу, сійӧ кӧдзаяс вылас страхӧвӧй сьӧм оз мынтыссьы. Кӧдзаяс быд ногыс тшыкӧмысь страхуйтӧм крестьяналы ваяс вывті ыджыд бур, ёнмӧдас налысь кӧзяйствосӧ.
