РАКОШИ ЁРТ ВЫЛЫН СУД

Юль 12-ӧд лунӧ заводитісны венгрияса уджалысь йӧзлысь вир юысьясыс судитны Ракоши ёртӧс да сыкӧд ещӧ 57 мортӧс. Ставныс найӧ уджалысь йӧз. Найӧс правительствоыс йӧзсяньыс мыжалӧ, быттьӧкӧ пӧ найӧ вӧлі уджалӧны Мӧскуаса Коминтерн индалӧм серти, кӧсйӧны пӧ вӧлі лӧсьӧдны Венгрияас сӧвет оласног да коммунист партия. Дерт, тайӧ воддза кык мыжалӧмыс сӧмын йӧзсяньыс. Некутшӧм найӧс мыжаланторъяс прокурорыслы абу сюрӧма. Медыджыд «мыжыс» налӧн, сэтысь и правительствоыс судитӧ, Венгрияын явӧ коммунист партия лӧсьӧдӧм (легальная компартия).

Ракоши ёрт вӧлі 1918 воын Венгрияса сӧвет республикаын народнӧй комиссар; сэки жӧ сійӧ отсаліс тшӧтш лӧсьӧдны Венгрияын коммунист партия. Венгрияса капиталистъяс пӧдтісны сэки сӧвет власьтсӧ Венгриясьыд. Став рабочӧйяс дор сулалысь йӧзсӧ шыблалісны тюрмаясӧ, лыйлісны.

Ӧні Ракоши ёрт бара муніс Венгрияӧ лӧсьӧдны-ёнмӧдны коммунист партия, ӧтувтны венгрияса рабочӧйясӧс коммунист партия гӧгӧрыс, петкӧдлыны став венгрияса уджалысь йӧзлы венгрияса социал-демократъяслӧн рабочӧйяс ылӧдлӧмсӧ, капиталистъяскӧд ӧтвылысь уджалӧмсӧ. Сыысь медъёнасӧ и мыждӧны Ракоши ёртсӧ. Ӧтчыд сы вылын вӧлі нин судыс, сӧмын венгрияса дай став мувывса уджалысь йӧз сувтісны паныд да венгрияса правительствоыдлы лои сійӧс бӧр лэдзны.

Ракоши ёрткӧд ӧтлаын мунӧ тшӧтш суд Ваги вылын. Тайӧ судсӧ правительствоыс нарошнӧ ӧтлааліс. Социал-демократъяслӧн юръясыс вочлӧмаӧсь сёрни ӧтвылысь уджавны венгрияса правительствоыскӧд рабочӧйяскӧд водзсасигӧн. Тайӧс тӧдмалӧм бӧрти став рабочӧйяс дор сулалысь социал-демократъясыс петісны сійӧ партияысь да лӧсьӧдісны выль партия «венгрияса социалистическӧй рабочӧй партия.» Социал-демократъяслӧн юралысьясыс ёна петысьяс вылас скӧрмисны, сӧмын нинӧм эз вермыны некод вӧчнысӧ. Сэки правительствоыс аслас слугаясыслы, социал-демократ. отсаліс: партия лӧсьӧдысьяссӧ правительствоыс ӧтлаын заводитіс судитны Ракоши ёрткӧд. Правительствоыс зільӧ суд вылас докажитны, мый сійӧ социалистическӧй рабочӧй партияыс — коммунист партия. Сідзтӧ сэсся правительствоыд вермасджык сійӧ партиясӧ разӧдны. А социал-демократъяслы сійӧ и колӧ.

Суд вылын мыжалан ёртъяс кутчысьӧны зэв чорыда. Найӧ ӧні судлы висьталӧны, мый допросъяс вылас венгрияса пӧличейскӧйяс ёна нӧйтісны, мучитісны быд ногӧн. Мукӧддырйиыс пӧ вӧлі лоӧ висьтавны вӧвлытӧмторсӧ, ёна пӧ мучитны кутасны пӧличейскӧйясыс да.

Ракоши ёрт суд вылын шуӧ: сӧмын пӧ Коминтерн пуктас быд ас сёрниа йӧз кост бур оласног. СССР пӧ ӧтнас сулалӧ став мувывса рабочӧйяс дор, рабочӧйяслӧн пӧ сы вылӧ надеяыс. Ракоши ёрт висьталӧ повтӧг капиталистъяслы налысь рабочӧйяс вылас нартитчӧмсӧ, дзескӧдӧмсӧ.

Став мувывса рабочӧйяс ёна видзӧдӧны Ракоши ёрт суд вылӧ. Быдлаын рабочӧйяс тшӧктӧны лэдзны венгрияса правительстволы рабочӧйяс дор сулалысь йӧзӧс.