ДЗЕРЖИНСКӦЙ, ФЕЛИКС ЭДМУНДОВИЧ

Юль 20-ӧд лунын, 5-ӧд час рытын кулі рабочӧйяслӧн да крестьяналӧн вождьыс, важ большевик, СССР-са Овмӧс нуӧдан Сӧветысь (ВСНХ) председатель дай тшӧтш Государственнӧй Политическӧй Управленньӧысь председатель Феликс Эдмундович Дзержинскӧй ёрт. Сӧмын на сійӧ куим час войдӧр висьталӧма зэв бура удж нуӧдӧм йылысь Центральнӧй Контрольнӧй Комиссияса пленум вылын. Пленум вывсяньыс гортас локтӧм бӧрас Дзержинскӧй ёртӧс друг босьтас сьӧлӧм висьӧм дай виас.

Нэмыс Дзержинскӧй ёрт дугдывтӧг, шойччывтӧг пыр водзсасис капиталистъяскӧд, вермасис революция дор, рабочӧй да крестьяна дор, а бӧрвылас Сӧвет власьт дырйи асьсӧ нем жалиттӧг пыр уджаліс ассьыным промышленносьт лэптӧм вӧсна, став СССР-са овмӧссӧ лэптӧм вӧсна. Коммунист партия воштіс партияас важ уджалысь коммунистӧс, коммунист партиясӧ тшӧтш лӧсьӧдысьӧс.

Дзержинскӧй ёрт томысяньыс важ сар дырйи сувтіс озыръяслы паныд, налысь власьтсӧ шыбитӧм понда. Томысяньыс сійӧс унаысь пуксьӧдлісны тюрмаӧ, унаысь ыстылісны ссылкаӧ, катарга вылӧ революция дор сулалӧм вӧсна. Сӧмын некӧн сійӧ эз эновт ассьыс уджсӧ, эз вунӧд рабочӧйясӧс да крестьянаӧс. Пыр вӧлі сійӧ медводзын, пыр повтӧг нуӧдіс коммунист партиялысь уджсӧ.

Революция бӧрын 1917 воын сійӧ лӧсьӧдіс сэкся Чрезвычайнӧй Комиссия. Вывті вӧлі сэки сьӧкыд Сӧвет власьтлы. Гӧгӧр вӧлі кытшӧ босьтӧмаӧсь врагъяс. Государство пытшкӧсас революциялы паныд мунысь йӧзыс вӧлі помала вӧчӧны восстанньӧяс, заговоръяс. Став тайӧ лёкыскӧд лои косясьны Чрезвычайнӧй Комиссиялы Дзержинскӧй ёрт велӧдӧм серти, индалӧм серти. Сэні вӧлі Дзержинскӧй ёртлы лоӧ уджавны лун и вой сёйтӧг, шойччытӧг.

1919 воын Чрезвычайнӧй Комиссияын председателялӧм кындзи Дзержинскӧй ёртӧс пуктісны тшӧтш государство пытшкӧсса оласног лӧсьӧдысь комиссарӧ, а 1921 воын тайясысь кындзи на Туйяс кутан лӧсьӧдан (Путей Сообщения) комиссарӧ.

1924 воын Рыков ёртӧс Народнӧй Комиссаръяс Сӧветӧ председательӧ бӧрйӧм бӧрын Дзержинскӧй ёртӧс бӧрйисны СССР-са Овмӧс Нуӧдан Сӧветӧ председательӧ. Сэтӧні Дзержинскӧй ёрт бара чорыда кутчысис СССР-са торксьӧм промышленносьт кыпӧдны, став СССР-са кӧзяйствосӧ лэптыны. Сійӧ ӧні заводитіс нуӧдны быдсяма пӧлӧс ковтӧм рӧскодъяскӧд, лотайтӧмъяскӧд, лёка уджалӧмкӧд водзсасьӧм, либӧ, мӧд ногӧн кӧ, рочӧн шуны — «режим экономии» нуӧдны.

Смертьыс нетшыштіс миян пытшкысь Дзержинскӧй ёртӧс, сӧмын ми огӧ юрнымӧс ӧшӧдӧй. Став рабочӧйыс да крестьяна ещӧ на чорыдджыка ӧтувтчасны коммунист партия гӧгӧр, ещӧ на чорыда водзӧ кутасны нуӧдны Дзержинскӧй ёртлысь уджсӧ, ставмувывса капиталистъяссӧ вентӧдз.