АМЕРИКАЫН ВИДЗ-МУ УДЖАЛӦМ

Уна крестьяна на миян шуӧны: Америкаад пӧ ӧд быд крестьянинлӧн эм трактор. Збыльысь кӧ видзӧдлан, абу дзик сідз. Сэтӧні тракторыд эм кӧ, сӧмын кызь кӧзяин пиысь ӧтилӧн, а уналаын на тракторыс ньӧти абу. Америкаса йӧз оз зэв зільны лэптыны урожайсӧ. Найӧ муяссӧ вывті омӧля бурмӧдӧны да куйӧдалӧны. Найӧ ёнджыкасӧ корсялӧны бур вылинъяс.

Америкаса крестьяна посньыдик помещикъяс кодьӧсь. Шӧркодь кӧзяйство сэні лыддьысьӧ 50 десятина. Сэтысь десятина 30 кымын вӧдитчӧ кӧдза улын. Сэтӧні эм уна скӧт, порсьяс, чипанъяс да мукӧдтор. Сэтшӧм кӧзяйствоясас уджалӧны зэв уна батракъяс. Унджык батракъясыс видз-му гӧгӧр уджсӧ ньӧти оз тӧдны.

Вайӧ оз нӧ доходсӧ видз-муыс Америкаын? Ньӧти оз. Унджык крестьяниныс (шусьӧны найӧ фермеръясӧн) юр выв тырыс уджйӧзаӧсь. Сійӧ уджйӧзъяс вылас прӧчентсӧ мынтӧмыс став доходсӧ сёйӧ. Крестьянаыслы уналы лоӧ эновтавны ассьыныс муяссӧ да мунны каръясӧ. Сідзикӧн 1922ʼ воын деревняясысь мунісны каръясӧ миллион кӧзяйство саяс. Деревняясас дасӧд юкӧд керкаясыс пыр тыртӧмӧсь (мунӧмаӧсь кытчӧкӧ), а мукӧд крестьянаыс уджалӧны ростовщикъяс вылӧ. Налы уджсьыс локтӧ карса рабочӧйяс дорысь на этшаджык.

Мыйла нӧ сідзи? Сы вӧсна, мый Америкаын власьтыс капиталистъяс киын. Капиталистъяс лӧсьӧдӧны сідз, мед налы барышыс унджык воас. Война дырйи Америка став воюйтысьясыслы вӧлі вузалӧ няньсӧ. Нянь доныс зэв ёна кайис сэки. Война бӧрын няньсӧ некытчӧ лои вузавнысӧ, няньыс вывті уна лои. Сэки доныс сы вылӧ зэв ёна уси, уна фермеръяс дзикӧдз рӧзӧритчисны. Нянь доныс кор вӧлі вылын, найӧ удждалісны сьӧм да паськӧдісны зэв ёна ассьыныс кӧзяйствонысӧ, а нянь дон усьӧм бӧрас налы нинӧмӧн лои уджйӧзсӧ мынтыныс.

С. Н.