ЛӦСЬӦДЧӦЙ СӦВЕТЪЯС БӦРЙИГКЕЖЛӦ

Регыд став СССР пасьтаыс кутасны выль во вылӧ бӧрйыны Сӧветъяс. Тайӧ кадыс тшӧтш матысмӧ миянӧ — став Коми обласьт пасьтаыс кутас жӧ мунны Сӧветъясӧ бӧрйысян удж.

СССР-ын кындзи, быд государствоын власьтсӧ лӧсьӧдӧны вылісянь, король либӧ президент тшӧктӧм серти. Тайӧ власьтсӧ лӧсьӧдан удж бердас капиталист государствоясад уджалысь йӧзыд некытчӧ оз и сибавлыны. Капиталистъяслӧн лӧсьӧдӧм законъяс рабочӧйясӧс да крестьянаӧс гӧгӧрбок пыкӧны. Ас вӧснаыс найӧ оз вермыны шуны весиг ӧти кыв. Сӧмын миян Сӧветъяс Союзын тайӧ уджсӧ лӧсьӧдӧма мӧд ногӧн.

Медым шыльыдджыка, бурджыка да ӧдйӧнджыка мунас Сӧветскӧй государствоын уджыс, ми лӧсьӧдам бур подув. Власьтсӧ миян Сӧвет Союзын лӧсьӧдӧ уджалысь йӧз — рабочӧй да крестьяна. Сӧветскӧй государствоын власьтыс лӧсьӧдсьӧ улісянь — сиктса сӧветъяссянь (сельсӧветъяссянь) озыр йӧзӧс сибӧдтӧг. Сы помын, дерт, став бурыс и омӧльыс: бур йӧзӧс кӧ бӧръям сиктса сӧветъясад да бура кӧ найӧ кутасны тӧждысьны уджалысь йӧз вӧсна, бурӧсь лоӧны и вылысса сӧветъяс: вӧлӧсьтувса, уездувса, обласьтувса да сідз водзӧ, а бур сӧветъясад, дерт, лӧсьӧдасны бур исполкомъяс.

Видзӧдлам кӧ воддза сӧветъясӧ бӧрйысьӧм вылас, ми аддзам уджалысь йӧзлысь да крестьяналысь сӧветъяс вӧсна тӧждысьӧмсӧ. Сійӧ тӧждысьӧмъясыс воысь воӧ пыр на содӧ. Таысь кындзи, ми аддзам нӧшта ӧти буртор: воысь воӧ сідзжӧ содӧ сӧветъяс вӧсна тӧждысьӧмъясыс тшӧтш нывбабаяслӧн. Сӧветъястӧ бӧрйытӧдз на колӧ водзвыв та йылысь мӧвпыштлыны став уджалысь йӧзлы да крестьяналы да ёнджыка артыштлыны, кодъясӧс колӧ бӧрйыны сӧветӧ.

Сиктса Сӧветъяс бӧрйигкежлӧ гӧль крестьяналы шӧркоддьӧма олысьяскӧд колӧ водзвыв лӧсьӧдчыны да мӧвпыштлыны Сӧветъясӧ бӧрйӧм йылысь: мед эськӧ оз сюрны сэтчӧ озырджык йӧз да мед оз кутны омӧльтны да увтыртны Сӧвет власьтсӧ. Некор оз ков шуны: Педӧрӧс пӧ колян воӧ бӧрйылім да оліс-а, таво пӧ сійӧ олас жӧ. Татшӧм мӧвпалӧмыд, дерт, абу шань. Колӧ видзӧдлыны, мый сійӧ Педӧрыд вӧчис аслас олігӧн бурторсӧ. Бура кӧ нуӧдіс уджсӧ, дерт, позяс бӧрйыны и мӧд во кежлӧ, а омӧля кӧ — тырмас. Та ногӧн жӧ колӧ видзӧдлыны мукӧд вылӧ да ёнджыка артыштлыны, вермас-ӧ сійӧ бӧръян мортыс нуӧдны уджсӧ да сетны кутшӧмкӧ кокньӧд гӧль крестьяналы. Сӧмын та ногӧн мӧвпыштлӧмӧн ми вермам кыпӧдны сӧветлысь уджсӧ да ӧтулӧн — рабочӧйяс, гӧль да шӧркоддьӧма олысь крестьянакӧд — бурмӧдны Сӧвет власьтсӧ улісяньыс вылысӧдзыс.

Колӧ сідзжӧ матысмӧдны Сӧвет удж бердӧ унджык йӧзӧс, мед воысь воӧ сюрӧны Сӧветъясӧ да исполкомъясӧ выль йӧз да вочасӧн велӧдчӧны веськӧдлыны сӧвет уджӧн.

Мукӧдлаын серти миян Коми обласьтын омӧльджыка на вӧлі видзӧдлӧма нывбабаяс вылӧ. Тавося бӧрйысигӧн колӧ найӧс ёнджыка матысмӧдны Сӧвет удж бердӧ. Воддза уджъясыс петкӧдлӧны, мый нывбабаяс мужикъяс моз жӧ вермӧны сьӧлӧмсяньныс босьтчыны нуӧдны быдсяма пӧлӧс сӧветскӧй да общественнӧй удж зэв бура.

Сиктса коммунист партияяслы, комсомолечьяслы да профсоюз организацияяслы колӧ сідзжӧ ӧтулӧн лӧсьӧдчыны сӧветъясӧ бӧрйысигкежлӧ да собранньӧяс вылын висьтавлыны крестьяналы, мед найӧ ёнджыка мӧвпыштласны сӧветъяс бӧрйӧм йылысь. Унджык йӧзӧс колӧ чукӧртлыны бӧрйысян собранньӧ вылӧ. Сэки ӧтулӧн вермасныджык бӧрйыны меставывса Сӧветлысь, Сӧветбердса секцияяслысь, ревизионнӧй комиссияяслысь да исполкомъяслысь уджъяссӧ кыпӧдны вермысь йӧзӧс. Сэсся мед найӧ вермасны збыльвылӧ вӧчны коммунист партиялысь шуӧмсӧ: «чужӧмӧн сиктлань».

Воысь воӧ сиктса да вӧлӧсьтувса Сӧветъяслӧн да исполкомъяслӧн паськалӧ праваясыс. Мед эськӧ сійӧ праваяс сертиыс нуӧдны удж, колӧ воысь воӧ жӧ бурмӧдны сиктса сӧветъяслысь уджалан ногсӧ. Сійӧ вермас бурмӧдны сӧмын став уджалысь йӧзыс, кодъяс вермӧны Сӧвет закон пуктас серти (конституция серти) бӧрйысьны либӧ бӧрйыны сӧветӧ.

Ӧнісянь став гӧль да шӧркоддьӧма олысь крестьянаяслы ӧтувтчӧмӧн колӧ лӧсьӧдчыны Сӧветъяс бӧрйигкежлӧ.

Коми Мишӧ.