СТАВМУВЫВСА КООПЕРАЦИЯ ЛУН
Нёльӧдысь нин ставмувывса кооперация колльӧдӧ ассьыс праздник, нёльӧдысь нин ставмувывса кооперацияӧ пырӧм йӧз петӧны ывла вылӧ петкӧдлыны ассьыс вынсӧ. Тайӧ лунӧ кооперация видзӧдӧ аслас мунӧм туй вылас, тӧдмалӧ ассьыс лёкторъяссӧ да водзӧ кежлӧ корсьӧ туйяс бурмӧдны тайӧ лёкторъяссӧ да регыдджыкӧн бурджыка ёнмӧдны кооперациясӧ, частнӧй капиталкӧд вермасьӧм вылӧ. Тайӧ луныс лӧсьӧдӧма вӧлі ставмувывса кооперация ӧтувтчӧмӧн (альянсӧн).
Сэтчӧдз вӧвлі кутшӧмсюрӧ государствоясын сідзжӧ «кооперация лунъяс», «кооперация вежонъяс» да сідз водзӧ. Быд государствоын сійӧ эз вӧв. Медвойдӧрсӧ сійӧс заводитісны празднуйтны Францияын. Францияса кооперативъяслӧн чукӧртчылӧм (конгресс) 1921 воын шуис ноябр тӧлысьын лӧсьӧдны «кооперация лун», мед эськӧ сійӧ лунас уджалысь йӧзсӧ кооперациякӧд тӧдмалӧмӧн пыртны шленъясӧ, чукӧртны пайяс, вкладъяс да сійӧн ёнмӧдны кооперациясӧ. Декабр 4-ӧд лунсӧ 1921 воын шуисны и «кооперация лунӧн». Сэки лэдзавлісны зэв уна нигаяс, плакатъяс, чукӧстчӧмъяс кооперация йылысь, лӧсьӧдісны став Франция кузяыс лотерея 15.000 шайт дон да шуисны сетны лотерея билетъяссӧ: 1) шленӧ гижысьяслы, 2) ассьыс пайсӧ содтысьлы, 3) гижсьӧм шленъяс костсьыс кооперативӧ вклад пуктысьяслы, да сідз водзӧ. Ставныслы налы сетсьӧ вӧлі лотерея билет дон босьттӧг.
Тайӧ лунас став Франция кузяыс гижсьӧмаӧсь шленӧ 20,000 морт, паяс содӧмаӧсь 600.000 шайт дон, пуктӧмаӧсь вкладъяс 400.000 шайт дон. Та бӧрын мӧд вонас шуисны лӧсьӧдны «кооперация лун» пыдди «кооперация вежон». Францияын кындзи тайӧ кооперация праздниксӧ лӧсьӧдлісны Голландияын, Англияын да мукӧдлаын. Кооперация праздникыдлысь пӧльзасӧ аддзӧм бӧрын Ставмувывса кооперациялӧн ӧтувтчӧмыс (альянсыс) сентябр 30 лунӧ 1922 воын шуис: быд во медводдза субӧтаӧ юль тӧлысьын лӧсьӧдны ставмувывса кооперация лун. Медвойдӧрсӧ ми сійӧ лунсӧ празднуйтім 1923 воын. Со кысянь лои тайӧ луныс.
Мый СССР-ын кооперация вылын эм зэв ыджыд удж, торъя ыджыд удж, сы вӧсна миянлы торъя ёна колӧ босьтчыны тайӧ лунсӧ колльӧдны, мед эськӧ ёнмӧдны кооперациясӧ.
Н. Попов.
