ТАВОСЯ СЕЛЬХОЗНАЛОГ ЛӦСЬӦДӦМ

Выль закон сельхозналог йылысь петӧма. Сы серти Обисполком лӧсьӧдіс юнь 9-ӧд лунын шуӧмъяс, кыдзи да мый кузя колӧ налог перъян уджсӧ нуӧдны.

Тайӧ шуӧмъяс кузяыс уисполкомъяс, волисполкомъяс да фининспекторъяс кутасны налог босьтан удж нуӧдны.

Медводдза уджыс — видз-муысь да вӧв-мӧскысь налог лыддьӧм. Сы бӧрын налогӧвӧй комиссияяс быд крестьянинлы шуасны, уна-ӧ сылӧн вӧлі доход бокӧвӧй нажӧткаясысь во гӧгӧрын (май 1 лунсянь 1925 воын май 1 лунӧдз тайӧ воын).

Тайӧ уджъяс нуӧдігӧн ӧтпыр налогӧвӧй комиссияяс кутасны видлавны норасьӧмъяс крестьяналысь.

Волисполкомын кутасны артавны доходъяс кузя налог, сы бӧрын сетасны крестьяналы окладнӧй листъяс. Сэтчӧ гижасны, уна-ӧ колӧ крестьянинлы мынтыны видз-му налог. Та бӧрын вӧлӧсьтувса налогӧвӧй комиссияяс заводитасны крестьянаяслысь норасьӧмъяссӧ нелючки лыддьӧм налог вылӧ видлавны.

Гырысь удж нуӧдны лоӧ волисполкомъяслы. Медсьӧкыд лоас бокӧвӧй нажӧтка лыддьӧм: оз ков лишнӧй лыддьыны да и гӧль крестьянинӧс оз ков ӧбӧдитны. Шыльыда-лючкиа сэк сӧмын тайӧ став уджыс вермас мунны, став крестьянаыс кӧ тӧдмаласны тавося выль законсӧ да удж нуӧдан пӧрадоксӧ. Крестьянин кӧ вот перъян законсӧ тӧдӧ, вермас сійӧ пырысь-пыр индыны волисполкомса уджалысьлы ӧшыбкасӧ видз-му лыддьӧмысь либӧ доход лыддьӧмысь. Норасьӧмъяс сетӧмлы кӧ сроксӧ тӧдӧ, сійӧ оз сёрмы норасьӧмнас.

Та серти кӧ шуны, медводдза удж волисполкомъяслӧн, партия ячейкаяслӧн, профсоюзса шленъяслӧн — висьтавлыны крестьяналы видз-му налог закон йылысь. Мед быд сиктын вӧлі вӧчӧма скод вылын доклад либӧ сёрни видз-му налог йылысь. Ёнджыка колӧ разӧдны нигаяс да газетъяс, кӧні гижӧма видз-му налог закон йылысь. Мед быд крестьянин вермас артавны аслыс, уна-ӧ сылы таво лоӧ вот.

Кыдзи кутас мунны видз-му да скӧт лыддьӧм?

Юль первой лунъяссянь заводитчас учёт — комиӧн кӧ шуны, лыддьӧм. Вӧлӧсьтувса исполкомысь шлен скод вылын висьталас выль налог закон йылысь. Быдӧн сэк вермасны юавны гӧгӧрвотӧмджыкторъяссӧ законсьыс. Сы бӧрын скодлы бӧрйыны колӧ кык понятӧйӧс, мед найӧ волисполкомса шленыслы висьталасны крестьяна видз-му йывсьыс. Висьталігас оз ков дзебны му ни скӧт. Коді дзебӧ, сійӧ унджык налог сюяс гӧль йӧзлы. Сы понда колӧ видзӧдны, мед озыр крестьянаыс лючки висьталісны асланыс му-видз да скӧт йывсьыс. Коді дзебас мыйкӧ, сылысь волисполкомса шлен либӧ фининспектор вермасны мерайтны муяссӧ либӧ лыддьыны скӧтсӧ места вылас. Кутас кӧ сэк ещӧ крестьяниныс дзебны скӧтсӧ, сэтшӧм наянсӧ вермасны судӧ сетны. Сэтчӧдз некодлы жӧ оз ков воштысьны.

Кор лыддьӧмыс помасяс, колӧ кырымасьны поселённӧй списокас быд крестьянинлы.

Кык вежон мысти тайӧ лыддьӧм (учёт) бӧрас быд крестьянин вермас сетны норасьӧм неладнӧ учёт вӧчӧм вылӧ вӧлӧсьтувса налогӧвӧй комиссияӧ. Тайӧн помасьӧ воддза уджыс видз-му налог нуӧдігас.