| ДЗОЛЯ ПРИНС | Le Petit Prince |
| Леон Вертлы | DEDICACE A LÉON WERTH. |
| Кора прӧшша челядьлысь тайӧ небӧгсӧ верстьӧ мортлы сиӧмысь. Ачымӧс подулала со кыдз: тайӧ верстьӧыс — менам медбур ёртӧй. Да нӧшта на — сійӧ гӧгӧрвоӧ дзик-дзик ставсӧ, весиг ныв-пилы гижӧм небӧгъяс. Медбӧрти, сійӧ олӧ Францияын, а сэні ӧні кӧдзыд да тшыг олӧм. Та вӧсна сійӧс ёна колӧ такӧдны-лӧньӧдны. Тайӧ кӧ менсьым мыжӧс некыдзи оз вешты, ме сиа небӧгӧс сійӧ зонкаыслы, кутшӧмӧн вӧлӧма коркӧ менам верстьӧ ёртӧй. Быд верстьӧ морт ӧд коркӧ кага вӧлі, сӧмын тай этшаӧн наысь тайӧс юрас кутӧны. Ме вежа ассьым сиӧмӧс со кыдз: | Je demande pardon aux enfants d'avoir dédié ce livre à une grande personne. J'ai une excuse sérieuse : cette grande personne est le meilleur ami que j'ai au monde. J'ai une autre excuse : cette grande personne peut tout comprendre, même les livres pour enfants. J'ai une troisième excuse : cette grande personne habite la France où elle a faim et froid. Elle a besoin d'être consolée. Si toutes ces excuses ne suffisent pas, je veux bien dédier ce livre à l'enfant qu'a été autrefois cette grande personne. Toutes les grandes personnes ont d'abord été des enfants. (Mais peu d'entre elles s'en souviennent.) Je corrige donc ma dédicace : |
| Леон Вертлы, | A LÉON WERTH |
| дзолядырсялы. | QUAND IL ÉTAIT PETIT GARÇON |
| І | PREMIER CHAPITRE |
| Квайт арӧсаӧн вӧрзьӧдлытӧм вӧръяс йылысь гижӧм «Збыльногса историяяс» небӧг лыддигӧн аддзи сэтысь шензьӧдана серпас: ыджыд удав-кый ньылалӧ вӧрпаӧс. Сійӧс вӧлі серпасалӧма со тадз: | Lorsque j'avais six ans j'ai vu, une fois, une magnifique image, dans un livre sur la Forêt Vierge qui s'appelait "Histoires Vécues". Ça représentait un serpent boa qui avalait un fauve. Voilà la copie du dessin. |
| .... | .... |
| Небӧгас вӧлі гижӧма: «Удав–кый ньылыштӧ ассьыс начканторсӧ дзоньнас, няклявтӧг. Сы бӧрын сэсся вӧрнысӧ оз нин вермы да узьӧ во джын, кытчӧдз сёянторйыс кынӧмас помӧдзыс оз быр». | On disait dans le livre: "Les serpents boas avalent leur proie tout entière, sans la mâcher. Ensuite ils ne peuvent plus bouger et ils dorment pendant les six mois de leur digestion". |
| Ме дыр мӧвпалі джунглиса быдсяма лоӧмторйӧн озыр олӧм йылысь да тшӧтш серпасалі рӧма карандашӧн ассьым медводдза серпасӧс. Тайӧ вӧлі 1 №-а серпасалӧмтор. Со сійӧ кутшӧм: | J'ai alors beaucoup réfléchi sur les aventures de la jungle et, à mon tour, j'ai réussi, avec un crayon de couleur, à tracer mon premier dessin. Mon dessin numéro 1. Il était comme ça: |
| .... | .... |
| Ме петкӧдлі чужтӧм серпасӧс верстьӧяслы да юалі, эз-ӧ найӧ повзьыны? | J'ai montré mon chef d'oeuvre aux grandes personnes et je leur ai demandé si mon dessin leur faisait peur. |
| — Шляпаыс ӧмӧй вермӧ повзьӧдны? — паныд шуисны мем. | Elles m'ont répondu: "Pourquoi un chapeau ferait-il peur?" |
| Но ӧд тайӧ немся эз шляпа вӧв. Тайӧ вӧлі слӧнӧс ньылыштӧм удав–кый. Сэсся ме серпасалі удавӧс кыйлысь пытшкӧссӧ петкӧдлӧмӧн, медым верстьӧяслы лои гӧгӧрвоанаджык. Со менам 2 №-а серпасӧй: | Mon dessin ne représentait pas un chapeau. Il représentait un serpent boa qui digérait un éléphant. J'ai alors dessiné l'intérieur du serpent boa, afin que les grandes personnes puissent comprendre. Elles ont toujours besoin d'explications. Mon dessin numéro 2 était comme ça: |
| .... | .... |
| Верстьӧяс меным вӧзйисны, эн пӧ нин серпасав кыйясӧс ортсысяньыс ни пытшкӧссӧ петкӧдлӧмӧн, а унджыктор тӧдмав географияысь, арифметикаысь да бурагижӧмысь. Со тадзи лои, мый квайт арӧсаӧн ме эновтчи серпасалысьлӧн водзӧ вылӧ бур удж-олӧмысь. 1 №-а да 2 №-а серпасъясӧн дьӧбӧ кольӧм бӧрын ме дугді аслым эскыны. Верстьӧяс асьныс нинӧм оз вежӧртны, а челядь зэв ёна мудзӧны помтӧг налы быдтор висьтавлӧмысь да гӧгӧрвоӧдӧмысь. | Les grandes personnes m'ont conseillé de laisser de côté les dessins de serpents boas ouverts ou fermés, et de m'intéresser plutôt à la géographie, à l'histoire, au calcul et à la grammaire. C'est ainsi que j'ai abandonné, à l'âge de six ans, une magnifique carrière de peinture. J'avais été découragé par l'insuccès de mon dessin numéro 1 et de mon dessin numéro 2. Les grandes personnes ne comprennent jamais rien toutes seules, et c'est fatigant, pour les enfants, de toujours leur donner des explications. |
| Тадз со ковмис меным бӧрйыны мӧд уджсикас, ме велӧдчи пилотӧ. Лэбалі матӧ му пасьтала. Да, збыльысь кӧ, географияысь тӧдӧмлунӧй мем зэв на и ковмис. Ме велалі ӧти видзӧдласӧн торйӧдны Китай Аризонаысь. Тайӧ зэв тӧдчанатор, торйӧн нин войнас лэбиг кор туйвизьыс вошӧ. | J'ai donc dû choisir un autre métier et j'ai appris à piloter des avions. J'ai volé un peu partout dans le monde. Et la géographie, c'est exact, m'a beaucoup servi. Je savais reconnaître, du premier coup d'oeil, la Chine de l'Arizona. C'est utile, si l'on est égaré pendant la nuit. |
| Олӧм чӧж ме аддзылі уна серъёзнӧй йӧзӧс. Ме дыр олі верстьӧяс пӧвстын. Аддзылі найӧс дзик матысянь. Но та понда, колӧ шуны, найӧс бурджыка донъявны эг мӧд. | J'ai ainsi eu, au cours de ma vie, des tas de contacts avec des tas de gens sérieux. J'ai beaucoup vécu chez les grandes personnes. Je les ai vues de très près. Ça n'a pas trop amélioré mon opinion. |
| Паныдавлі кӧ, ме серти, мукӧд дорсьыс сюсьджыкӧс да вежӧраджыкӧс, петкӧдлывлі сылы 1 №-а серпасӧс — сійӧ менам пыр аскӧд. Ме кӧсйылі тӧдмавны, збыль-ӧ тайӧ мортыс мыйкӧ гӧгӧрвоӧ. Сӧмын ставныс меным вочавидзлісны: «Тайӧ шляпа». Сэсся ме эг нин сёрнитлы накӧд ни удав–кыйяс, ни джунгли, ни кодзувъяс йылысь. Ме ладмӧдчылі налӧн мӧвпаланногныс дорӧ. Сёрнитлі накӧд бридж да гольф ворсӧмъяс, кансям да регатъяс йылысь. И верстьӧяслы зэв воліс сьӧлӧм выланыс, мый тӧдмасисны татшӧм садя мӧвпалысь морткӧд. | Quand j'en rencontrais une qui me paraissait un peu lucide, je faisais l'expérience sur elle de mon dessin no.1 que j'ai toujours conservé. Je voulais savoir si elle était vraiment compréhensive. Mais toujours elle me répondait: "C'est un chapeau." Alors je ne lui parlais ni de serpents boas, ni de forêts vierges, ni d'étoiles. Je me mettais à sa portée. Je lui parlais de bridge, de golf, de politique et de cravates. Et la grande personne était bien contente de connaître un homme aussi raisonnable. |
| ІІ | CHAPITRE II |
| Сідзи олі ме ӧтка олӧмӧс, и некодкӧд вӧлі меным сьӧлӧмсянь сёрнитны. И со квайт во сайын мем ковмис бытьӧн пуксьӧдны еропланӧс Сахараӧ. Моторас мыйкӧ сэки жугалӧма вӧлі. Мекӧд эз вӧвны механик ни пассажиръяс, да шуи видлыны дзоньтасьны ачым, кӧть тайӧ зэв сьӧкыд удж. Петан туйыс менам вӧлі кык — моторсӧ дзоньтавны либӧ кувны. Ваыс меным ӧдвакӧ эськӧ тырмис вежон кежлӧ. | J'ai ainsi vécu seul, sans personne avec qui parler véritablement, jusqu'à une panne dans le désert du Sahara, il y a six ans. Quelque chose s'était cassé dans mon moteur, Et comme je n'avais avec moi ni mécanicien, ni passagers, je me préparai à essayer de réussir, tout seul, une réparation difficile. C'était pour moi une question de vie ou de mort. J'avais à peine de l'eau à boire pour huit jours. |
| И сідз, медводдза рытнас ме унмовси кушинын лыа вылын, сысянь сюрс миля ылнаын эз вӧв ни ӧти овмӧдчӧмин. Океанӧ караб вӧйӧм бӧрын веськалӧм мортлы и пур вылас эз эськӧ вӧв сэтшӧм ӧтка да гажтӧм. Сӧмын видлӧй ӧні вежӧртны менсьым шензьӧмӧс, шонді петігӧн кор менӧ садьмӧдіс кодлӧнкӧ вӧсньыдик гӧлӧс: | Le premier soir je me suis donc endormi sur le sable à mille milles de toute terre habitée. J'étais bien plus isolé qu'un naufragé sur un radeau au milieu de l'océan. Alors vous imaginez ma surprise, au lever du jour, quand une drôle de petite voix m'a réveillé. Elle disait: |
| — Кора тіянӧс... серпасалӧй меным мегӧпиӧс... | — S'il vous plaît...dessine-moi un mouton! — Hein! — Dessine-moi un mouton... |
| Ме чеччышті весьтам гымыштӧмысь моз. Тіли синмӧс. Гӧгӧр видзӧдлі. Да аддзи — сулалӧ шемӧстана зонка-дзолюк да видзӧдӧ сӧдз синъясӧн ме вылӧ. | J'ai sauté sur mes pieds comme si j'avais été frappé par la foudre. J'ai bien frotté mes yeux. J'ai bien regardé. Et j'ai vu un petit bonhomme tout à fait extraordinaire qui me considérait gravement. Voilà le meilleur portrait que, plus tard, j'ai réussi à faire de lui. |
| .... | .... |
| Со кыдзи ме сійӧс медбура серпасавлі бӧрыннас нин. Дерт, сэні сійӧ абу дзик сэтшӧм, кутшӧм вӧлі збыль вылас. Таысь ме абу мыжа. Квайт арӧсаӧн менӧ верстьӧяс эскӧдісны, мый меысь серпасалысь оз пет, та вӧсна нинӧм эг и велавлы серпасавны удав–кыйясысь кындзи — ортсысяньыс да пытшкӧссӧ петкӧдлӧмӧн. | Mais mon dessin, bien sûr, est beaucoup moins ravissant que le modèle. Ce n'est pas de ma faute. J'avais été découragé dans ma carrière de peintre par les grandes personnes, à l'age de six ans, et je n'avais rien appris à dessiner, sauf les boas fermés et les boas ouverts. |
| И сідз, синмӧс чашкӧдӧмӧн дзорги-видзӧді тайӧ шемӧсмӧдантор вылас. Энӧ вунӧдӧй — ме вӧлі морт оланінсянь сюрс миля ылнаын. Немтор эз висьтав сы йылысь, мый дзолюкыс вӧлі вошӧма либӧ кувтӧдзыс мудзӧма-повзьӧма, либӧ сійӧ тшыгла да ватӧмла кулан выйын нин. Ортсысяньыс тайӧ кагаыс немся эз вӧв оланінъясысь ылыс тыртӧминӧ вошӧм морт кодь. Вӧлисти менам кыв-ворӧй воссис да ме юалі: | Je regardai donc cette apparition avec des yeux tout ronds d'étonnement. N'oubliez pas que je me trouvais à mille milles de toute région habitée. Or mon petit bonhomme ne me semblait ni égaré, ni mort de fatigue, ni mort de faim, ni mort de soif, ni mort de peur. Il n'avait en rien l'apparence d'un enfant perdu au milieu du désert, à mille milles de toute région habitée. Quand je réussis enfin de parler, je lui dis: |
| — Но... мый тэ тані вӧчан? | — Mais qu'est-ce que tu fais là? |
| Сійӧ бара лӧня да мӧвпалӧмӧн корис: | Et il me répéta alors, tout doucement, comme une chose très sérieuse: |
| — Кора тіянӧс... серпасав мегӧпиӧс... | — S'il vous plaît...dessine-moi un mouton... |
| Тайӧ ставыс вӧлі сэтшӧм гӧгӧрвотӧм гусятор кодь, мый ме корӧмсӧ ӧтдортны эг лысьт. Кутшӧм кӧть эз вӧв тешкодь тані, кулӧмсянь дзик матын, тыртӧминас, ме век жӧ перйи зепсьым кабала лист да пыр гижана перӧ. Сэки ме мӧвпышті, мый велӧдлі ёнджыкасӧ география, история, арипметика да бурагижӧм, — да шуи дзолюклы (весигтӧ скӧракодь шуи), мися ме серпасасьнысӧ ог куж. Сійӧ воча чӧвтіс: | Quand le mystère est trop impressionnant, on n'ose pas désobéir. Aussi absurde que cela me semblât à mille milles de tous les endroits habités et en danger de mort, je sortis de ma poche une feuille de papier et un stylographe. Mais je me rappelai alors que j'avais surtout étudié la géographie, l'histoire, le calcul et la grammaire et je dis au petit bonhomme (avec un peu de mauvaise humeur) que je ne savais pas dessiner. Il me répondit: |
| — Мед. Серпасав мегӧпиӧс. | — Ça ne fait rien. Dessine-moi un mouton. |
| Сы понда мый ме мегӧпиянӧс некор эг серпасавлы, выль пӧв серпасалі кык важ серпасторйысь ӧтиӧс, велалӧмпырысь кужанторйӧс нин: удав–кыйӧс ортсысӧ да пытшкӧссӧ сылысь петкӧдлӧмӧн. Сэсся дзолюклысь горӧдӧмсӧ кылӧм бӧрын зэв ёна шензи: | Comme je n'avais jamais dessiné un mouton je refis, pour lui, un des deux seuls dessins dont j'étais capable. Celui du boa fermé. Et je fus stupéfait d'entendre le petit bonhomme me répondre: |
| — Оз ков, оз! Меным оз ков слӧнӧс удав–кый пытшкын! Удав повзьӧдчана, слӧныс бара вывті ыджыд. Менам гортын ставыс зэв ичӧт. Меным колӧ мегӧпи. Серпасав мегӧпиӧс. | — Non! Non! Je ne veux pas d'un éléphant dans un boa. Un boa c'est très dangereux, et un éléphant c'est très encombrant. Chez moi c'est tout petit. J'ai besoin d'un mouton. Dessine-moi un mouton. |
| И ме серпасалі. | Alors j'ai dessiné. |
| .... | .... |
| Сійӧ сюся видзӧдліс серпассӧ да шуис: | Il regarda attentivement, puis: |
| — Абу, тайӧ мегӧпиыс дзик нин омӧлик. Серпасав мӧдӧс. | — Non! Celui-là est déjà très malade. Fais-en un autre. |
| Ме серпасалі. | Je dessinai: |
| .... | .... |
| Менам выль ёртӧй небыда, жалитӧмпырысь нюммуніс. | Mon ami sourit gentiment, avec indulgence: |
| — Тэ ӧд ачыд аддзан, — шуис сійӧ, — тайӧ абу мегӧпи. Тайӧ ыджыд меж. Сылӧн то сюръяс эмӧсь... | — Tu vois bien...ce n'est pas un mouton, c'est un bélier. Il a des cornes... |
| Ме сэсся серпасалі мӧд ног. Сӧмын зонка тайӧ серпассӧ тшӧтш ӧтдортіс. | Je refis donc encore mon dessin: Mais il fut refusé, comme les précédents: |
| — Тайӧ вывті пӧрысь. Меным колӧ сэтшӧм мегӧпи, дыр мед олас. | — Celui-là est trop vieux. Je veux un mouton qui vive longtemps. |
| Сэки ме куысь петі — колӧ ӧд вӧлі ӧдйӧджык моторсӧ разьны, да парсалі со мый: | Alors, faute de patience, comme j'avais hâte de commencer le démontage de mon moteur, je griffonnai ce dessin-ci. |
| .... | .... |
| И шуи дзолюклы: | Et je lançai: |
| — Со тэныд куд. Сы пытшкын тэнад мегӧпиыд пукалӧ. | — Ça c'est la caisse. Le mouton que tu veux est dedans. |
| .... | .... |
| Сӧмын кутшӧма ме чуйми, кодыр менам стрӧг донъялысьӧй виччысьтӧг гажаа нюмъёвтіс: | Mais je fus bien surpris de voir s'illuminer le visage de mon jeune juge: |
| — Со татшӧмтор мем и колӧ! Кыдзи тэ чайтан, уна-ӧ турун сійӧ сёйӧ? | — C'est tout à fait comme ça que je le voulais! Crois-tu qu'il faille beaucoup d'herbe à ce mouton? |
| — А мый? | — Pourquoi? |
| — Менам ӧд гортын ставыс зэв этша... | — Parce que chez moi c'est tout petit... |
| — Тырмас сылы. Ме тэныд сета дзик нин ичӧтик мегӧпиӧс. | — Ça suffira sûrement. Je t'ai donné un tout petit mouton. |
| — Абу сэтшӧм нин сійӧ ичӧт... — шуис дзолюк, юрсӧ копыртӧмӧн серпас вылас видзӧдіг. | Il pencha la tête vers le dessin: |
| — Со ӧд! Сійӧ унмовсьӧма... | — Pas si petit que ça...Tiens! Il s'est endormi... |
| Тадзи ме тӧдмаси Дзоля принскӧд. | Et c'est ainsi que je fis la connaissance du petit prince. |
| ІІІ | CHAPITRE III |
| .... | .... |
| Эг другӧн ме гӧгӧрво, кытысь сійӧ воӧма. Дзоля принс помся менӧ юасис, но ме кӧ сійӧс мый йылысь кӧ юавлі, сійӧ менӧ быттьӧ эз и кывлы. Сӧмын вочасӧн, пырмуніг шуӧм ӧткымын кывйысь мем ставыс лои тӧдса. Со, менсьым еропланӧс (сійӧс ме серпасавны ог кут, кӧть кыдз ог зіль, оз артмы) медводдзаысь аддзылӧмӧн зонка юаліс: | Il me fallut longtemps pour comprendre d'où il venait. Le petit prince, qui me posait beaucoup de questions, ne semblait jamais entendre les miennes. Ce sont des mots prononcés par hasard qui, peu à peu, m'ont tout révélé. Ainsi, quand il aperçu pour la première fois mon avion (je ne dessinerai pas mon avion, c'est un dessin beaucoup trop compliqué pour moi) il me demanda: |
| — Тайӧ нӧ мыйсяматор? | — Qu'est ce que c'est que cette chose-là? |
| — Тайӧ абу мыйсяматор. Тайӧ ероплан. Менам еропланӧй. Сійӧ лэбалӧ. | — Ce n'est pas une chose. Ça vole. C'est un avion. C'est mon avion. |
| Ме ошйысьӧмпырысь гӧгӧрвоӧді сылы, мися, кужа лэбавны. Сэки сійӧ горӧдіс: | Et j'étais fier de lui apprendre que je volais. Alors il s'écria: |
| — Кыдзи? Тэ усин енэжысь? | — Comment! tu es tombé du ciel! |
| — Да, — родыштӧмӧн вочавидзи ме. | — Oui, fis-je modestement. |
| — Вот тешкодьтор! | — Ah! ça c'est drôle... |
| И Дзоля принс чуналана гораа серӧктіс. Менӧ весигтӧ таысь кезнитіс: ог радейт, мекӧд вӧвлӧмторъяссӧ да менӧ серам вылӧ кӧ лэптӧны. Сэсся зонка содтіс: | Et le petit prince eut un très joli éclat de rire qui m'irrita beaucoup. Je désire que l'on prenne mes malheurs au sérieux. Puis il ajouta: |
| — Сідзкӧ, тэ тшӧтш воин енэжысь. А кутшӧм енэжмуысь? | — Alors, toi aussi tu viens du ciel! De quelle planète es-tu? |
| Со татшӧм сылӧн вӧлӧма татчӧ — тыртӧминӧ — воӧмыс, гусятор кодь, — мӧвпышті ме да юалі веськыда: | J'entrevis aussitôt une lueur, dans le mystère de sa présence, et j'interrogeai brusquement: |
| — Сідзкӧ, артмӧ: тэ веськалін татчӧ мӧд енэжмуысь? | — Tu viens donc d'une autre planète? |
| Сійӧ эз вочавидз, сӧмын лӧня довкнитіс юрнас, менсьым еропланӧс видзӧдаліг: | Mais il ne me répondit pas. Il hochait la tête doucement tout en regardant mon avion: |
| — Но-о, та вылын тэ эн вермы лэбзьыны-воны татчӧ ылісянь... | — C'est vrai que, là-dessus, tu ne peux pas venir de bien loin... |
| Сэсся мый йылысь кӧ думыштчис, перйис менсьым серпасалӧм мегӧпиӧс да вӧйтчис тайӧ донаторсӧ видзӧдӧмӧ. И ме видлі тӧдмавны унджыктор на: | Et il s'enfonça dans une rêverie qui dura longtemps. Puis, sortant mon mouton de sa poche, il se plongea dans la contemplation de son trésor. Vous imaginez combien j'avais pu être intrigué par cette demi-confidence sur "les autres planètes". Je m'efforçai donc d'en savoir plus long: |
| — Кытысь нӧ тэ воин татчӧ, дзолюк? Кӧні тэнад гортыд? Кытчӧ тэ кӧсъян нуны менсьым мегӧпиӧс? | — D'où viens-tu mon petit bonhomme? Où est-ce "chez toi"? Où veux-tu emporter mon mouton? |
| Сійӧ мӧвпалігмоз, ланьтӧмӧн олыштіс, сэсся чӧвтіс: | Il me répondit après un silence méditatif: |
| — Зэв бур, козьналін кудтӧ да, мегӧпиӧй сэні кутас узьлыны войнас. | — Ce qui est bien, avec la caisse que tu m'as donnée, c'est que, la nuit, ça lui servira de maison. |
| — Да, дерт жӧ. Лоан кӧ сюсь да вежӧра, ме тэныд сета сійӧс домалан кӧв. Да майӧг. | — Bien sûr. Et si tu es gentil, je te donnerai aussi une corde pour l'attacher pendant le jour. Et un piquet. |
| Дзоля принс дӧзмискодь: | La proposition parut choquer le petit prince: |
| — Домавны? Мыйла? | — L'attacher? Quelle drôle d'idée! |
| — Да ӧд он кӧ мегӧтӧ домав, сійӧ мунас кытчӧкӧ да вошас. | — Mais si tu ne l'attaches pas, il ira n'importe où, et il se perdra... |
| Сэки менам ёртӧй гажаа серӧктіс: | Et mon ami eut un nouvel éclat de rire: |
| — Да кытчӧ нӧ сійӧ мунас? | — Mais où veux-tu qu'il aille! |
| — Быдлаӧ ӧд вермас! Век веськыда, веськыда, кытчӧ синмыс видзӧдӧ. | — N'importe où. Droit devant lui... |
| Сэки Дзоля принс шуис дзик сӧдза ме вылӧ видзӧдӧмӧн: | Alors le petit prince remarqua gravement: |
| — Эн шогсьы, менам ӧд сэні зэв дзескыд. | — Ça ne fait rien, c'est tellement petit, chez moi! |
| Да содтіс гажтӧмакодь: | Et, avec un peu de mélancolie, peut-être, il ajouta: |
| — Кутан кӧ мунны век веськыда да веськыда, ылӧдз он во... | — Droit devant soi on ne peut pas aller bien loin... |
| ІV | CHAPITRE IV |
| Тадзи ме тӧдмалі нӧшта ӧти тӧдчанатор: сылӧн чужан енэжмуыс сӧмын керка ыджда и эм! | J'avais ainsi appris une seconde chose très importante: C'est que sa planète d'origine était à peine plus grande qu'une maison! |
| Сідзсӧ эськӧ менӧ тайӧ эз ёна шензьӧд. Ме тӧдлі, мый Му, Юпитер, Марс, Асъя кодзув кодь ыджыд енэжмуяс кындзи эм уна сё мукӧд енэжму (весигтӧ нимтӧмӧсь), да эмӧсь сэтшӧм ичӧтӧсь, мый найӧс телескопӧн сьӧкыд аддзыны. Кодзувъяс туялысь кӧ восьтӧ татшӧм енэжмусӧ, сетӧ сылы сэк оз ним, а лыдпас. Шуам кӧть: 3251-ӧд астероид. | Ça ne pouvait pas m'étonner beaucoup. Je savais bien qu'en dehors des grosses planètes comme la Terre, Jupiter, Mars, Vénus, auxquelles on a donné des noms, il y en a des centaines d'autres qui sont quelque-fois si petites qu'on a beaucoup de mal à les apercevoir au télescope. Quand un astronome découvre l'une d'elles, il lui donne pour nom un zéro. Il l'appelle par exemple: "l'astéroïde 3251." |
| Менам эм зумыд подув чайтны, мый Дзоля принс воис татчӧ Б–619-ӧд ичӧтик енэжму вылысь. | J'ai de sérieuses raisons de croire que la planète d'ou venait le petit prince est l'astéroïde B 612. |
| .... | .... |
| Тайӧ астэроидсӧ казявлӧма сӧмын ӧтчыдысь 1909-ӧд воӧ Турцияысь ӧти астроном. | Cet astéroïde n'a été aperçu qu'une fois au télescope, en 1909, par un astronome turc. |
| .... | .... |
| Кодзувъяс туялысь юӧртӧма сэки аслас тӧдчана восьтӧмтор йывсьыс Астрономъяслӧн войтыркостса ӧксьӧма дырйи. | Il avait fait alors une grande démonstration de sa découverte à un Congrès International d'Astronomie. |
| Сӧмын сылы некод абу эскӧма сы понда сӧмын, мый туялысьыс кышасьӧма вӧлӧм турокъяс паськӧмӧ. Сэтшӧм со йӧз верстьӧясыс! | Mais personne ne l'avait cru à cause de son costume. Les grandes personnes sont comme ça. |
| .... | .... |
| Б–612-ӧд енэжмулы шуд вылӧ турцияса султаныс аслас канмуса став олысьыслы тшӧктӧма пасьтасьны европаногса паськӧмӧ, мӧд ног кӧ — виасны. 1920-ӧд воӧ тайӧ астрономыс бара юӧртӧма восьтӧмтор йывсьыс. Сэкисӧ медбӧръя мода сертиыс пасьтасьлӧма — да ставныс сыкӧд воӧмаӧсь ӧти кывйӧ. | Heureusement, pour la réputation de l'astéroïde B 612 un dictateur turc imposa à son peuple, sous peine de mort, de s'habiller à l'Européenne. L'astronome refit se démonstration en 1920, dans un habit très élégant. Et cette fois-ci tout le monde fut de son avis. |
| .... | .... |
| Ме висьталі тіянлы Б-612 енэжму йылысь сэтшӧм уна да весиг вайӧді сылысь лыдпассӧ сӧмын верстьӧяс понда. Найӧ зэв ёна радейтӧны лыдпасъяс. Кодыр налы висьталан выль ёрт йылысь, найӧ некор оз юавны медтӧдчанаторъяссӧ. Некор оз шуны: «А кутшӧм сылӧн гӧлӧсыс? Мыйӧн ворсны радейтӧ? Бобувъяссӧ кыявлӧ оз?» Найӧ юаласны: «Кымын арӧс сылы? Кымын вок сылӧн эм? Сьӧктаыс сылӧн кутшӧм? Ыджыд-ӧ айыслӧн удждоныс?» Сы бӧрын чайтӧны, ыштӧкӧ морт йывсьыс тӧдмалісны. Со кор, шуам, налы висьталан: «Ме аддзылі роза рӧма сёйизйысь тэчӧм керка, ӧшиньясыс герань дзоридзьяса, а вевт вылас позтысьӧны гулюяс», — найӧ некыдзи оз вермыны син водзаныс сувтӧдны тайӧ керкасӧ. Налы колӧ шуны: «Ме аддзылі керка сё сюрс франк донысь», — сэки найӧ горӧдасны: «Ок кутшӧм мичлун!». | Si je vous ai raconté ces détails sur l'astéroïde B 612 et si je vous ai confié son numéro, c'est à cause des grandes personnes. Les grandes personnes aiment les chiffres. Quand vous leur parlez d'un nouvel ami, elles ne vous questionnent jamais sur l'essentiel. Elles ne vous disent jamais: "Quel est le son de sa voix? Quels sont les jeux qu'il préfère? Est-ce qu'il collectionne les papillons?" Elles vous demandent: "Quel âge a-t-il? Combien a-t-il de frères? Combien pèse-t-il? Combien gagne son père?" Alors seulement elles croient le connaître. Si vous dites aux grandes personnes: "J'ai vu une belle maison en briques roses, avec des géraniums aux fenêtres et des colombes sur le toit..." elles ne parviennent pas à s'imaginer cette maison. Il faut leur dire: "J'ai vu une maison de cent mille francs." Alors elles s'écrient: "Comme c'est joli!" |
| Сідзи жӧ лоас, налы кӧ шуан: «Со эскӧдана подув сы вылӧ, мый Дзоля принсыс збыльысь вӧлі — сійӧ ӧд бурсьыс-бур, гажаа сераліс, сылы колӧ вӧлі мегӧпи. А коді кӧсйӧ видзны мегӧпиӧс, то, дерт жӧ, сійӧ збыльысь эм», — тадзи кӧ налы шуан, найӧ сӧмын лэптыласны пельпомсӧ да видзӧдласны тэ вылӧ вежӧртӧм кага вылӧ моз. Но налы кӧ висьталан: «Сійӧ воӧма татчӧ Б-612-ӧд нима астероидсянь», — найӧс эскасны да оз нин пондыны дӧзмӧдчыны юалӧмъяснас. Сэтшӧм йӧз нин этайӧ верстьӧясыс. Оз ков на вылӧ лӧгнытӧ кутны. Челядьлы колӧ лоны верстьӧ йӧз дорӧ небыд сьӧлӧмаӧн. | Ainsi, si vous leur dites: "La preuve que le petit prince a existé c'est qu'il était ravissant, et qu'il voulait un mouton. Quand on veut un mouton, c'est la preuve qu'on existe" elles hausseront les épaules et vous traiteront d'enfant! Mais si vous leur dites: "La planète d'où il venait est l'astéroïde B 612" alors elles seront convaincues, et elles vous laisseront tranquille avec leurs questions. Elles sont comme ça. Il ne faut pas leur en vouloir. Les enfants doivent être très indulgents envers les grandes personnes. |
| Сӧмын ми, олӧмсӧ гӧгӧрвоысьяс, дерт, серам вылӧ лэптам лыдпасъяс да чипраяс! Мем зэв окота эськӧ вӧлі панны тайӧ повесьтсӧ шемӧсъяса мойдкыв моз. Окота гижны тадзи: | Mais, bien sûr, nous qui comprenons la vie, nous nous moquons bien des numéros! J'aurais aimé commencer cette histoire à la façon des contes de fées. J'aurais aimé dire: |
| «Овліс-вывліс Дзоля принс. Сійӧ овліс ассьыс неунаӧн ыджыдджык енэжму вылын, да сылы ёна эз тырмыв ёрт...» Олӧмсӧ гӧгӧрвоысь быд морт дзик пыр эськӧ казялас: тайӧ, дерт, ёнджыка мунӧ збыльтор вылӧ. | "Il était une fois un petit prince qui habitait une planète à peine plus grande que lui, et qui avait besoin d'un ami..." Pour ceux qui comprennent la vie, ça aurait eu l'air beaucoup plus vrai. |
| Та понда ме ньӧти ог кӧсйы, медым менсьым небӧгӧс лыддисны теш пычкӧм понда. Вывті сьӧкыд казьтывны да абу кокни та йылысь висьтавлыны. Колис нин квайт во ёртӧйлӧн аслас мегӧпинас менӧ эновтӧмсянь. Зэв гажтӧмтор тайӧ — кор вунӧдӧны ёртъясӧс. Эз быдӧнлӧн вӧвлы ёрт. И ме пола лоны верстьӧ кодьӧн, кодъясӧс лыдпасъясысь кындзи нинӧм нин оз кыскы, оз ышӧд. Со та вӧсна нӧшта ме ньӧби рӧма карандашъяса да мавтасъяса куд. Тайӧ абу кокнитор — менам арлыдӧ — бара босьтчыны серпасасьны, нӧшта кӧ олӧм чӧжӧн серпасавлі сӧмынтӧ удав–кыйӧс ортсысяньыс да пытшкӧссӧ петкӧдлӧмӧн, да и то сӧмын квайт арӧсаӧн! Дерт, ме зіля серпасавны ӧткодьлунсӧ петкӧдлӧм могысь кыдз позьӧ стӧчджыка. Сӧмын тырвыйӧ ог эскы, мый ставыс менам артмас. Ӧти чужӧмпас артмӧ бурджыка, мӧд немся оз артмы, ӧткодьлунтӧм лоӧ. Со и джуджданас тшӧтш: ӧти серпасын принс артмӧма вывті ыджыд, мӧдын — вывті дзоля. Дай ме юрын ог кут паськӧмыслысь рӧмсӧ. Ме зіля серпасавны тадзи и этадзи, ылӧсас, кыдзи артмас. Медбӧрти, ме верма шыбӧлясьны кутшӧмкӧ тӧдчана посниторъясын. Но ті энӧ дивитӧй. Ёртӧй некор нинӧм мем эз гӧгӧрвоӧдлы. Гашкӧ, сійӧ чайтліс, мый ме тшӧтш сы кодь. Сӧмын зэв жаль, ог куж аддзыны мегӧпиӧс куд пытшсьыс. Гашкӧ, ме мыйӧнкӧ верстьӧяс кодь нин. Тӧдӧмысь, ме пӧрысьма. | Car je n'aime pas qu'on lise mon livre à la légère. J'éprouve tant de chagrin à raconter ces souvenirs. Il y a six ans déjà que mon ami s'en est allé avec son mouton. Si j'essaie ici de le décrire, c'est afin de ne pas l'oublier. C'est triste d'oublier un ami. Tout le monde n'a pas eu un ami. Et je puis devenir comme les grandes personnes qui ne s'intéressent plus qu'aux chiffres. C'est donc pour ça encore que j'ai acheté une boîte de couleurs et des crayons. C'est dur de se remettre au dessin, à mon âge, quand on n'a jamais fait d'autres tentatives que celle d'un boa fermé et celle d'un boa ouvert, à l'âge de six ans! J'essayerais bien sûr, de faire des portraits le plus ressemblants possible. Mais je ne suis pas tout à fait certain de réussir. Un dessin va, et l'autre ne ressemble plus. Je me trompe un peu aussi sur la taille. Ici le petit prince est trop grand. Là il est trop petit. J'hésite aussi sur la couleur de son costume. Alors je tâtonne comme ci et comme ça, tant bien que mal. Je me tromperai enfin sur certains détails plus importants. Mais ça, il faudra me le pardonner. Mon ami ne donnait jamais d'explications. Il me croyait peut-être semblable à lui. Mais moi, malheureusement, je ne sais pas voir les moutons à travers les caisses. Je suis peut-être un peu comme les grandes personnes. J'ai dû vieillir. |
| V | CHAPITRE V |
| Быд лун ме тӧдмавлі мыйкӧ выльтор зонкалӧн енэжму йывсьыс, сы йылысь, кыдзи сійӧ эновтӧма чужанінсӧ да кыдзи уналаті ветлӧдлӧма. Та йылысь дзолюк висьтавліс этшаника, пырмунігмоз сӧмын. Сідз, коймӧд луннас ме тӧдмалі баобаб пуяс вӧсна лоӧм трагедия йылысь. | Chaque jour j'apprenais quelque chose sur la planète, sur le départ, sur le voyage. Ça venait tout doucement, au hasard des réflexions. C'est ainsi que, le troisième jour, je connus le drame des baobabs. |
| Пансис сёрниыс бара мегӧписянь. Тӧдчис, Дзоля принсӧс топӧдіс кутшӧмкӧ падъялӧм, да сійӧ юаліс: | Cette fois-ci encore fut grâce au mouton, car brusquement le petit prince m'interrogea, comme pris d'un doute grave: |
| — Висьтав, збыль ӧд — мегӧпияныс кустъяссӧ йирӧны? | — C'est bien vrai, n'est-ce pas, que les moutons mangent les arbustes? |
| — Да, збыль. | — Oui. C'est vrai. |
| — Вот тайӧ бур! | — Ah! Je suis content. |
| Ме эг вежӧрт, мый бурыс лоӧ мегӧпиянӧн кустъяс йирӧмсьыс. Дзоля принс сэки содтіс: | Je ne compris pas pourquoi il était si important que les moutons mangeassent les arbustes. Mais le petit prince ajouta: |
| — Сідзкӧ, найӧ баобабъяссӧ тшӧтш йирӧны? | — Par conséquent ils mangent aussi les baobabs? |
| Ме паныд шуаси, мый баобабъяс — абу кустъяс, а гырысь пуяс, кӧлӧкӧльнича джудждаӧсь, да сійӧ кӧ вайӧдас весигтӧ слӧн чукӧр, налы оз артмы йирны-сёйны весиг ӧти баобаб пу. | Je fis remarquer au petit prince que les baobabs ne sont pas des arbustes, mais des arbres grand comme des églises et que, si même il emportait avec lui tout un troupeau d'éléphants, ce troupeau ne viendrait pas à bout d'un seul baobab. |
| Слӧнъяс йылысь кывлӧм мысти Дзоля принс серӧктіс: | L'idée du troupeau d'éléphants fit rire le petit prince: |
| — Найӧс ковмис эськӧ сувтӧдавны ӧта-мӧд вылас... | — Il faudrait les mettre les uns sur les autres... |
| А сэсся висьталіс лючки мӧвпалӧмӧн: | Mais il remarqua avec sagesse: |
| — Водзассӧ баобабъяс лючки быдмытӧдзныс овлӧны дзик посниӧсь. | — Les baobabs, avant de grandir, ça commence par être petit. |
| — Тайӧ збыль. А мыйла тэнад мегӧпиыдлы колӧ сёйны посни баобабъяссӧ? | — C'est exact! Mais pourquoi veux-tu que tes moutons mangent les petits baobabs? |
| — А кыдз нӧ мӧд ног! — горӧдіс сійӧ, быттьӧ сёрниыс мунӧ вӧлі дзик нин быдлунъяторъяс йылысь. Та понда ковмис мем юрӧс жуглыштны, кытчӧдз эг гӧгӧрво, мыйсяматор тайӧ вӧлӧма. | Il me répondit: "Ben! Voyons!" comme il s'agissait là d'une évidence. Et il me fallut un grand effort d'intelligence pour comprendre à moi seul ce problème. |
| Дзоля принслӧн енэжмуас, кыдзи быд мукӧд енэжмуын, быдмӧны турунъяс — колана да ковтӧм, ёгтурун. Сідзкӧ сэні эм бур, колана турунлӧн да ковтӧм ёгтурунъяслӧн кӧйдыс. Сӧмын ӧд сійӧ тыдавтӧм. Тусьясыс му пытшкас пыдын узьӧны кутшӧмкӧ ӧтилӧн садьмытӧдз. Сэки сійӧ мыччӧдӧ петассӧ: веськалӧ да нюжӧдчӧ шонділань, медводз сэтшӧм мусаник да бур. Тайӧ кӧ редислӧн либӧ розалӧн петас, мед и быдмас бур вылӧ. Но петасыс кӧ кутшӧмкӧ ёгтурунлӧн, сійӧс колӧ нетшыштны вужнас тайӧс тӧдмалӧм мысти дзик пыр. | Et en effet, sur la planète du petit prince, il y avait comme sur toutes les planètes, de bonnes herbes et de mauvaises herbes. Par conséquent de bonnes graines de bonnes herbes et de mauvaises graines de mauvaises herbes. Mais les graines sont invisibles. Elles dorment dans le secret de la terre jusqu'à ce qu'il prenne fantaisie à l'une d'elles de se réveiller. Alors elle s'étire, et pousse d'abord timidement vers le soleil une ravissante petite brindille de radis ou de rosier, on peut la laisser pousser comme elle veut. Mais s'il s'agit d'une mauvaise plante, il faut arracher la plante aussitôt, dès qu'on a su la reconnaître. |
| И вот вӧлӧмкӧ Дзоля принслӧн енэжму вылас эм лёквӧчана да ковтӧм кӧйдыс тусьяс... тайӧ баобаб пуяслӧн тусьяс. Енэжмуыс дзоньнас тайӧн нёрпалӧ. Он кӧ баобаб петассӧ дзик пыр казяв, сыысь сэсся он мын. Пуыс босьтас енэжмусӧ ставнас. Сійӧ аслас вужъяснас ставсӧ розьӧдлас. Да нӧшта енэжмуыс кӧ ичӧт да баобабыс уна, найӧ мусӧ дзоньнас нетшкасны торпыригъясӧ. | Or il y avait des graines terribles sur la planète du petit prince...c'étaient les graines de baobabs. Le sol de la planète en était infesté. Or un baobab, si l'on s'y prend trop tard, on ne peut jamais plus s'en débarrasser. Il encombre toute la planète. Il la perfore de ses racines. Et si la planète est trop petite, et si les baobabs sont trop nombreux, ils la font éclater. |
| — Эм татшӧм чорыд индӧд, — висьталіс бӧрыннас мем Дзоля принс. — Асывнас чеччин, мыссин, асьтӧ лючки пелькӧдін — и дзик пыр идрав ассьыд енэжмутӧ. Дзик быть колӧ баобабъяссӧ мусьыс нетшкыны, кыдз сӧмын позяс найӧс торйӧдны роза петасъясысь: вож коръясыс налӧн ӧткодьсямаӧсь. Тайӧ зэв гажтӧм удж, но абу сьӧкыд. | "C'est une question de discipline, me disait plus tard le petit prince. Quand on a terminé sa toilette du matin, il faut faire soigneusement la toilette de la planète. Il faut s'astreindre régulièrement à arracher les baobabs dès qu'on les distingue d'avec les rosiers auxquels ils se rassemblent beaucoup quand ils sont très jeunes. C'est un travail très ennuyeux, mais très facile." |
| Ӧтчыд сійӧ вӧзйис мем зільыштны да серпасавны сідз, медым миянӧс бура гӧгӧрвоасны челядь. | .... |
| — Найӧс кӧ суас мог коркӧ ветлыны мукӧд муясӧ, то тайӧ ныв-пилы ковмас. Мукӧд уджсӧ позяс эновтлыны, таысь лёкыс оз ло. Но сетан кӧ вӧля баобабъяслы, шогысь он мын. Ме тӧда ӧти енэжму, сэні овліс дышпоз. Сійӧ ас кадӧ абу нетшыштӧма куим петас... | Et un jour il me conseilla de m'appliquer à réussir un beau dessin, pour bien faire entrer ça dans la tête des enfants de chez moi. "S'ils voyagent un jour, me disait-il, ça pourra leur servir. Il est quelquefois sans inconvénient de remettre à plus tard son travail. Mais, s'il s'agit des baobabs, c'est toujours une catastrophe. J'ai connu une planète, habitée par un paresseux. Il avait négligé trois arbustes..." |
| .... | .... |
| Дзоля принс зэв стӧча мем ставсӧ висьталіс, да ме серпасалі тайӧ енэжмусӧ. Вир оз лӧсяв мем велӧдны йӧзӧс бур олӧмӧ. Но этшаӧн тӧдӧны, кутшӧм лёктор вайӧны баобабъяс, а астероид вылӧ быд воысьӧс вермас суны ыджыд шог, — та пӧрйӧ ме ог нин кут кутчысьны. «Челядьӧй! — шуа ме. — Видзӧй асьнытӧ баобабъясысь!» Ме кӧсъя водзвыв видзны ассьым ёртъясӧс найӧс важӧн нин кыйӧдысь лёкторйысь, а найӧ весигтӧ оз и чайтны тайӧс лоиг, кыдзи эг тӧдлы водзвыв тайӧс и ме. Та вӧсна ме сэтшӧм зільӧмӧн ставсӧ серпасалі, да та йылысь немся ог жалит. Вермас лоны, ті юаланныд: мыйла тайӧ небӧгас сэсся абу татшӧм мӧрччана мӧд серпасыс, баобабъясаысь кындзи? Вочакывйыс зэв кокни: ме зіли, сӧмын менам немтор эз артмы. А со баобабъясӧс серпасалігӧн менӧ ышӧдіс ӧтитор — тайӧ вир ёна колантор да эновтны позьтӧмтор. | Et, sur les indications du petit prince, j'ai dessiné cette planète-là. Je n'aime guère prendre le ton d'un moraliste. Mais le danger des baobabs est si peu connu, et les risques courus par celui qui s'égarerait dans un astéroïde sont si considérables, que, pour une fois, je fais exception à ma réserve. Je dis: "Enfants! Faites attention aux baobabs!" C'est pour avertir mes amis du danger qu'ils frôlaient depuis longtemps, comme moi-même, sans le connaître, que j'ai tant travaillé ce dessin-là. La leçon que je donnais en valait la peine. Vous vous demanderez peut-être: Pourquoi n'y a-t-il pas dans ce livre, d'autres dessins aussi grandioses que le dessin des baobabs? La réponse est bien simple: J'ai essayé mais je n'ai pas pu réussir. Quand j'ai dessiné les baobabs j'ai été animé par le sentiment de l'urgence. |
| .... | .... |
| VІ | CHAPITRE VI |
| Ок, Дзоля принс! Вочасӧн ме сідзжӧ гӧгӧрвои, кутшӧм гажтӧм да ӧтпертаса вӧлӧма тэнад олӧмыд. Зэв дыр тэнад вӧлӧма сӧмын ӧти гажӧдчантор: тэ нимкодясьӧмыд шонді пуксьӧмӧн. Та йылысь ме тӧдмалі нёльӧд лунӧ асывнас, шуин тэ кор: | Ah! petit prince, j'ai compris, peu à peu, ainsi, ta petite vie mélancolique. Tu n'avais eu longtemps pour ta distraction que la douceur des couchers du soleil. J'ai appris ce détail nouveau, le quatrième jour au matin, quand tu m'as dit: |
| — Ме зэв ёна радейта рытъя кыа. Мунам видзӧдлам шонді пуксьӧмсӧ. | — J'aime bien les couchers de soleil. Allons voir un coucher de soleil... |
| — Сӧмын ковмас виччысьыштны. | — Mais il faut attendre... |
| — Мый виччысьны? | — Attendre quoi? |
| — Медым шондіыс пуксяс. | — Attendre que le soleil se couche. |
| Водзассӧ тэ ёна шемӧсмин, а сэсся серӧктін ас вылад да шуин: | Tu as eu l'air très surpris d'abord, et puis tu as ri de toi-même. Et tu m'as dit: |
| — Менам аскылӧмӧй сэтшӧм, быттьӧ ме ас гортам! | — Je me crois toujours chez moi! |
| И збыльысь ӧд. Быдӧн тӧдӧ: Америкаын кодыр лун шӧр кад, Францияын шондіыс пуксьӧ нин. Да верман кӧ ӧти здукӧн лэбзьыштны Францияӧ, позис эськӧ нимкодясьны рытъя кыаӧн. Зэв жаль, Францияӧдз зэв-зэв ылын. А аслад ичӧтик енэжмуад тэныд позьӧ вештыны улӧстӧ некымын воськов вылӧ. И тэ бара видзӧдан рытъя кыаа кодзулӧсь енэжӧ, дерт, кӧсъян кӧ... | En effet. Quand il est midi aux Etats-Unis, le soleil, tout le monde sait, se couche sur la France. Il suffirait de pouvoir aller en France en une minute pour assister au coucher de soleil. Malheureusement la France est bien trop éloignée. Mais, sur ta si petite planète, il te suffirait de tirer ta chaise de quelques pas. Et tu regardais le crépuscule chaque fois que tu le désirais... |
| — Ӧтчыдысь ме ӧти лунӧ аддзылі шонді пуксьӧмсӧ нелямын куимысь! | — Un jour, j'ai vu le soleil se coucher quarante-trois fois! |
| Да неуна виччысьыштӧмӧн тэ содтін: | Et un peu plus tard tu ajoutais: |
| — Тӧдан... кор тэныд лоас зэв гажтӧм, лӧсьыд видзӧдлыны шонді пуксьӧмсӧ... | — Tu sais...quand on est tellement triste on aime les couchers de soleil... |
| — Сідзкӧ сійӧ луннас, кор тэ аддзылін нелямын куим рытъя кыа, тэныд вӧлі зэв гажтӧм? | — Le jour des quarante-trois fois tu étais donc tellement triste? |
| Сӧмын Дзоля принс чӧв оліс. | Mais le petit prince ne répondit pas. |
| VІІ | CHAPITRE VII |
| Витӧд лунӧ мегӧпи отсӧгӧн ме бара тӧдмалі Дзоля принслысь гусяторсӧ. Сійӧ юаліс виччысьтӧг, водзвыв та йылысь кыв шутӧг, быттьӧ дыр мӧвпалӧм бӧрын кывкӧрталіс: | Le cinquième jour, toujours grâce au mouton, ce secret de la vie du petit prince me fut révélé. Il me demanda avec brusquerie, sans préambule, comme le fruit d'un problème longtemps médité en silence: |
| — Мегӧпиыс кӧ йирӧ кустъяс, сійӧ тшӧтш и дзоридзьяс сёйӧ? | — Un mouton, s'il mange les arbustes, il mange aussi les fleurs? |
| — Сійӧ ставсӧ сёйӧ, мый веськалас. | — Un mouton mange tout ce qu'il rencontre. |
| — Весиг ёсь емъяса дзоридзьяссӧ? | — Même les fleurs qui ont des épines? |
| — Да, тшӧтш и ёсь емъяссасӧ. | — Oui. Même les fleurs qui ont des épines. |
| — Мыйла сэк колӧны ёсь емъясыс? | — Alors les épines, à quoi servent-elles? |
| Тайӧс ме эг тӧд. Ме ёна нокси: моторас сибдӧма вӧлі ӧти гайка, да ме зіли сійӧс разьны. Ме дӧзми, ставыс лёк вӧлі да: ваыс быран выйын, та понда повны куті сыысь, мый тыртӧминӧ бытьӧн пуксьӧмысь нинӧм шогманаыс оз артмы. | Je ne le savais pas. J'étais alors très occupé à essayer de dévisser un boulon trop serré de mon moteur. J'étais très soucieux car ma panne commençait de m'apparaître comme très grave, et l'eau à boire qui s'épuisait me faisait craindre le pire. |
| — Мыйла колӧны ёсь емъясыс? | — Les épines, à quoi servent-elles? |
| Мыйкӧ кӧ юалас, Дзоля принс вочакыв кывтӧдз некор эз ӧвсьывлы. Сибдӧм гайкаыс менӧ куысь петкӧдіс, да та вӧсна ме вочавидзи сьӧдас: | Le petit prince ne renonçait jamais à une question, une fois qu'il l'avait posée. J'étais irrité par mon boulon et je répondis n'importe quoi: |
| — Ёсь йывъясыс некодлы оз ковны, дзоридзьяс найӧс лэдзалӧны скӧрысла. | — Les épines, ça ne sert à rien, c'est de la pure méchanceté de la part des fleurs! |
| — Со кыдз! | — Oh! |
| Пуксис чӧв-лӧнь. Та бӧрын сійӧ шуис скӧрпырысь: | Mais après un silence il me lança, avec une sorte de rancune: |
| — Ог эскы ме тэныд! Дзоридзьяс слабиникӧсь. И зэв эскысьӧсь. Найӧ чайтӧны — налӧн кӧ лоасны ёсь йывъяс, наысь ставныс пондасны повны... | — Je ne te crois pas! les fleurs sont faibles. Elles sont naïves. Elles se rassurent comme elles peuvent. Elles se croient terribles avec leurs épines... |
| Ме эг вочавидз. Сійӧ здукас шуи аслым: гайкаыс кӧ ӧні оз вӧрзьы да ме лӧсышта мӧлӧтӧн, сійӧ жугалас-киссяс. Дзоля принс бара торкис менсьым мӧвпъясӧс: | Je ne répondis rien. A cet instant-là je me disais: "Si ce boulon résiste encore, je le ferai sauter d'un coup de marteau." Le petit prince dérangea de nouveau mes réflexions: |
| — А тэ чайтан, мый дзоридзьяс... | — Et tu crois, toi, que les fleurs... |
| — Да немся ог! Немтор ме ог чайт! Ме шуи тэд, юрӧ мый медводз воис. Он ӧмӧй аддзы, кутшӧм сьӧкыд удж ӧні вӧча. | — Mais non! Mais non! Je ne crois rien! J'ai répondu n'importe quoi. Je m'occupe, moi, des choses sérieuses! |
| Сійӧ видзӧдліс ме вылӧ шензьӧмӧн: | Il me regarda stupéfiait. |
| — Сьӧкыд удж?! | — De choses sérieuses! |
| Сійӧ век видзӧдіс ме вылӧ: мавтасӧ лякӧссьӧм, киын мӧлӧта, тӧдтӧм эмтор дорӧ копыртчӧм, ме сы синъясын вӧлі сэтшӧм мисьтӧм. | Il me voyait, mon marteau à la main, et les doigts noirs de cambouis, penché sur un objet qui lui semblait très laid. |
| — Те сёрнитан верстьӧяс моз! — шуис сійӧ. | — Tu parles comme les grandes personnes! |
| Мем лои яндзим. А сійӧ жальлун тӧдтӧг содтіс: | Ça me fit un peu honte. Mais, impitoyable, il ajouta: |
| — Ставсӧ тэ сорлалан... нинӧм он гӧгӧрво! | — Tu confonds tout...tu mélanges tout! |
| Да, сійӧ чорыда скӧрмис. Зонка пыркнитіс юрнас, да тӧлыс ӧвтыштіс сылысь зарни юрсисӧ. | Il était vraiment très irrité. Il secouait au vent des cheveux tout dorés: |
| — Ме тӧда ӧти енэжму, сэні олӧ ӧгралан чужӧма сэтшӧм жӧ ӧксай. Сійӧ став олӧм чӧжыс абу исыштлӧма ни ӧти дзоридз. Ньӧтчыдысь абу видзӧдлӧма кодзув вылӧ. Сійӧ некор некодӧс абу радейтлӧма. Да некор немтор абу вӧчлӧма. Сійӧ ноксьӧ сӧмын ӧтиторйӧн: сійӧ содталӧ-чинталӧ лыдпасъяс. Да асывсяньыс войӧдзыс дольӧ ӧтитор: «Мортыс ме серъёзнӧй! Ме мортыс серъёзнӧй!» — но дзик тэ моз. Да веськыда пӧльтчӧ асьсӧ вылӧ пуктӧмсьыс. А збыльысьсӧ сійӧ абу морт. Сійӧ тшак. | — Je connais une planète où il y a un Monsieur cramoisi. Il n'a jamais respiré une fleur. Il n'a jamais regardé une étoile. Il n'a jamais aimé personne. Il n'a jamais rien fait d'autre que des additions. Et toute la journée il répète comme toi: "Je suis un homme sérieux! Je suis un homme sérieux!" et ça le fait gonfler d'orgueil. Mais ce n'est pas un homme, c'est un champignon! |
| — Мый? | — Un quoi? |
| — Тшак! | — Un champignon! |
| Дзоля принслӧн чужӧмыс весиг скӧрысла кельдӧдіс. | Le petit prince était maintenant tout pâle de colère. |
| — Уна миллион во дзоридзьяслӧн быдмӧны ёсь емъяс. Да уна миллион во мегӧпиян век жӧ сёйӧны дзоридзьяс. Да абу ӧмӧй тайӧ тӧдчанатор — гӧгӧрвоны, мыйла найӧ мый вынсьыныс зільӧны быдтыны ёсь йывъяссӧ, наысь кӧ некутшӧм водзӧс абу? Абу ӧмӧй тӧдчана сійӧ, мый мегӧпиян да дзоридзьяс тышкасьӧны ӧта-мӧдныскӧд? Да абу ӧмӧй тайӧ тӧдчанаджык да серъёзнӧйджыктор гӧрд чужӧма кыз ӧксайыслӧн арипметика дорысь? А ме кӧ тӧда муюгыдын дзик ӧти дзоридз (сійӧ быдмӧ менам енэжму вылын), и татшӧм мӧдыс некӧні сэсся абу, а ичӧтик мегӧпиыс друг ӧти мича асылӧ босьтас дай сёяс сійӧс да весиг оз тӧдмав, мый вӧчис? Да тайӧ, тэ ног, абу тӧдчана? | — Il y a des millions d'années que les fleurs fabriquent des épines. Il y a des millions d'années que les moutons mangent quand même les fleurs. Et ce n'est pas sérieux de chercher à comprendre pourquoi elles se donnent tant de mal pour se fabriquer des épines qui ne servent jamais à rien? Ce n'est pas important la guerre des moutons et des fleurs? Ce n'est pas sérieux et plus important que les additions d'un gros Monsieur rouge? Et si je connais, moi, une fleur unique au monde, qui n'existe nulle part, sauf dans ma planète, et qu'un petit mouton peut anéantir d'un seul coup, comme ça, un matin, sans se rendre compte de ce qu'il fait, ce n'est pas important ça? |
| .... | .... |
| Сійӧ ёна гӧрдӧдіс. Сэсся бара сёрни паніс: | Il rougit, puis reprit: |
| — Радейтан кӧ дзоридзӧс, кутшӧм сэсся абу некӧні уна миллион кодзув вылын, тайӧ нин тырмымӧн: видзӧдан енэжас да кылан асьтӧ шуда мортӧн. И шуан аслыд: «Кӧнкӧ сэні олӧ менам дзоридзӧй...» Но сійӧс кӧ мегӧпиыс сёяс, лоас сэтшӧмтор, быттьӧкӧ став кодзулыс ӧти здукӧ кусас! И тайӧ, тэ ногӧн, абу тӧдчана! | — Si quelqu'un aime une fleur qui n'existe qu'à un exemplaire dans les millions d'étoiles, ça suffit pour qu'il soit heureux quand il les regarde. Il se dit: "Ma fleur est là quelque part..." Mais si le mouton mange la fleur, c'est pour lui comme si, brusquement, toutes les étoiles s'éteignaient! Et ce n'est pas important ça! |
| Сійӧ эз нин вермы сёрнитны. Немвиччысьтӧг бӧрддзис. Пемдіс. Ме эновті уджӧс. И дӧнзьӧдана гайкаыс да мӧлӧтыс, горш косьмӧмӧй да кулӧмысь полӧмӧй юрысь петіс, вуніс. Кодзув вылын, енэжмуын, — миян енэжмуын, Му нимаын — бӧрдіс Дзоля принс, и колӧ вӧлі сійӧс такӧдны. Ме босьті сійӧс киам да понді баййӧдлыны. Ме висьталі сылы: «Тэнад радейтана дзоридзлы некод лёксӧ оз вӧч... Ме серпасала тэнад мегӧпиыдлы нырдом... серпасала тэнад дзоридзлы доръян кӧрт...». Ме эг тӧд мый нӧшта шуны. Ачымӧс кылі ӧшлӧпанӧн, дурк да кын мортӧн. Кыдзи чуксавны-корны, мед сійӧ кылас, кыдзи вӧтӧдны ме дорысь ылыстчысь ловсӧ? Сійӧ ӧд сэтшӧм гусятор кутысь да тӧдмавтӧм, тайӧ синваа муыс... | Il ne put rien dire de plus. Il éclata brusquement en sanglots. La nuit était tombée. J'avais lâché mes outils. Je me moquais bien de mon marteau, de mon boulon, de la soif et de la mort. Il y avait sur une étoile, une planète, la mienne, la Terre, un petit prince à consoler! Je le pris dans les bras. Je le berçai. Je lui disais: "La fleur que tu aimes n'est pas en danger...Je lui dessinerai une muselière, à ton mouton...Je te dessinerai une armure pour ta fleur...Je..." Je ne savais pas trop quoi dire. Je me sentais très maladroit. Je ne savais comment l'atteindre, où le rejoindre...C'est tellement mystérieux, le pays des larmes. |
| VІІІ | CHAPITRE VIII |
| Зэв регыдӧн ме тӧдмалі бурджыка тайӧ дзоридзсӧ. Дзоля принслӧн енэжмуас век быдмылісны синмӧ шыбитчытӧм дзоридзьяс — сырйыс налӧн вӧлӧма этша, уна ин найӧ абу босьтлӧмаӧсь да некодӧс абу майшӧдлӧмаӧсь. Асывнас турун пиас дзоридзьяс воссьывлӧмны да рытъявылас пӧдласьлӧмны. А этайӧыс ӧтчыд быдмӧма код тӧдас кытысь лэбзьӧм кӧйдысысь, и Дзоля принс синсӧ эз вештыв ичӧтик петасысь, коді торъяліс став мукӧд вож да сіысь. А друг тайӧ баобаблӧн кутшӧмкӧ выль сикас? Сӧмын петасыс ӧдйӧ дугдіс нюжӧдчыны вывлань да сы помӧ быдмис гӧрддзым. Дзоля принс некор на эз аддзывлы татшӧм ыджыд гӧрддзымсӧ да водзвыв воис мӧвпӧ, мый аддзас шемӧсмӧдантор. А тӧдтӧм воысьыс, аслас турунвиж вежӧсторйӧ дзебсьӧмӧн век дасьтысис, век мичмӧдчис. Сійӧ тӧждысьӧмӧн бӧрйис рӧмъяс. Сійӧ мичмӧдчис тэрмасьтӧг, ӧти-мӧд бӧрся видлаліс ас вылас дзоридз сыръяс. Сійӧ эз кӧсйы петны лунъюгыдас лясьӧ моз, кутшӧмкӧ мак моз. Сійӧ кӧсйӧ вӧлі петкӧдчыны став мичлуннас дзирдалӧмӧн. Да, тайӧ вӧлі ок кутшӧм тшапитчысь дзирня! Гусяторъя татшӧм дасьтысьӧмыс нюжаліс лун бӧрся лун. И со ӧтчыд асывнас, сӧмын на шондіыс петӧма вӧлі, сыръясыс воссисны. | J'appris bien vite à mieux connaître cette fleur. Il y avait toujours eu, sur la planète du petit prince, des fleurs très simples, ornées d'un seul rang de pétales, et qui ne tenaient point de place, et qui ne dérangeaient personne. Elles apparaissaient un matin dans l'herbe, et puis elles s'éteignaient le soir. Mais celle-là avait germé un jour, d'une graine apportée d'on ne sait où, et le petit prince avait surveillé de très près cette brindille qui ne ressemblait pas aux autres brindilles. Ça pouvait être un nouveau genre de baobab. Mais l'arbuste cessa vite de croître, et commença de préparer une fleur. Le petit prince, qui assistait à l'installation d'un bouton énorme, sentait bien qu'il en sortirait une apparition miraculeuse, mais la fleur n'en finissait pas de se préparer à être belle, à l'abri de sa chambre verte. Elle choisissait avec soin ses couleurs. Elle s'habillait lentement, elle ajustait un à un ses pétales. Elle ne voulait pas sortir toute fripée comme les coquelicots. Elle ne voulait apparaître que dans le plein rayonnement de sa beauté. Eh! oui. Elle était très coquette! Sa toilette mystérieuse avait donc duré des jours et des jours. Et puis voici qu'un matin, justement à l'heure du lever du soleil, elle s'était montrée. |
| .... | .... |
| И мичныв, коді сымда вын пуктӧма вӧлі тайӧ здук кежлас дасьтысьӧмӧ, очсалігмоз шуис: | Et elle, qui avait travaillé avec tant de précision, dit en bâillant: |
| — Ок, ме ӧдва садьми... Энӧ дивитӧй... Ме дзик на сынасьтӧм... | — Ah! Je me réveille à peine...Je vous demande pardon...Je suis encore toute décoiffée... |
| Дзоля принс эз вермы кутны гажаа нимкодясьӧмсӧ: | Le petit prince, alors, ne put contenir son admiration: |
| — Кутшӧм ті мичасьыс-мичаӧсь! | — Que vous êtes belle! |
| — Да? Збыль-ӧ? — лӧня воча кыліс. — Да, казялӧй ӧтитор, ме чужи шондікӧд ӧттшӧтш. | — N'est-ce pas, répondit doucement la fleur. Et je suis née en même temps que le soleil... |
| Дзоля принс, дерт, казявтӧг эз ов: шензьӧдана воысьыс ыджыд вежавидзӧмӧн ошйысьны оз вермы, сӧмын сійӧ вӧлі сэтшӧм мича, сьӧлӧм топӧдмӧн мича! | Le petit prince devina bien qu'elle n'était pas trop modeste, mais elle était si émouvante! |
| — Ме серти, пуксис кад нуръясьыштны. Лоӧй бур сьӧлӧмаӧсь, тӧждысьӧй ме бӧрся... | — C'est l'heure, je crois, du petit déjeuner, avait-elle bientôt ajouté, auriez-vous la bonté de penser à moi... |
| Дзоля принс зэв ёна шай-паймунліс, корсис лейка да киськаліс дзоридзсӧ ӧшмӧс ваӧн. | Et le petit prince, tout confus, ayant été chercher un arrosoir d'eau fraîche, avait servi la fleur. |
| .... | .... |
| Регыд лои гӧгӧрвоана, мый мичнылыс вылын ныра да дӧзмысь, да Дзоля принс дзикӧдз сыкӧд матайтчис. Дзоридзлӧн вӧлі нёль ем, да ӧтчыд сійӧ шуис принслы: | Ainsi l'avait-elle bien vite tourmenté par sa vanité un peu ombrageuse. Un jour, par exemple, parlant de ses quatre épines, elle avait dit au petit prince: |
| — Мед воласны тигръяс, ог пов ме налӧн ёсь гыжъясысь! | — Ils peuvent venir, les tigres, avec leurs griffes! |
| — Менам енэжмуын тигръяс абуӧсь, — паныд шуис Дзоля принс. — Да нӧшта ӧтитор — тигръяс турунсӧ оз сёйны. | — Il n'y a pas de tigres sur ma planète, avait objecté le petit prince, et puis les tigres ne mangent pas l'herbe. |
| — Ме абу турун, — лӧня чӧвтіс дзоридз. | — Je ne suis pas une herbe, avait doucement répondu la fleur. |
| — Прӧшша кора. | — Pardonnez-moi... |
| — Ог, тигрысь ме ог пов, но ме вир ёна пола гурйыв ветлан тӧлысь. Эм-ӧ тіян сайӧд? | — Je ne crains rien des tigres, mais j'ai horreur des courants d'air. Vous n'auriez pas un paravent? |
| «Быдмӧг ачыс, а полӧ гурйыв ветлан тӧлысь... зэв тешкодь... — мӧвпыштіс Дзоля принс. — Кутшӧм сьӧкыд ӧбичаа тайӧ дзоридзыс». | "Horreur des courants d'air...ce n'est pas de chance, pour une plante, avait remarqué le petit prince. Cette fleur est bien compliquée..." |
| — Рытыс пуксяс да вевттьӧй менӧ юркышӧдӧн. Тіян тані вывті кӧдзыд. Зэв абу пельк енэжму. Кытысь ме вои, сэні… | — Le soir vous me mettrez sous un globe. Il fait très froid chez vous. C'est mal installé. Là d'ou je viens... |
| Помӧдз сійӧ эз висьтав. Сійӧс ӧд татчӧ нӧбӧдӧма сэк, кор дзоридзыс вӧлі кӧйдыс тусь на. Сійӧ немтор эз тӧдлы мукӧд муюгыдъяс йылысь. Дзик нинӧмла ылӧдчыны, тэнӧ кӧ зэв кокниа вермасны эрдӧдны? Мичныв падмыштліс, сэсся кыкысь кымын кызӧктіс, медым Дзоля принс кыліс асьсӧ сы водзын мыжаӧн: | Mais elle s'était interrompue. Elle était venue sous forme de graine. Elle n'avait rien pu connaître des autres mondes. Humiliée de s'être laissé surprendre à préparer un mensonge aussi naïf, elle avait toussé deux ou trois fois, pour mettre le petit prince dans son tort: |
| — А кӧні нӧ сайӧдыс? | — Ce paravent?... |
| — Ме кӧсйи ветлыны сыла, сӧмын эг вермы кольны тіянӧс помӧдз кывзытӧг. | — J'allais le chercher mais vous me parliez! |
| Сэки дзоридз пондіс кызны ёнджыка: мед принсӧс яндзимыс топӧдас! | Alors elle avait forcé sa toux pour lui infliger quand même des remords. |
| Дзоля принс кӧть и радейтчис мича дзоридзӧ да рад вӧлі сылы кесъявны, век жӧ регыд лов пытшкас сылӧн чужис падъялӧм. Тыртӧм кывъяссӧ сійӧ имитліс сьӧлӧм дорас да недыр мысти кутіс кывны асьсӧ зэв шудтӧмӧн. | Ainsi le petit prince, malgré la bonne volonté de son amour, avait vite douté d'elle. Il avait pris au sérieux des mots sans importance, et il est devenu très malheureux. |
| — Весьшӧрӧ ме сійӧс кывзі, — эскӧдӧмӧн висьталіс меным ӧтчыд. — Некор оз ков кывзыны дзоридзьяслысь сёрнисӧ. Колӧ сӧмын видзӧдны на вылӧ да исавны налысь чӧскыд кӧрсӧ. Менам дзоридзӧй тыртіс зына кӧрнас жырйӧс дзоньнас, а ме эг куж таӧн нимкодясьны. Дай тайӧ сёрниясыс гыжъяс да тигръяс йылысь... Наысь эськӧ мем коліс нормыны, а ме скӧрми... | "J'aurais dû ne pas l'écouter, me confia-t-il un jour, il ne faut jamais écouter les fleurs. Il faut les regarder et les respirer. La mienne embaumait ma planète, mais je ne savais pas m'en réjouir. Cette histoire de griffes, qui m'avait tellement agacé, eût dû m'attendrir..." |
| Да нӧшта сійӧ восьтіс сьӧлӧмсӧ: | Il me confia encore: |
| — Нинӧм ме сэки эг гӧгӧрволы! Колӧ эскыны оз кывъяслы, а вӧчӧмторъяслы. Сійӧ козьналіс ассьыс чӧскыд кӧрсӧ, олӧмӧс югзьӧдіс. Эз ков мем пышйыны. Этайӧ омӧлик мудеритчӧм да дзуг кывъяс сайсьыс мем коліс казявны мелілун. Дзоридзьяс сэтшӧм вежласьысьӧсь! Сӧмын ме вӧлі вывті том, ме эг на кужлы радейтны. | "Je n'ai alors rien su comprendre! J'aurais dû la juger sur les actes et non sur les mots. Elle m'embaumait et m'éclairait. Je n'aurais jamais dû m'enfuir! J'aurais dû deviner sa tendresse derrière ses pauvres ruses. Les fleurs sont si contradictoires! Mais j'étais trop jeune pour savoir l'aimer." |
| ІX | CHAPITRE IX |
| Кыдзи ме гӧгӧрвои, принс шуӧма ветлыны-мунны ылі муясӧ лэбавлысь лэбачьяскӧд. Мунан асывнас сійӧ мукӧд лун дорысь зільӧмӧнджык пелькӧдӧма ассьыс енэжмусӧ. Лючки-бура весалӧма пӧсь вулканъяссӧ. Сылӧн вӧлӧма кык пӧсь вулкан. На вылын зэв лӧсьыд асывъяснас пӧсьӧдны асъя нурсӧ. Таысь кындзи, сылӧн вӧлӧма ӧти кусӧм кӧдзыд вулкан. Мӧвпыштӧма: гашкӧ мыйя на вермас лоны! Та понда весалӧма тшӧтш и кусӧм вулкансӧ. Кор найӧс бура-лючкиа весалан, вулканъяс сотчӧны лӧня, шытӧг, оз письтыны-сыркмунавны. Вулканлӧн письтӧмыс дзик сійӧ мый пач трубаын са сотчӧм. Дерт, ми, мувывса йӧз, вывті ичӧтӧсь да огӧ вермӧй весавны ассьыным вулканъясӧс. Та вӧсна найӧ и вӧчлӧны миянлы сымда лёктор. | Je crois qu'il profita, pour son évasion, d'une migration d'oiseaux sauvages. Au matin du départ il mit sa planète bien en ordre. Il ramona soigneusement ses volcans en activité. Il possédait deux volcans en activité. Et c'était bien commode pour faire chauffer le petit déjeuner du matin. Il possédait aussi un volcan éteint. Mais, comme il disait, "On ne sait jamais!" Il ramona donc également le volcan éteint. S'ils sont bien ramonés, les volcans brûlent doucement et régulièrement, sans éruptions. Les éruptions volcaniques sont comme des feux de cheminée. Evidemment sur notre terre nous sommes beaucoup trop petits pour ramoner nos volcans. C'est pourquoi ils nous causent tant d'ennuis. |
| Сэсся гажтӧма аскыліг Дзоля принс нетшыштӧма баобабъяслысь бӧръя петасъяссӧ. Сійӧ чайтӧма, мый некор нин оз лок бӧр. Сӧмын сы асылӧ уджсьыс сьӧлӧмыс вӧвлытӧм ногӧн бурмӧма. А шемӧстана дзоридзсӧ бӧръяысь киськалігас да сійӧс юркышӧдӧн тупкигас принслӧн весиг синваыс доршасьӧма. | Le petit prince arracha aussi, avec un peu de mélancolie, les dernières pousses de baobabs. Il croyait ne plus jamais devoir revenir. Mais tout ces travaux familiers lui parurent, ce matin-là, extrêmement doux. Et, quand il arrosa une dernière fois la fleur, et se prépara à la mettre à l'abri sous son globe, il se découvrit l'envie de pleurer. |
| — Бура олӧй, — шуӧма сійӧ. | — Adieu, dit-il à la fleur. |
| Мичныв абу вочавидзӧма. | Mais elle ne lui répondit pas. |
| — Видза колянныд, — мӧдысь шуас Дзоля принс. | — Adieu, répéta-t-il. |
| Мичныв кызӧктӧма. Сӧмын абу кынмӧм вӧснаыс. | La fleur toussa. Mais ce n'était pas à cause de son rhume. |
| — Ме вӧлі йӧюк, — шуӧма дзоридз вӧлисти. — Эн дивит менӧ. Ло шуда. | — J'ai été sotte, lui dit-elle enfin. Je te demande pardon. Tâche d'être heureux. |
| Да некутшӧм кӧритан кывтӧг. Дзоля принс зэв ёна шензьӧма. Сійӧ джӧм сувтӧма, шай-паймунӧм да падмыштӧм, киас кляничаысь вӧчӧм колпака. | Il fut surpris par l'absence de reproches. Il restait là tout déconcentré, le globe en l'air. Il ne comprenait pas cette douceur calme. |
| — Да, да, ме радейта тэнӧ, — кыліс принс. — Ме мыжа сыысь, мый тэ тайӧс эн тӧд. Да тайӧ и абу тӧдчана. Но тэ вӧлін сэтшӧм йӧюк, ме кодь жӧ. Видлы лоны шудаӧн... Юркышӧдсӧ коль, сійӧ меным сэсся оз ковмы. | — Mais oui, je t'aime, lui dit la fleur. Tu n'en a rien su, par ma faute. Cela n'a aucune importance. Mais tu as été aussi sot que moi. Tâche d'être heureux...Laisse ce globe tranquille. Je n'en veux plus. |
| — Но тӧлыс ӧд... | — Mais le vent... |
| — Абу нин ме сэтшӧм кынмалысь... Дай войся ыркыдыс лоас меным бур вылӧ. Ме ӧд — дзоридз. | — Je ne suis pas si enrhumée que ça...L'air frais de la nuit me fera du bien. Je suis une fleur. |
| — А вӧрпаяс, гут-гаг... | — Mais les bêtes... |
| — Колӧ жӧ мем терпитны кык-ӧ-куим лёльӧӧс, кӧсъя кӧ ме тӧдмасьны бобувъяскӧд. Найӧ, тӧдӧмысь, мичасьыс мичаӧсь. А то коді нӧ ме дорӧ кутас волывны? Тэ ӧд ылын лоан. Ыджыд вӧрпаясысь ме ог пов. Менам ӧд эмӧсь гыжъяс. | — Il faut bien que je supporte deux ou trois chenilles si je veux connaître les papillons. Il paraît que c'est tellement beau. Sinon qui me rendra visite? Tu seras loin, toi. Quant aux grosses bêtes, je ne crains rien. J'ai mes griffes. |
| И мичныв кокньыд сьӧлӧмӧн мыччӧдлӧма ассьыс нёльнан ёсь йывсӧ. Сэсся содтӧма: | Et elle montrait naïvement ses quatre épines. Puis elle ajouta: |
| — Да эн нин кыскы, тайӧ терпиттӧмтор! Шуин мунны — мун. | — Ne traîne pas comme ça, c'est agaçant. Tu as décidé de partir. Va-t'en. |
| Сійӧ абу кӧсйӧма петкӧдлыны Дзоля принслы ассьыс бӧрдӧмсӧ. Сійӧ вӧлі асьсӧ зэв вылӧ пуктысь дзоридз. | Car elle ne voulait pas qu'il la vît pleurer. C'était une fleur tellement orgueilleuse... |
| X | CHAPITRE X |
| Дзоля принслӧн енэжму дорӧ медматыссаясыс вӧліны 325-ӧд, 326-ӧд, 327-ӧд, 328-ӧд, 329-ӧд да 330-ӧд астероидъяс. Со и шуис сійӧ медводз волыны сэтчӧ: колӧ ӧд аслыд корсьлыны кутшӧмкӧ удж да мыйӧкӧ велӧдчыштны. | Il se trouvait dans la région des astéroïdes 325, 326, 327, 328, 329 et 330. Il commença donc par les visiter pour y chercher une occupation et pour s'instruire. |
| Медводдза енэжмуас олӧ вӧлі король. Чимгӧрд рӧма вывтыра да сьӧдбӧж куясӧ пасьтасьӧм, сійӧ пукаліс трон вылын — зэв прӧст да ӧттшӧтш торъялана ыджыд пуклӧс вылын. | La première était habitée par un roi. Le roi siégeait, habillé de pourpre et d'hermine, sur un trône très simple et cependant majestueux. |
| — А, со и менам канмортӧй! — горӧдіс король Дзоля принцӧс казявмысьт. | — Ah! Voilà un sujet, s'écria le roi quand il aperçut le petit prince. |
| «Кыдзи нӧ сійӧ менӧ тӧдмаліс? — мӧвпыштіс Дзоля принс. — Сійӧ ӧд аддзӧ менӧ медводдзаысь!» | Et le petit prince se demanda: |
| — Comment peut-il me connaître puisqu'il ne m'a encore jamais vu! | |
| Зонка эз тӧдлы, мый корольяс ставтор вылас видзӧдӧны зэв прӧстнога: налы став йӧзыс — канмортъяс. | Il ne savait pas que, pour les rois, le monde est très simplifié. Tous les hommes sont des sujets. |
| — Матыстчы, ме тэнӧ кӧсъя лючкиа видзӧдлыны, — шуис король, асьсӧ зэв вылӧ пуктӧмӧн сыысь, мый вермӧ лоны кодлыкӧ корольӧн. | — Approche-toi que je te voie mieux, lui dit le roi qui était tout fier d'être roi pour quelqu'un. |
| Дзоля принс видзӧдліс гӧгӧр — оз-ӧ позь кытчӧкӧ пуксьыштны, — но сьӧдбӧж куясысь зэв мичаа вурӧм кузь плашыс тупкӧ вӧлӧм енэжмусӧ дзоньнас. Ковмис кольны сулалан, кӧть сійӧ сэтшӧма мудзис... да друг принс очсыштіс. | Le petit prince chercha des yeux où s'asseoir, mais la planète était toute encombrée par le magnifique manteau d'hermine. Il resta donc debout, et, comme il était fatigué, il bâilla. |
| — Этикет оз лэдз очсавны король дорын сулаліг, — шуис король. — Ме ӧлӧда тэнӧ очсавны. | — Il est contraire à l'étiquette de bâiller en présence d'un roi, lui dit le monarque. Je te l'interdis. |
| — Ме тӧдлытӧг, — вочавидзис Дзоля принс, зэв ёна родӧмӧн. — Ме зэв дыр вӧлі туйын да ньӧти эг узь... | — Je ne peux pas m'en empêcher, répondit le petit prince tout confus. J'ai fait un long voyage et je n'ai pas dormi... |
| — Но, сідзкӧ, сета индӧд тэныд узьны, — шуис король. — Уна во чӧж эг аддзывлы некодлысь очсалӧмсӧ. Мем весиг любӧ таысь. Но мый, очсав! Татшӧм менам тшӧктӧмӧй. | — Alors, lui dit le roi, je t'ordonne de bâiller. Je n'ai vu personne bâiller depuis des années. Les bâillements sont pour moi des curiosités. Allons! bâille encore. C'est un ordre. |
| — Но ме рода... водзӧ ог вермы, — кевмис Дзоля принс да гӧрдӧдіс. | — Ça m'intimide...je ne peux plus...fit le petit prince tout rougissant. |
| — Гм, гм... Сідзкӧ... сідзкӧ ме тшӧкта тэнӧ то очсавны, то... | — Hum! Hum! répondit le roi. Alors je...je t'ordonne tantôt de bâiller et tantôt de... |
| Король сорсис да, тыдалӧ, весиг неуна дӧзмыштіс. | Il bredouillait un peu et paraissait vexé. |
| Ӧд корольлы медся тӧдчанаторйыс мый? — медым сыысь кывзысисны кыв шутӧг. Кывзысьтӧмлунсӧ сійӧ эз терпит. Тайӧ вӧлі дзик тырвыйӧ юралысь-монарх. Сійӧ вӧлі зэв бур морт, та вӧсна сеталіс сӧмын лючки-бура мӧвпыштӧм тшӧктӧмъяс. | Car le roi tenait essentiellement à ce que son autorité fût respectée. Il ne tolérait pas le désobéissance. C'était un monarque absolu. Mais comme il était très bon, il donnait des ordres raisonnables. |
| «Ме кӧ тшӧкта аслам генераллы пӧрны каляӧ, — шуавліс сійӧ, — да генералыс кӧ тшӧктӧмӧс оз пӧрт олӧмӧ, тайӧ лоӧ оз сылӧн, а менам мыжӧй». | "Si j'ordonnais, disait-il couramment, si j'ordonnais à un général de se changer en oiseau de mer, et si le général n'obéissait pas, ce ne serait pas la faute du général. Ce serait ma faute." |
| — Позьӧ-ӧ меным пуксьыны? — родӧмӧн юаліс Дзоля принс. | — Puis-je m'asseoir? s'enquit timidement le petit prince. |
| — Тшӧкта тэд: пуксьы! — вочавидзис король да кыпыда павкнитіс аслас сьӧдбӧж куысь вурӧм плашыслысь пӧласӧ. | — Je t'ordonne de t'asseoir, lui répondit le roi, qui ramena majestueusement un pan de son manteau d'hermine. |
| Сӧмын Дзоля принс немтор эз вежӧрт. Енэжмуыс вӧлі зэв нин ичӧтик. Кӧні тані верман канавны? | Mais le petit prince s'étonnait. La planète était minuscule. Sur quoi le roi pouvait-il bien régner? |
| — Тіян ыджыдлунныд, — паніс сёрнисӧ сійӧ, — позьӧ-ӧ тіянлысь юавны... | — Sire, lui dit-il...je vous demande pardon de vous interroger... |
| — Тшӧкта тэд, юась! — тэрыба шуис король. | — Je t'ordonne de m'interroger, se hâta de dire le roi. |
| — Тіян ыджыдлунныд... кӧні нӧ тіян королевство-канмуныд? | — Sire...sur quoi régnez-vous? |
| — Быдлаын, — ӧти кывйӧн вочавидзис король. | — Sur tout, répondit le roi, avec une grande simplicité. |
| — Быдлаын? | — Sur tout? |
| Король кинас индаліс, лӧня гӧгӧр петкӧдліс ас да мукӧд енэжмуяс, кодзувъяс. | Le roi d'un geste discret désigna sa planète, les autres planètes et les étoiles. |
| — И тайӧ ставыс тіян? — выльысь юаліс Дзоля принс. | — Sur tout ça? dit le petit prince. |
| — Да, — воча чӧвтіс король. | — Sur tout ça...répondit le roi. |
| Сы понда мый каналысьыс вӧлі ставсӧ ас киас кутысь монарх, некутшӧм помтшупӧд ни ӧлӧдӧм эз тӧдлы. | Car non seulement c'était un monarque absolu mais c'était un monarque universel. |
| — И кодзувъясыс тіянӧс кывзысьӧны? — юаліс Дзоля принс. | — Et les étoiles vous obéissent? |
| — Дерт жӧ, вочавидзис король. — Кодзувъяс дзик пыр кывзысьӧны. Терпитны ог вермы кывзысьтӧмлунсӧ. | — Bien sûr, lui dit le roi. Elles obéissent aussitôt. Je ne tolère pas l'indiscipline. |
| Дзоля принсӧс тыртіс шемӧс. Вот эськӧ сылы татшӧм вынйӧрыс! Сійӧ эськӧ сэки нимкодясис рытъя кыаӧн эз нелямын кыкысь луннас, а сизимдас кыкысь, а гашкӧ и сёысь, кыксёысь, та дырйи эз ков вештавны улӧссӧ инысь инӧ! Сэк сійӧ бара гажтӧммис, ассьыс енэжмусӧ казьтыштіг. Сэсся смелмӧдчӧмӧн корис корольӧс: | Un tel pouvoir émerveilla le petit prince. S'il l'avait détenu lui-même, il aurait pu assister, non pas à quarante-quatre, mais à soixante-douze, ou même à cent, ou même à deux cents couchers de soleil dans la même journée, sans avoir jamais à tirer sa chaise! Et comme il se sentait un peu triste à cause du souvenir de sa petite planète abandonnée, il s'enhardit à solliciter une grâce du roi: |
| — Меным зэв окота видзӧдны рытъя кыа... Кора тіянӧс, вӧчӧй буртор, тшӧктӧй шондіыслы пуксьыны. | — Je voudrais voir un coucher de soleil...Faites-moi plaisir... Ordonnez au soleil de se coucher... |
| — Ме кӧ тшӧкта кутшӧмкӧ генераллы бобув моз лэбавны дзоридзысь дзоридзӧ, либӧ гижны трагедия, либӧ пӧрны саридзса каляӧ, да генералыс тшӧктӧмсӧ оз пӧрт олӧмӧ, коді лоас таысь мыжа — сійӧ али ме? | — Si j'ordonnais à un général de voler une fleur à l'autre à la façon d'un papillon, ou d'écrire une tragédie, ou de se changer en oiseau de mer, et si le général n'exécutait pas l'ordre reçu, qui, de lui ou de moi, serait dans son tort? |
| — Ті, тіян ыджыдлунныд, — здук мысти падъявтӧг вочавидзис Дзоля принс. | — Ce serait vous, dit fermement le petit prince. |
| — Дзик сідз, — ошкис тайӧс король. — Быдӧнӧс колӧ корны вӧчны сійӧс, мый мортыс вермӧ вӧчны. Веськӧдлӧмыс медым вӧлі вежӧра. Тэ кӧ тшӧктан аслад войтырлы шыбитчыны саридзӧ, сійӧ вӧчас революция. Менам эм инӧд чорыда корны менӧ кывзысьны, сы понда мый менам тшӧктӧмъясӧй вежӧраӧсь. | — Exact. Il faut exiger de chacun ce que chacun peut donner, reprit le roi. L'autorité repose d'abord sur la raison. Si tu ordonnes à ton peuple d'aller se jeter à la mer, il fera la révolution. J'ai le droit d'exiger l'obéissance parce que mes ordres sont raisonnables. |
| — А шонді пуксьӧмкӧд кыдзи? — выльысь юаліс Дзоля принс: ӧтчыд кӧ юавліс сійӧ, вочакывсӧ кывтӧдзыс сэсся эз ӧвсьывлы. | — Alors mon coucher de soleil? rappela le petit prince qui jamais n'oubliait une question une fois qu'il l'avait posée. |
| — Лоас тэныд и шонді пуксьӧм. Ме чорыда кора, медым шондіыс пуксяс. Сӧмын виччысьла лӧсялана эськӧлунсӧ, ӧд таын и эм юралысьлӧн мудерлуныс. | — Ton coucher de soleil, tu l'auras. Je l'exigerai. Mais j'attendrai, dans ma science du gouvernement, que les conditions soient favorables. |
| — А кор эськӧлуныс лоӧ лӧсялана? — тӧдмавны кӧсйис Дзоля принс. | — Quand ça sera-t-il? s'informa le petit prince. |
| — Гм, гм, — вочавидзис король, кыз календар листаліг. — Тайӧ лоӧ... гм, гм... талун сизим час нелямын минутын рытнас. И сэки тэ аддзылан, кутшӧм стӧча менам тшӧктӧмӧй лоӧ пӧртӧма олӧмӧ. | — Hem! Hem! lui répondit le roi, qui consulta d'abord un gros calendrier, hem! hem! ce sera, vers...vers...ce sera ce soir vers sept heures quarante! Et tu verras comme je suis bien obéi. |
| Дзоля принс очсыштіс. Жаль, тані он вермы шонді пуксьӧмсӧ видзӧдны кор кӧсъян! Дай збыльысьсӧ сылы лои гажтӧмкодь нин. | Le petit prince bâilla. Il regrettait son coucher de soleil manqué. Et puis il s'ennuyait déjà un peu: |
| — Мунан кадӧй нин воӧ, — шуис сійӧ корольлы. — Тані мем сэсся вӧчнысӧ нинӧм. | — Je n'ai plus rien à faire ici, dit-il au roi. Je vais repartir! |
| — Кольччы! — шуис король: сылы вӧлі зэв нимкодь, мый кыськӧ лои канморт, да эз кӧсйы сыысь торйӧдчыны. — Кольччы, ме пукта тэнӧ министрӧ. | — Ne pars pas, répondit le roi qui était si fier d'avoir un sujet. Ne pars pas, je te fais ministre! |
| — Кутшӧм министрӧ? | — Ministre de quoi? |
| — Шуам, юстициясаӧ... | — De...de la justice! |
| — Но ӧд тані некодӧс ёрднысӧ. | — Mais il n'y a personne à juger! |
| — Кыдзи сідзи, — паныд шуис король. — Ме став ассьым королевствоӧс эг на лючкиа видзӧдлы. Ме зэв пӧрысь, каретаӧс сувтӧдны некытчӧ, а подӧн ветлӧмсьыс сэтшӧма мудза... | — On ne sait pas, lui dit le roi. Je n'ai pas fait encore le tour de mon royaume. Je suis très vieux, je n'ai pas de place pour un carrosse, et ça me fatigue de marcher. |
| Дзоля принс копыртчыліс да нӧшта видзӧдліс енэжмулӧн мӧд джынъяс. | — Oh! Mais j'ai déjà vu, dit le petit prince qui se pencha pour jeter encore un coup d'oeil sur l'autre côté de la planète. Il n'y a personne là-bas non plus... |
| — Ме видзӧдлі нин! — горӧдіс сійӧ. — Сэні тшӧтш некод абу. | |
| — Сідзкӧ, ачыд асьтӧ ёрд, — шуис король. — Тайӧ медся сьӧкыдторйыс. Асьтӧ судитны мукӧд дорсьыс ёна сьӧкыдджык. Тэ кӧ сямман асьтӧ бура веськыда ёрдны, сідзкӧ, тэ збыльысь мудер. | — Tu te jugeras donc toi-même, lui répondit le roi. C'est le plus difficile. Il est bien plus difficile de se juger soi-même que de juger autrui. Si tu réussis à bien te juger, c'est que tu es un véritable sage. |
| — Ачым ачымӧс ме верма ёрдны кӧть кӧні, — воча чӧвтіс Дзоля принс. Та могысь меным нинӧмла тіянӧ кольччыны. | — Moi, dit le petit prince, je puis me juger moi-même n'importe où. Je n'ai pas besoin d'habiter ici. |
| — Гм, гм... — шуис король. — Ме чайта, кӧнкӧ менам енэжмуын олӧ пӧрысь крыса. Кывла, войяснас сійӧ гирскӧдчӧ. Тэ эськӧ вермин ёрдны тайӧ пӧрысь крысасӧ. Кадысь кадӧ ёрд сійӧс начкӧм вылӧ. Тэ сайын лоас сылӧн олӧмыс. Сэсся быд пӧрйӧ ковмас сійӧс мылыштны, мыжсӧ вештыны. Колӧ видзны пӧрысь крысаӧс, сійӧ ӧд миян ӧти. | — Hem! Hem! dit le roi, je crois bien que sur ma planète il y a quelque part un vieux rat. Je l'entends la nuit. Tu pourras juger ce vieux rat. Tu le condamneras à mort de temps en temps. Ainsi sa vie dépendra de ta justice. Mais tu le gracieras chaque fois pour économiser. Il n'y en a qu'un. |
| — Ог ме радейт ёрдны кодӧскӧ начкӧм вылӧ, — шуис Дзоля принс. — Дай мем кад мунны. | — Moi, répondit le petit prince, je n'aime pas condamner à mort, et je crois bien que je m'en vais. |
| — Абу, абу на кад, — паныд шуис король. | — Non, dit le roi. |
| Дзоля принс эськӧ дзикӧдз нин лӧсьӧдчис туйӧ, сӧмын сылы эз вӧв окота шогӧ уськӧдны монархӧс. | Mais le petit prince, ayant achevé ses préparatifs, ne voulut point peiner le vieux monarque: |
| — Тіян ыджыдлунныд кӧ кӧсйӧ, мед став тіян индӧдъястӧ кыв шутӧг пӧртісны олӧмӧ, — шуис сійӧ, — тіянлы колӧ сетны бура мӧвпыштӧм индӧд. Шуам, ті эськӧ верминныд тшӧктыны меным мӧдӧдчыны туйӧ нюжмасьтӧг... Чайта, эськӧлунъясыс та вылӧ лючки лӧсяланаӧсь... | — Si votre majesté désirait être obéie ponctuellement, elle pourrait me donner un ordre raisonnable. Elle pourrait m'ordonner, par exemple, de partir avant une minute. Il me semble que les conditions sont favorables... |
| Король эз вочавидз. Дзоля принс недыр педзыштіс, сэсся ышловзьӧмӧн петіс туйӧ. | Le roi n'ayant rien répondu, le petit prince hésita d'abord, puis, avec un soupir, pris le départ. |
| — Ме пукта тэнӧ посолӧ, торъямортӧ! — тэрыба горӧдіс сы бӧрся король. | — Je te fais mon ambassadeur, se hâta alors de crier le roi. |
| Чужӧмыс сэк вӧлі корольӧн сэтшӧм, быттьӧкӧ сійӧ эз кӧсйы кывны некутшӧм паныда кыв. | Il avait un grand air d'autorité. |
| «Тешкодь йӧз тайӧ верстьӧясыс», — аслыс шуис Дзоля принс, водзӧ лэбиг. | Les grandes personnes sont bien étranges, se dit le petit prince, en lui même, durant son voyage. |
| XІ | CHAPITRE XI |
| Мӧд енэжмуас оліс ыджыдӧ пуксьысь. | La seconde planète était habitée par un vaniteux: |
| .... | |
| — О, со и менӧ пӧчитайтысь воӧма! — горӧдіс сійӧ, ылісянь на Дзоля принсӧс аддзӧмӧн. | — Ah! Ah! Voilà la visite d'un admirateur! s'écria de loin le vaniteux dès qu'il aperçut le petit prince. |
| Ӧд ыджыдӧ пуксьысь йӧзлы чайтсьӧ, мый ставныс наӧн нимкодясьӧны. | Car, pour les vaniteux, les autres hommes sont des admirateurs. |
| — Бур лун, — шуис Дзоля принс. — Кутшӧм тіян шляпаныд тешкодь. | — Bonjour, dit le petit prince. Vous avez un drôle de chapeau. |
| — Тайӧ медым копрасьны. — Медым копыртчывлыны, кодыр менӧ чолӧмалӧны. Шог сӧмын сыысь, мый татчӧ некод нырсӧ оз сюйлы. | — C'est pour saluer, lui répondit le vaniteux. C'est pour saluer quand on m'acclame. Malheureusement il ne passe jamais personne par ici. |
| — Со кыдз? — чӧвтіс Дзоля принс: сійӧ нинӧм эз гӧгӧрво. | — Ah oui? dit le petit prince qui ne comprit pas. |
| — А ноко, кекӧначав, — шуис сылы ыджыдӧ пуксьысь. | — Frappe tes mains l'une contre l'autre, conseilla donc le vaniteux. |
| Дзоля принс кекӧначаліс. Ыджыдӧ пуксьысь лэптыштліс шляпасӧ да рам чужӧмӧн копыртчыліс. | Le petit prince frappa ses mains l'une contre l'autre. Le vaniteux salua modestement en soulevant son chapeau. |
| «Тані тай гажаджык пӧрысь король дорысь вӧлӧма», — мӧвпыштіс Дзоля принс. Да бара пондіс кекӧначасьны. А ыджыдӧ пуксьысь, шляпасӧ лэптышталӧмӧн, бара кутіс копрасьны. | — Ça c'est plus amusant que la visite du roi, se dit en lui même le petit prince. Et il recommença de frapper ses mains l'une contre l'autre. Le vaniteux recommença de saluer en soulevant son chapeau. |
| Тадзи минут вит вӧчалісны ӧтиторсӧ, да Дзоля принслы тайӧ дышӧдіс. | Après cinq minutes d'exercice le petit prince se fatigua de la monotonie du jeu: |
| — А мый колӧ вӧчны, медым тіян шляпаныд усяс? — юаліс сійӧ. | — Et, pour que le chapeau tombe, demanda-t-il, que faut-il faire? |
| Сӧмын ыджыдӧ пуксьысь немтор эз кыв. Ошкӧм радейтысь йӧзыд ӧд нинӧм оз кывны, ошканкывъясысь кындзи. | Mais le vaniteux ne l'entendit pas. Les vaniteux n'entendent jamais que des louanges. |
| — Тэ збыльысь менӧ радпырысь пӧчитайтысь? — юаліс сійӧ Дзоля принслысь. | — Est-ce que tu m'admires vraiment beaucoup? demanda-t-il au petit prince. |
| — А кыдзи тайӧ — пӧчитайтны? | — Qu'est-ce que signifie admirer? |
| — Пӧчитайтны — сідзкӧ тӧдны, мый тайӧ енэжмуас ме ставсьыс медся мича, медся тшап, медся озыр да медся вежӧра. | — Admirer signifie reconnaître que je suis l'homme le plus beau, le mieux habillé, le plus riche et le plus intelligent de la planète. |
| — Да ӧд тэнад енэжмуад сэсся некод абу! | — Mais tu es seul sur ta planète! |
| — Но вӧч, вӧч меным сэтшӧм лӧсьыдлун, нимкодясь меӧн! | — Fais-moi ce plaisir. Admire-moi quand-même! |
| — Ме нимкодяся, — шуис Дзоля принс, пельпомсӧ кыпӧдыштӧмӧн, — сӧмын кутшӧм радлун тэныд таысь? | — Je t'admire, dit le petit prince, en haussant un peu les épaules, mais en quoi cela peut-il bien t'intéresser? |
| И сійӧ пышйис ыджыдӧ пуксьысь дорысь. | Et le petit prince s'en fut. |
| «Збыльысь тай, верстьӧяс — зэв тешкодь йӧз», — сӧмын удитіс сійӧ мӧвпыштны туйӧ петігас. | Les grandes personnes sont décidément bien bizarres, se dit-il en lui-même durant son voyage. |
| XІІ | CHAPITRE XII |
| Водзӧ воана енэжмуас оліс винагаг. Дзоля принс олыштіс сэні недыр, сӧмын та бӧрын сылы лои зэв гажтӧм. | La planète suivante était habitée par un buveur. Cette visite fut très courte, mais elle plongea le petit prince dans une grande mélancolie: |
| .... | |
| Тайӧ енэжмуас воигӧн винагаг чӧла пукаліс да видзӧдіс сы водзын визьӧн-визьӧн сувтӧдалӧм штоп чукӧр вылӧ — тыртӧм да тыраяс вылӧ. | — Que fais-tu là? dit-il au buveur, qu'il trouva installé en silence devant une collection de bouteilles vides et une collection de bouteilles pleines. |
| — Мый нӧ тэ вӧчан? — юаліс Дзоля принс. | |
| — Юа, — зэв гажтӧма вочавидзис винагаг. | — Je bois, répondit le buveur, d'un air lugubre. |
| — Мыйла? | — Pourquoi bois-tu? lui demanda le petit prince. |
| — Медым вунӧдны. | — Pour oublier, répondit le buveur. |
| — Мый вунӧдны? — юаліс Дзоля принс; сылы жаль лои тӧкаритысьыс. | — Pour oublier quoi? s'enquit le petit prince qui déjà le plaignait. |
| — Кӧсъя вунӧдны, мый мем яндзим, — веськыда шуис винагаг да ӧшӧдіс юрсӧ. | — Pour oublier que j'ai honte, avoua le buveur en baissant la tête. |
| — Мыйысь тэныд яндзим? — юаліс Дзоля принс: сылы лои окота отсавны коньӧрлы. | — Honte de quoi? s'informa le petit prince qui désirait le secourir. |
| — Яндзим юны! — гӧгӧрвоӧдіс винагаг, та бӧрын сылысь ни ӧти кыв эз нин позь пычкыны. | — Honte de boire! acheva le buveur qui s'enferma définitivement dans le silence. |
| И Дзоля принс шӧйӧвошӧм да гӧгӧрвотӧм мортӧн мӧдӧдчис водзӧ. | Et le petit prince s'en fut, perplexe. |
| «Да, падъявтӧг збыль, верстьӧяс зэв, зэв тешкодь йӧз», — мӧвпаліс сійӧ туй вуджиг. | Les grandes personnes sont décidément très très bizarres, se disait-il en lui-même durant le voyage. |
| XІІІ | CHAPITRE XIII |
| Нёльӧд енэжмуыс вӧлі уджӧн ноксьысь мортлӧн. Сійӧ век мыйӧнкӧ ноксис, весигтӧ Дзоля принс воигӧн юрсӧ эз лэптыв. | La quatrième planète était celle du businessman. Cet homme était si occupé qu'il ne leva même pas la tête à l'arrivée du petit prince. |
| — Бур лун, — шуис сылы Дзоля принс. — Тіян чигарканыд кусӧма. | — Bonjour, lui dit celui-ci. Votre cigarette est éteinte. |
| — Куим дорӧ содтам кык — вит. Вит дорӧ сизим — дас кык. Дас кык да куим — дас вит. Бур лун. Дас вит дорӧ сизим — кызь кык. Кызь кык да квайт — кызь кӧкъямыс. Кадӧй абу истӧгсӧ ӧзтывны. Кызь квайт дорӧ вит — комын ӧти. Упп! Ставнассӧ, сідзкӧ лоӧ, витсё ӧти миллион квайтсё кызь кык сюрс сизимсё комын ӧти. | — Trois et deux font cinq. Cinq et sept douze. Douze et trois quinze. Bonjour. Quinze et sept vingt-deux. Vingt-deux et six vingt-huit. Pas de temps de la rallumer. Vingt-six et cinq trente et un. Ouf! Ça fait donc cinq cent un millions six cent vingt-deux mille sept cent trente et un. |
| — Витсё миллионыссӧ мый? | — Cinq cents millions de quoi? |
| — А? Тэ тані на? Витсё миллион... Ог нин тӧд мый... Сымда уджыс менам! Ме мортыс серъёзнӧй, мем больгынысӧ немла! Кык дорӧ вит — сизим... | — Hein? Tu es toujours là? Cinq cent un million de...je ne sais plus...J'ai tellement de travail! Je suis sérieux, moi, je ne m'amuse pas à des balivernes! Deux et cinq sept... |
| — Витсё миллионыссӧ мый? — выльысь юаліс Дзоля принс: мыйкӧ кӧ юалас сійӧ вӧлі, эз ӧвсьыв колана вочакыв кывтӧдз. | — Cinq cent millions de quoi, répéta le petit prince qui jamais de sa vie, n'avait-il renoncé à une question, une fois qu'il l'avait posée. |
| Уджӧн век ноксьысь морт лэптіс юрсӧ: | Le businessman leva la tête: |
| — Ветымын нёль во нин ме ола тайӧ енэжму вылас да тайӧ каднас менӧ торклісны уджысь сӧмын куимысь. Медводдзаысьсӧ, кызь кык во сайын ме дорӧ кытыськӧ лэбзис мӧс сітув гаг. Сійӧ сэтшӧм гораа дзизгис, мый сэки ме лыдпасъяс содталіг нёльысь шыбӧлясьлі. Мӧдысьсӧ, дас ӧти во сайын, менӧ йӧзви юкалан висьӧм, ревматизм матайтліс. Пукалана оласногысь... Меным гуляйтнысӧ некор. Ме мортыс серъёзнӧй. Коймӧдысьсӧ... со сійӧ! Сідзкӧ артмӧ, витсё миллион... | — Depuis cinquante-quatre ans que j'habite cette planète-ci, je n'ai été dérangé que trois fois. La première fois ç'a été, il y a vingt-deux ans, par un hanneton qui était tombé Dieu sait d'où. Il répandait un bruit épouvantable, et j'ai fait quatre erreurs dans une addition. La seconde fois ç'à été, il y a onze ans, par une crise de rhumatisme. Je suis sérieux, moi. La troisième fois...la voici! Je disais donc cinq cent un millions... |
| — Миллионыс мый? | — Millions de quoi? |
| Уджӧн ноксьысьлы юрас воис, мый колӧ вочавидзны, а то таысь он мын. | Le businessman comprit qu'il n'était point d'espoir de paix: |
| — Витсё миллион этійӧ посниторйыс, сынӧдас тай корсюрӧ тыдалӧны. | — Millions de ces petites choses que l'on voit quelquefois dans le ciel. |
| — Мый нӧ тайӧ, гутъяс? | — Des mouches? |
| — Да абу, сэтшӧм поснияс, югъялысьяс. | — Mais non, des petites choses qui brillent. |
| — Мазіяс. | — Des abeilles? |
| — Да немся абу. Сэтшӧм посньыдикӧсь, зарни кодьӧсь. Быд дышпоз на вылӧ кӧ сӧмын видзӧдлас, сылӧн чужӧны гуся кӧсйӧмъяс. А ме мортыс серьёзнӧй. Меным гуся кӧсйӧмъясӧн овны некор. | — Mais non. Des petites choses dorées qui font rêvasser les fainéants. Mais je suis sérieux, moi! Je n'ai pas le temps de rêvasser. |
| — А-а, кодзувъяс? | — Ah! des étoiles? |
| — Сідз-сідз. Кодзувъяс. | — C'est bien ça. Des étoiles. |
| — Витсё миллион кодзув? А мый тэ накӧд вӧчан? | — Et que fais-tu des cinq cent millions d'étoiles? |
| — Витсё ӧти миллион квайтсё кызь кык сюрс сизимсё комын ӧти. Ме мортыс серъёзнӧй, ме стӧчлун радейта. | — Cinq cent un millions six cent vingt-deux mille sept cent trente et un. Je suis un homme sérieux, moi, je suis précis. |
| — Но мый нӧ тэ вӧчан став тайӧ кодзувнас? | — Et que fais-tu de ces étoiles? |
| — Мый вӧча? | — Ce que j'en fais? |
| — Да. | — Oui. |
| — Нинӧм ог вӧч. Тайӧ менам эмбурӧй. | — Rien. Je les possède. |
| — Кодзувъясыс тэнад эмбур? | — Tu possèdes les étoiles? |
| — Oui. | |
| Но ме аддзылі нин корольӧс, коді... | — Mais j'ai déjà vu un roi qui... |
| — Корольяслӧн нинӧмыс абу. Найӧ сӧмын каналӧны, саралӧны. Тайӧ дзик мӧдтор. | — Les rois ne possèdent pas. Ils "règnent" sur. C'est très différent. |
| — А мыйла тэныд колӧны кодзувъясыс эмбурад? | — Et à quoi cela te sert-il de posséder les étoiles? |
| — Медым лоны озырӧн. | — Ça me sert à être riche. |
| — А мыйла колӧ лоны озырӧн? | — Et à quoi cela te sert-il d'être riche? |
| — Медым ньӧбавны выль кодзувъяс, найӧс кӧ кодкӧ восьтас. | — A acheter d'autres étoiles, si quelqu'un en trouve. |
| «Сійӧ мӧвпалӧ дзик нин винагагыс моз», — мӧвпыштіс Дзоля принс. | Celui-là, se dit en lui-même le petit prince, il raisonne un peu comme mon ivrogne. |
| Сэсся пондіс юасьны водзӧ: | Cependant il posa encore des questions: |
| — Кыдзи позьӧ кутны эмбурын дзоридзьяс? | — Comment peut-on posséder les étoiles? |
| — Кодзувъясыс кодлӧн? — броткигмоз юаліс век ноксьысь морт. | — A qui sont-elles? riposta, grincheux, le businessman. |
| — Ог тӧд. Некодлӧн. | — Je ne sais pas. A personne. |
| Сідзкӧ, менам, ӧд ме медводдзаӧн тайӧторсӧ мӧвпышті. | — Alors elles sont à moi, car j'y ai pensé le premier. |
| — И тайӧ тырмымӧн? | — Ça suffit? |
| — Дерт жӧ. Тэд кӧ сюрас алмаз донаиз (сійӧ некодлӧн), то сійӧ тэнад. Тэныд кӧ медводдзаӧн юрад воас кутшӧмкӧ мӧвп, тэ сы вылӧ босьтан патент: сійӧ тэнад. Кодзувъясыс менам, ӧд меӧдз некоді эз и мӧвпыштлы сюйны найӧс эмбурӧ, асэмбуравны. | — Bien sûr. Quand tu trouves un diamant qui n'est à personne, il est à toi. Quand tu trouves une île qui n'est à personne, elle est à toi. Quand tu as une idée le premier, tu la fais breveter: elle est à toi. Et moi je possède les étoiles, puisque jamais personne avant moi n'a songé à les posséder. |
| — Тайӧ збыльтор, — шуис Дзоля принс. — И мый тэ накӧд вӧчан? | — Ça c'est vrai, dit le petit prince. Et qu'en fais-tu? |
| — Ас вӧляысь наӧн вӧдитча, — вочавидзис век уджӧн ноксьысь. — Лыддяла найӧс да выльысь лыддя. Тайӧ зэв сьӧкыдтор. Ме мортыс серьёзнӧй. | — Je les gère. Je les compte et je les recompte, dit le businessman. C'est difficile. Mais je suis un homme sérieux! |
| Сӧмын татшӧм вочакывйыс Дзоля принслы вӧлі тырмытӧм. | Le petit prince n'était pas satisfait encore. |
| — Менам кӧ эм шӧвк чышъян, ме сійӧс верма чышъянавны сьылі гӧгӧр да нуны аскӧд, — шуис сійӧ. — Менам кӧ эм дзоридз, ме верма сійӧс нетшыштны да нуны аскӧд. А тэ ӧд он вермы босьтны кодзувъяссӧ! | — Moi, si je possède un foulard, je puis le mettre autour de mon cou et l'emporter. Moi, si je possède une fleur, je puis cueillir ma fleur et l'emporter. Mais tu ne peux pas cueillir les étoiles! |
| — Ог, но ме верма пуктыны найӧс банкӧ. | — Non, mais je puis les placer en banque. |
| — Кыдз сідз? | — Qu'est-ce que ça veut dire? |
| — А тадзи: гижа кабалаӧ, кымын кодзув менам эм. Сэсся пукта кабаласӧ кӧрткудйӧ да томнала восьтанӧн. | — Ça veut dire que j'écris sur un petit papier le nombre de mes étoiles. Et puis j'enferme à clef ce papier-là dans un tiroir. |
| — И ставыс? | — Et c'est tout? |
| — Тайӧ тырмымӧн. | — Ça suffit! |
| «Вот тешкодьыс! — мӧвпыштіс Дзоля принс. — Быттьӧкӧ кывбур сяма артмӧ. Сӧмын абу нин тайӧ сэтшӧм серъёзнӧйтор». | C'est amusant, pensa le petit prince. C'est assez poétique. Mais ce n'est pas très sérieux. |
| Мый сійӧ серъёзнӧйтор, а мый абу, — тайӧс Дзоля принс гӧгӧрволіс ас ногыс, немся эз верстьӧяс моз. | Le petit prince avait sur les choses sérieuses des idées très différentes des idées des grandes personnes. |
| — Менам эм дзоридз, — шуис сійӧ, — да быд асыв ме сійӧс киськала. Менам эм куим вулкан, да быд вежон ме найӧс весала. Куимнансӧ весала, кусӧмсӧ тшӧтш. Быдторйыс ӧд вермас лоны. И вулканъясӧйлы, и дзоридзӧйлы лоӧ бур, найӧ кӧ менам. А кодзувъяслы дзик веськодь, налы тэысь некутшӧм буртор ни тӧжд абу. | — Moi, dit-il encore, je possède une fleur que j'arrose tous les jours. Je possède trois volcans que je ramone toutes les semaines. Car je ramone aussi celui qui est éteint. On ne sait jamais. C'est utile à mes volcans, et c'est aussi utile à ma fleur, que je les possède. Mais tu n'est pas utile aux étoiles... |
| Уджӧн ноксьысь морт кӧсйис эськӧ вомсӧ восьтыны, но сідзи и эз аддзы шуана кывъяссӧ; да Дзоля принс водзӧ петіс туйӧ. | Le businessman ouvrit la bouche mais ne trouva rien à répondre, et le petit prince s'en fut. |
| «Збыль, верстьӧяс — сё збыль шемӧстана войтыр», — восьса сьӧлӧмӧн туй вуджигкості висьтавліс сійӧ аслыс. | Les grandes personnes sont décidément tout à fait extraordinaires, se disait-il en lui même durant son voyage. |
| XІV | CHAPITRE XIV |
| Витӧд енэжмуыс ас дорас вӧлі зэв кыскана. Сійӧ вӧлі медся ичӧтик. Сэтчӧ вермӧмаӧсь меститчыны сӧмын пӧнар да сійӧс ӧзталысьыс. Дзоля принс некыдз эз вермы вежӧртны, мый вылӧ енкӧлаас вошӧм тайӧ ичӧтик енэжмуас, кытӧн керка ни олысьяс абу, колӧны пӧнар да сійӧс ӧзталысьыс. Сійӧ мӧвпаліс тадзи: | La cinquième planète était très curieuse. C'était la plus petite de toutes. Il y avait là juste assez de place pour loger un réverbère et un allumeur de réverbères. Le petit prince ne parvenait pas à s'expliquer à quoi pouvaient servir, quelque part dans le ciel, sur une planète sans maison, ni population, un réverbère et un allumeur de réverbères. Cependant il se dit en lui-même: |
| «Гашкӧ, тайӧ мортыс и серам петкӧдлӧ. Сӧмын сійӧ абу тыртӧм доз, кыдзи король, ыджыдӧ пуксьысь, уджӧн век ноксьысь да винагаг. Сылӧн уджыс мыйӧнкӧ да колана. Кор сійӧ ӧзтӧ ассьыс пӧнарсӧ — быттьӧ чужӧ нӧшта ӧти кодзув либӧ дзоридз. А кор пӧнарсӧ кусӧдӧ — сэки кодзулыс либӧ дзоридзыс быттьӧ унмовсьӧны. Зэв бур удж. Тайӧ збыльысь колантор, мича да». | — Peut-être bien que cette homme est absurde. Cependant il est moins absurde que le roi, que le vaniteux, que le businessman et que le buveur. Au moins son travail a-t-il un sens. Quand il allume son réverbère, c'est comme s'il faisait naître une étoile de plus, ou une fleur. Quand il éteint son réverbère ça endort la fleur ou l'étoile. C'est une occupation très jolie. C'est véritablement utile puisque c'est joli. |
| Да, енэжмуыскӧд ӧтрӧвняасьӧмӧн, сійӧ пыдди пуктӧмпырысь копыртчыліс пӧнар ӧзталысьлы. | Lorsqu'il aborda la planète il salua respectueusement l'allumeur: |
| — Бур лун, — шуис сійӧ. — Мыйла тэ ӧні кусӧдін ассьыд пӧнартӧ? | — Bonjour. Pourquoi viens-tu d'éteindre ton réverbère? |
| — Тадзи сёрнитчӧма, — вочавидзис ӧзталысь. — Бур лун. | — C'est la consigne, répondit l'allumeur. Bonjour. |
| — Мый йылысь сёрнитчӧма? | — Qu'est ce la consigne? |
| — Кусӧдны пӧнарсӧ. Бур рыт. | — C'est d'éteindre mon réverbère. Bonsoir. |
| Да бара ӧзтіс пӧнарсӧ. | Et il le ralluma. |
| — Мыйла тэ бара сійӧс ӧзтін? | — Mais pourquoi viens-tu de rallumer? |
| — Тадзи сёрнитчӧма, — выльысь вочавидзис ӧзталысьыс. | — C'est la consigne, répondit l'allumeur. |
| — Ог гӧгӧрво, — веськыда шуис Дзоля принс. | — Je ne comprends pas, dit le petit prince. |
| — Гӧгӧрвонысӧ тані нинӧм, — шуис ӧзталысь. Сёрнитчӧма кӧ, сідзкӧ сёрнитчӧма. Бур лун. | — Il n'y a rien à comprendre, dit l'allumeur. La consigne c'est la consigne. Bonjour. |
| Да пӧнарсӧ кусӧдіс. | Et il éteignit son réverbère. |
| Сэсся гӧрд сера мича нырчышъянӧн чышкаліс пӧсьсӧ чужӧмсьыс да шуис: | Puis il s'épongea le front avec un mouchoir à carreaux rouges. |
| — Сьӧкыд менам уджсикасӧй. Коркӧ тайӧ вӧлі коланатор. Ме кусӧдалі пӧнаръяс асывъяснас, а рытъяснас бара ӧзталі. Менам кольліс нӧшта лун шойччыны да вой узьны... | — Je fais là un travail terrible. C'était raisonnable autrefois. J'éteignais le matin et j'allumais le soir. J'avais le reste du jour pour me reposer, et le reste de la nuit pour dormir... |
| — А сэсся сёрнитчӧмсӧ лои вежӧма? | — Et, depuis cette époque, la consigne à changé? |
| — Сёрнитчӧмсӧ абу вежӧма, — шуис пӧнар ӧзталысь. — Сыын и шогыс! Менам енэжмуӧй воысь воӧ бергалӧ век ӧдйӧджык, сёрнитчӧмыс кольӧ воддзаыс. | — La consigne n'a pas changé, dit l'allumeur. C'est bien là le drame! la planète d'année en année a tourné de plus en plus vite, et la consigne n'a pas changé! |
| — А ӧні сэсся кыдзи? — юаліс Дзоля принс. | — Alors? dit le petit prince. |
| — А вот сідзи. Енэжмуӧй тырвыйӧ бергӧдчӧ ӧти минутӧн, да менам ни ӧти минут абу лолыштны. Быд минутӧ ме кусӧда пӧнарӧс да бара сійӧс ӧзта. | — Alors maintenant qu'elle fait un tour par minute, je n'ai plus un seconde de repos. J'allume et j'éteins une fois par minute! |
| — Со тешкодьторйыс! Сідзкӧ тэнад луныд кыссьӧ сӧмын ӧти минут! | — Ça c'est drôle! les jours chez toi durent une minute! |
| — Нинӧм тешкодьыс тані абу, — паныд шуис пӧнар ӧзталысь. — Ми тэкӧд сёрнитам нин дзонь тӧлысь. | — Ce n'est pas drôle du tout, dit l'allumeur. Ça fait déjà un mois que nous parlons ensemble. |
| — Дзонь тӧлысь? | — Un mois? |
| — Но да. Комын минут. Бур рыт! | — Oui. Trente minutes. Trente jours! Bonsoir. |
| Да сійӧ бара ӧзтіс пӧнарсӧ. | Et il ralluma son réverbère. |
| Дзоля принс видзӧдіс пӧнар ӧзталысь вылӧ, да сылы сійӧ сьӧлӧм вылас воис пыр ёнджыка, ӧд мортыс чорыда кутчысьӧ сетӧм кывйӧ. Принс казьтыштіс, кыдз вештавліс ассьыс улӧссӧ инысь инӧ, медым видзӧдны нӧшта ӧтчыдысь шонді пуксьӧмсӧ. Сылы лои окота отсыштны ёртыслы. | Le petit prince le regarda et il aima cet allumeur qui était si fidèle à sa consigne. Il se souvint des couchers de soleil que lui-même allait autrefois chercher, en tirant sa chaise. Il voulut aider son ami: |
| — Кывзы, — шуис зонка ӧзталысьлы. — Ме тӧда ӧтитор: тэ верман шойччыны кор кӧсъян. | — Tu sais...je connais un moyen de te reposer quand tu voudras... |
| — Мем век окота шойччыштны, — шуис пӧнар ӧзталысь. | — Je veux toujours, dit l'allumeur. |
| Ӧд позьӧ вӧлӧм ӧти кадӧ кутны сетӧм кыв да сэк жӧ и дышӧдчыны. | Car on peut être, à la fois, fidèle et paresseux. |
| — Тэнад енэжизйыд сэтшӧм ичӧтик, — водзӧ сёрнитіс Дзоля принс, — тэ верман сійӧс кытшовтны куим воськолӧн. Колӧ сӧмын мунны сэтшӧм ӧдӧн, мед век лоны шонді водзын. Кӧсъян кӧ шойччыштны, тэ век мун, мун... и луныс пондас кыссьыны сы дыра, мый дыра тэ кӧсъян. | Le petit prince poursuivit: |
| — Ta planète est tellement petite que tu en fais le tour en trois enjambées. Tu n'as qu'à marcher lentement pour rester toujours au soleil. Quand tu voudras te reposer tu marcheras... et le jour durera aussi longtemps que tu voudras. | |
| — Но таысь меным водзӧсыс ичӧт, — шуис пӧнар ӧзталысь. — Медся ёна олӧмам ме кӧсъя узьны. | — Ça ne m'avance pas à grand chose, dit l'allumeur. Ce que j'aime dans la vie, c'est dormir. |
| — Сідзкӧ, лёк тэнад олӧмыд, — сьӧлӧм сетіс Дзоля принс. | — Ce n'est pas de chance, dit le petit prince. |
| — Лёк менам олӧмӧй, — ӧти кывйӧ воис пӧнар ӧзталысь. Бур лун. | — Ce n'est pas de chance, dit l'allumeur. Bonjour. |
| Да кусӧдіс пӧнарсӧ. | Et il éteignit son réverbère. |
| «Вот мортыс, — шуис аслыс Дзоля принс водзӧ лэбзигмоз, — тайӧ мортсӧ эськӧ ставныс пондісны кедзовтны — и король, и ыджыдӧ пуксьысь, и винагаг, и уджӧн ноксьысь. А збыль вылас сійӧ сӧмын ӧтнас оз кай на пиысь серамвыв. Гашкӧ, сы понда мый мӧвпалӧ оз сӧмын ас йывсьыс». | Celui-là, se dit le petit prince, tandis qu'il poursuivait plus loin son voyage, celui-là serait méprisé par tous les autres, par le roi, par le vaniteux, par le buveur, par le businessman. Cependant c'est le seul qui ne me paraisse pas ridicule. C'est, peut-être, parce qu'il s'occupe d'autre chose que de soi-même. |
| Дзоля принс ышловзис. | Il eut un soupir de regret et se dit encore: |
| «Вот эськӧ ёртасьны кӧ сыкӧд, — мӧвпаліс принс. — Сӧмын сылӧн енэжмуыс вывті нин ичӧтик. Кыкӧнным сэтчӧ огӧ тӧрӧй...» | — Celui-là est le seul dont j'eusse pu faire mon ami. Mais sa planète est vraiment trop petite. Il n'y a pas de place pour deux... |
| Сійӧ эз лысьт аслыс веськыда шуны, мый жалитӧ тайӧ шемӧс кодь енэжмуас кольччӧмысь нӧшта ӧти помкаысь: кызь нёль час чӧжӧн сэні позьӧ нимкодясьны рытъя кыаӧн сюрс нёльсё нёльысь! | Ce que le petit prince n'osait pas s'avouer, c'est qu'il regrettait cette planète bénie à cause, surtout, des mille quatre cent quarante couchers de soleil par vingt-quatre heures! |
| XV | CHAPITRE XV |
| Квайтӧд енэжму воддза дорсьыс вӧлі дас пӧв ыджыдджык. Сэні оліс кыз-кыз небӧгъяс гижысь пӧрысь айлов. | La sixième planète était une planète dix fois plus vaste. Elle était habitée par un vieux Monsieur qui écrivait d'énormes livres. |
| — Видзӧдлы со! Ветлысь-мунысь воӧма! — горӧдіс сійӧ Дзоля принсӧс казялӧм мысти. | — Tiens! voilà un explorateur! s'écria-t-il, quand il aperçut le petit prince. |
| Принс пуксис пызан сайӧ лолыштны, сійӧ ӧд сымда туй нин вуджис! | Le petit prince s'assit sur la table et souffla un peu. Il avait déjà tant voyagé! |
| — Кытысь тэ? — юаліс сійӧс пӧль. | — D'où viens-tu? lui dit le vieux Monsieur. |
| — Мыйсяма нӧ тайӧ ыджыд небӧгыс? — юаліс Дзоля принс. — Мый ті тані вӧчанныд? | — Quel est ce gros livre? dit le petit prince. Que faites-vous ici? |
| — Ме — географ, — чӧвтіс пӧль. | — Je suis géographe, dit le vieux Monsieur. |
| — А коді сійӧ географыс? | — Qu'est-ce un géographe? |
| — Тайӧ сэтшӧм туялысь, коді тӧдӧ, кӧнӧсь саридзьяс, юяс, каръяс, керӧсъяс да тыртӧминъяс. | — C'est un savant qui connaît où se trouvent les mers, les fleuves, les villes, les montagnes et les déserts. |
| — Кутшӧма ышӧдӧ мӧвпӧс! — шемӧсмис Дзоля принс. — Со тайӧ збыльысь удж! | — Ça c'est bien intéressant, dit le petit prince. Ça c'est enfin un véritable métier! |
| Та бӧрын чӧвтліс синсӧ географлӧн енэжму вылӧ. Некор на сійӧ эз аддзывлы татшӧм кыпыд-мича енэжмусӧ. | Et il jeta un coup d'oeil autour de lui sur la planète du géographe. Il n'avait jamais vu encore une planète aussi majestueuse. |
| — Тіян енэжмуныд зэв мича, — шуис сійӧ. — А океанъяс тіян эмӧсь-ӧ? | — Elle est bien belle, votre planète. Est-ce qu'il y a des océans? |
| — Тайӧс ме ог тӧд, — воча шуис туялысь. | — Je ne puis pas le savoir, dit le géographe. |
| — О-о, — гажтӧма нюжӧдіс сёрнисӧ Дзоля принс. — А керӧсъяс эмӧсь? | — Ah! (Le petit prince était déçu.) Et des montagnes? |
| — Ог тӧд, — вочавидзис географ. | — Je ne puis pas le savoir, dit le géographe. |
| — А каръяс, юяс, тыртӧминъяс? | — Et des villes et des fleuves et des déserts? |
| — Тайӧс ог жӧ тӧд. | — Je ne puis pas le savoir non plus, dit le géographe. |
| — Но ӧд ті географ! | — Mais vous êtes géographe! |
| — Вот сійӧ и эм, — воча шуис пӧльыс. — Ме географ, а абу ветлысь-мунысь. Меным вир ёна оз тырмыны ветлысь-мунысьяс. Оз ӧд географъяс лыддявны каръяс, юяс, керӧсъяс, саридзьяс да тыртӧминъяс. Географ зэв тӧдчана морт, сылы ветлавнысӧ некор. Сійӧ аслас уджвежӧссьыс оз петавлы. Но сійӧ ас дорас лэдзлӧ ветлысь-мунысьясӧс да кывзӧ налысь висьтъяссӧ. Да на пиысь кодкӧ кӧ висьталас мыйкӧ аслыспӧлӧстор, выльтор, географ кыпӧдас важ кабалаяссӧ, видлалас найӧс да видзӧдлас, лючки морт-ӧ тайӧ ветлысь-мунысьыс. | — C'est exact, dit le géographe, mais je ne suis pas explorateur. Je manque absolument d'explorateurs. Ce n'est pas le géographe qui va faire le compte des villes, des fleuves, des montagnes, des mers et des océans. La géographe est trop important pour flâner. Il ne quitte pas son bureau. Mais il reçoit les explorateurs. Il les interroge, et il prend note leurs souvenirs. Et si les souvenirs de l'un d'entre eux lui paraissent intéressants, le géographe fait une enquête sur la moralité de l'explorateur. |
| — А мыйла? | — Pourquoi ça? |
| — Да ӧд ветлысь-мунысьыс кӧ пондас ылӧдлыны, география велӧдан небӧгъясын ставыс сорсяс. А сійӧ кӧ нӧшта чорыда юӧ — тайӧ тшӧтш шог. | — Parce qu'un explorateur qui mentait entraînerait des catastrophes dans les livres de géographie. Et aussi un explorateur qui boirait trop. |
| — Мыйла? | — Pourquoi ça? fit le petit prince. |
| — Сы понда, мый винагагъясыслӧн видзӧдіганыс ставыс кыкпӧвъёвтчӧ. Шуам, збыль вылас кӧні ӧти керӧс, географ пасъяс кыкӧс. | — Parce que les ivrognes voient double. Alors le géographe noterait deux montagnes, là où il n'y en a qu'un seule. |
| — Ме тӧдлі ӧти мортӧс... Сыысь эськӧ петіс некытчӧ туйтӧм ветлысь-мунысь, — пасйис Дзоля принс. | — Je connais quelqu'un, dit le petit prince, qui serait mauvais explorateur. |
| — Вермас лоны. А вот ветлысь-мунысьыс кӧ овлӧ лючки морт, сэки сылысь восьтӧмторсӧ прӧверитӧны. | — C'est possible. Donc, quand la moralité de l'explorateur paraît bonne, on fait une enquête sur sa découverte. |
| — Кыдзи прӧверитӧны? Мунӧны сэтчӧ да выльысь видзӧдалӧны? | — On va voir? |
| — Оз жӧ. Тайӧ вывті сьӧкыдтор. Прӧстӧ корӧны, медым ветлысь-мунысь петкӧдлас эскӧданторъяс. Шуам, восьтӧма кӧ сійӧ джуджыд керӧс, мед ваяс сэтысь ыджыд изъяс. | — Non. C'est trop compliqué. Mais on exige de l'explorateur qu'il fournisse de preuves. Si'il s'agit par example de la découverte d'une grosse montagne, on exige qu'il en rapporte de grosses pierres. |
| Географ друг кутіс майшасьны: | Le géographe soudain s'émut. |
| — Тэ ӧд ачыд ветлысь-мунысь! Тэ ылісянь воӧмыд! Висьталышт мем аслад енэжму йывсьыд! | — Mais toi, tu viens de loin! Tu es explorateur! Tu vas me décrire ta planète! |
| Сэсся туялысь восьтіс ассьыс кызсьыс-кыз небӧгсӧ да ёсьталіс карандаш. Ветлысь-мунысьяслысь висьтъяссӧ ӧд медводз гижалӧны карандашӧн. Да сӧмын ветлысь-мунысьыс кӧ эскӧданторъяссӧ ваяс, гижӧны саваӧн. | Et le géographe, ayant ouvert son registre, tailla son crayon. On note d'abord au crayon les récits des explorateurs. On attend, pour noter à l'encre, que l'explorateur ait fourni des preuves. |
| — Ме тэнӧ кывза, — шуис географ. | — Alors? interrogea le géographe. |
| — Но-о, менам сэн синмӧ шыбитчанторйыс абу нин и уна, — шы сетіс Дзоля принс. — Менам ставыс зэв ичӧт. Куим вулкан эм. Кыкыс уджалӧ, коймӧдыс важӧн кусӧма. Да быдторйыс ӧд вермӧ лоны... | — Oh! chez moi, dit le petit prince, ce n'est pas très intéressant, c'est tout petit. J'ai trois volcans. Deux volcans en activité, et un volcan éteint. Mais on ne sait jamais. |
| — Да, быдторйыс вермӧ лоны, — сыкӧд ӧти кывйӧ воис туялысь. | — On ne sait jamais, dit le géographe. |
| — Сэсся менам эм дзоридз. | — J'ai aussi une fleur. |
| — Дзоридзьяссӧ ми огӧ пасъялӧй, — шуис географ. | — Nous ne notons pas les fleurs, dit le géographe. |
| — Мыйла?! Тайӧ медся мичаторйыс! | — Pourquoi ça! c'est le plus joli! |
| — Сы понда, мый найӧ дженьыд нэмаӧсь, регыд быранаӧсь. | — Parce que les fleurs sont éphémères. |
| — Кыдзи найӧ вежсьӧны-вошӧны? | — Qu'est ce que signifie: "éphémère"? |
| — Географияысь небӧгъяс — му вылас медся дона небӧгъяс, — гӧгӧрвоӧдіс туялысь. — Найӧ некор оз важмыны. Ӧд вывті шоча овлӧ татшӧмтор — медым керӧс вешйис ас инсьыс. Либӧ медым саридз косьмис. Ми гижам кувтӧмторъяс да вежсьытӧмторъяс йылысь. | — Les géographies, dit le géographe, sont les livres les plus précieux de tous les livres. Elles ne se démodent jamais. Il est rare qu'une montagne change de place. Il est très rare qu'un océan se vide de son eau. Nous écrivons des choses éternelles. |
| — Но ӧд кусӧм вулканыс вермас садьмыны, — торкис сійӧс Дзоля принс. — А «регыд бырана»… мый тайӧ? | — Mais les volcans éteints peuvent se réveiller, interrompit le petit prince. Qu'est-ce que signifie "éphémère"? |
| — Кусӧма вулканыс али ловъя, тайӧ миянлы, географъяслы, дзик ӧткодь, — шуис туялысь. — Тӧдчанаыс ӧтитор — керӧс. Сійӧ оз вежсьы. | — Que les volcans soient éteints ou soient éveillés, ça revient au même pour nous autres, dit le géographe. Ce qui compte pour nous, c'est la montagne. Elle ne change pas. |
| — А мый сійӧ «регыд быранаыс»? — бара юаліс Дзоля принс, ӧд ӧтчыд кӧ сійӧ мыйкӧ юавліс, колана вочакыв кывтӧдз эз ӧвсьывлы. | — Mais qu'est-ce que signifie "éphémère"? répéta le petit prince qui, de sa vie, n'avait renoncé à une question, une fois qu'il l'avait posée. |
| — Кывйыс вежӧртӧ со мый: сійӧ регыд вошас-бырас. | — Ça signifie "qui est menacé de disparition prochaine". |
| — И менам дзоридзӧй тшӧтш вошас-бырас? | — Ma fleur est menacée de disparition prochaine? |
| — Дерт. | — Bien sûr. |
| «Менам мичлунӧй да долыдлунӧй тай абу дыр олысь, — нораа шуис аслыс Дзоля принс, — сылы нинӧмӧн водзсасьны сыгӧгӧрса лёксьыс, сылӧн эм сӧмын нёль ёсь йыв. А ме эновті дзоридзӧс, да сійӧ «коли енэжмуам дзик ӧтнасӧн!» | Ma fleur est éphémère, se dit le petit prince, et elle n'a que quatre épines pour se défendre contre le monde! Et je l'ai laissée toute seule chez moi! |
| Сэки зонка медводдзаысь жалитіс эновтӧм дзоридзсӧ. Сӧмын зумыдлуныс сійӧ здукӧ жӧ сы дорӧ воис бӧр. | Ce fut là son premier mouvement de regret. Mais il reprit courage: |
| — Кытчӧ ті вӧзъянныд меным мӧдӧдчыны? — юаліс Принс туялысьлысь. | — Que me conseillez-vous d'aller visiter? demanda-t-il. |
| — Ветлы Му нима енэжмуӧ, — вочавидзис географ. — Сы йылысь лёксӧ оз висьтавлыны... | — La planète Terre, lui répondit le géographe. Elle a une bonne réputation... |
| Дзоля принс петіс туйӧ, сӧмын мӧвпъясыс сылӧн вӧліны эновтӧм дзоридз дорын. | Et le petit prince s'en fut, songeant à sa fleur. |
| XVІ | CHAPITRE XVI |
| Тадзи со, сизимӧд енэжмунас принс туйын лои Му. | La septième planète fut donc la Terre. |
| Му нима енэжмуыс абу сэтшӧм-татшӧм. Лыддявны кӧ стӧча, сэні сё дас ӧти король (негръясӧс урчитӧмӧн), сизим сюрс географ, ӧкмыссё сюрс уджӧн век ноксьысь, сизим да джын миллион винагаг, куимсё дас ӧти миллион ыджыдӧ пуксьысь, — ставнас кык миллиард гӧгӧр верстьӧ морт. | La Terre n'est pas une planète quelconque! On y compte cent onze rois (en n'oubliant pas, bien sûr, les rois nègres), sept mille géographes, neuf cent mille businessmen, sept millions et demi d'ivrognes, trois cent onze millions de vaniteux, c'est-àdire environ deux milliards de grandes personnes. |
| Медым бурджыка вежӧртны, Муным кутшӧм ыджыд, шуа сӧмын со мый: электровынви восьтытӧдз квайтнан континентас ковмис кутны пӧнар ӧзталысьяслысь дзонь армия — нёльсё квайтымын кык сюрс витсё ӧти мортӧс. | Pour vous donner une idée des dimensions de la Terre je vous dirai qu'avant l'invention de l'électricité on y devait entretenir, sur l'ensemble des six continents, une véritable armée de quatre cent soixante-deux mille cinq cent onze allumeurs de réverbères. |
| Ортсысяньыс видзӧдӧмӧн тайӧ вӧлі зэв шемӧстнатор. Налӧн уджнас веськӧдліс стӧчсьыс стӧч ӧдлун, балетын кодь. | Vu d'un peu loin ça faisait un effet splendide. Les mouvements de cette armée étaient réglés comme ceux d'un ballet d'opéra. |
| Медводз петкӧдчисны Выль Зеландияысь да Австралияысь пӧнар ӧзталысьяс. Пӧнаръяссӧ ӧзталӧм бӧрын найӧ водавлісны узьны. Та бӧрын чередыс воліс Китайын олысь ӧзталысьяслы. Ӧзталӧмсӧ помавмысьт найӧ саявлісны посйӧд сайӧ. Сэсся чередыс вуджліс Россияын да Индияын зільысь ӧзталысьяслы. Сэсся Африкаын да Европаын. Сэсся Лунвыв Америкаын. Сэсся Войвыв Америкаын. Некор найӧ эз торксьывлыны, некод посйӧд вылӧ эз петавлы сорсьӧмӧн, эз ас кадӧ. Да, тайӧ вӧлі торъя мича, син ёрана лоӧмтор. | D'abord venait le tour des allumeurs de réverbères de Nouvelle-Zélande et d'Australie. Puis ceux-ci, ayant allumé leurs lampions, s'en allaient dormir. Alors entraient à leur tour dans la danse les allumeurs de réverbères de Chine et de Sibérie. Puis eux aussi s'escamotaient dans les coulisses. Alors venait le tour des allumeurs de réverbères de Russie et des Indes. Puis de ceux d'Afrique et d'Europe. Puis de ceux d'Amérique de Sud. Puis de ceux d'Amérique de Nord. Et jamais ils ne se trompaient dans leur ordre d'entrée en scène. C'était grandiose. |
| Сӧмын Войвыв мугӧг вылын пӧнар ӧзталысь да Лунвыв мугӧгса сылӧн уджъёртыслы — сӧмын кыкыслы — овсис кокниа да тӧждтӧг: налы ковмыліс аслас уджнас ноксьывны вонас сӧмын кыкысь. | Seuls, l'allumeur de l'unique réverbère de pôle Nord, et son confrère de l'unique réverbère du pôle Sud, menaient des vies d'oisiveté et de nonchalance: Ils travaillaient deux fois par an. |
| XVІІ | CHAPITRE XVII |
| Зэв кӧ окота шуны мыйкӧ ярскӧба, кывйӧн крукыштны, мукӧддырйиыс он кӧсйы да сӧрыштан. Пӧнар ӧзталысьяс йылысь висьталігӧн ме неуна кежышті збыльторсьыс. Пола, мый миянлысь енэжмунымӧс тӧдтӧм йӧзлӧн вермас артмыны ылӧг серпас. Йӧзыс Му вылын абу нин ёна ыджыд лыда. Ставнас кык миллиард олысь мортыс кӧ чукӧртчас ӧтлаӧ, митинг вылӧ моз, то найӧ кокниа эськӧ меститчасны кызь миля пасьтаа да кызь миля кузьтаа инӧ. Став мортвужсӧ позьӧ пельпом дорӧ пельпом сувтӧдны Лӧнь океанса медся ичӧт ді вылӧ. | Quand on veut faire de l'esprit, il arrive que l'on mente un peu. Je n'ai pas été très honnête en vous parlant des allumeurs de réverbères. Je risque de donner une fausse idée de notre planète à ceux qui ne la connaissent pas. Les hommes occupent très peu de place sur la terre. Si les deux milliards d'habitants qui peuplent la terre se tenaient debout et un peu serrés, comme pour un meeting, ils logeraient aisément sur une place publique de vingt milles de long sur vingt milles de large. On pourrait entasser l'humanité sur le moindre petit îlot du Pacifique. |
| Верстьӧяс тіянлы, дерт, оз эскыны. Найӧ чайтӧны, мый найӧтӧ зэв тӧдчанаӧсь. Найӧ асьнысӧ чайтӧны баобабъяс кодьӧн, ми пӧ сы гырсяӧсь. А ті вӧзйӧй налы артавны стӧча. Тайӧ налы воас сьӧлӧм выланыс, найӧ ӧд лыдпасъястӧ радейтӧны. А ті энӧ воштӧй каднытӧ арипметика помысь. Немла сійӧс вӧчны. Ті ӧд сытӧг меным эсканныд. | Les grandes personnes, bien sûr, ne vous croiront pas. Elles s'imaginent tenir beaucoup de place. Elles se voient importantes comme les baobabs. Vous leur conseillerez donc de faire le calcul. Elles adorent les chiffres: ça leur plaira. Mais ne perdez pas votre temps à ce pensum. C'est inutile. Vous avez confiance en moi. |
| Сідз, Му вылӧ пуксьӧммысьт Дзоля принс эз аддзы ни ӧти ловъя лолӧс да ёна шензис. Весигтӧ чайтліс, гашкӧ пӧ лэбзи тӧдлытӧг кутшӧмкӧ мӧд енэжмуӧ. Друг лыаас вӧрзьыштіс тӧлысьсянь усян югӧр рӧма неыджыд кытш. | Le petit prince, une fois sur terre, fut bien surpris de ne voir personne. Il avait déjà peur de s'être trompé de planète, quand un anneau couleur de lune remua dans le sable. |
| — Бур рыт, — велалӧмпырысь нин шуис Дзоля принс. | — Bonne nuit, fit le petit prince à tout hasard. |
| — Бур рыт, — вочавидзис кый. | — Bonne nuit fit le serpent. |
| — Кутшӧм енэжмуӧ ме веськалі? | — Sur quelle planète suis-je tombé? demanda le petit prince. |
| — Му вылӧ, — шуис кый, — Африкаӧ. | — Sur la Terre, en Afrique, répondit le serpent. |
| — Ah!...Il n'y a donc personne sur la Terre? | |
| — Тайӧ тыртӧмин. Тыртӧминъясын некод оз ов. Но Муыс ыджыд. | — Ici c'est le désert. Il n'y a personne dans les déserts. La Terre est grande, dit le serpent. |
| Дзоля принс пуксис из вылӧ да лэптіс синъяссӧ енэжлань. | Le petit prince s'assit sur une pierre et leva les yeux vers le ciel: |
| — Окота эськӧ тӧдны, мый могысь кодзувъясыс югъялӧны, — мӧвпӧ вӧйӧмӧн шуис сійӧ. — Тӧдӧмысь, сы могысь, медым регыд ли бӧрас на быдӧн вермис выльысь аддзыны ассьыс. Со, видзӧд, то менам енэжмуӧй — миян весьтын... Но кутшӧм сэтчӧдз ылын! | — Je me demande, dit-il, si les étoiles sont éclairées afin que chacun puisse un jour retrouver la sienne. Regarde ma planète. Elle est juste au-dessus de nous... Mais comme elle est loin! |
| — Мича енэжму, — шуис кый. — А мый тэ пондан вӧчны тані, Му вылын? | — Elle est belle, dit le serpent. Que viens-tu faire ici? |
| — Ме лӧгаси аслам дзоридзӧйкӧд, — висьталіс Дзоля принс. | — J'ai des difficultés avec une fleur, dit le petit prince. |
| — Со мый... | — Ah! fit le serpent. |
| Да кыкнанныс чӧв усины. | Et ils se turent. |
| — А кӧнӧсь нӧ йӧзыс? — бара паніс сёрнисӧ Дзоля Принс. — Тыртӧминын ӧтнамлы зэв гажтӧм... | — Où sont les hommes? reprit enfin le petit prince. On est un peu seul dans le désert... |
| — Йӧз пӧвстын тшӧтш гажтӧм, — чӧвтіс кый. | — On est seul aussi chez les hommes, dit le serpent. |
| Дзоля принс сюся видзӧдліс сы вылӧ. | Le petit prince le regarda longtemps: |
| — Тэ тай зэв тешкодь ловъятор, — шуис сійӧ. — Ачыд чуньысь абу кызджык. | — Tu es un drôle de bête, lui dit-il enfin, mince comme un doigt... |
| — Сӧмын вынӧй менам король чунь дорысь ыджыдджык, — паныд шуис кый. | — Mais je suis plus puissant que le doigt d'un roi, dit le serpent. |
| Дзоля принс нюммуніс. | Le petit prince eut un sourire: |
| — Збыль ӧмӧй тэ сэтшӧм вына? Весиг кокыд тэнад со абу. Восьлавны-мунны он вермы. | — Tu n'est pas bien puissant...tu n'as même pas de pattes... tu ne peux même pas voyager... |
| — Ме верма нуӧдны тэнӧ карабысь ёна ылӧджык, — воча шуис кый. | — Je puis t'emporter plus loin qu'un navire, dit le serpent. |
| Сэсся гартчис кок шег гӧгӧрыс Дзоля принслы, сойпос моз дзик. | Il s'enroula autour de la cheville du petit prince, comme un bracelet d'or: |
| — Кодӧ кӧть ме ог инмӧдчыв, ме сійӧс бергӧда муӧ, кытысь сійӧ петӧма, — шуис кый. — Но тэ сӧстӧм да воӧмыд кодзувсянь. | — Celui que je touche, je rends à la terre dont il est sorti, dit-il encore. Mais tu es pur et tu viens d'une étoile... |
| Дзоля принс эз вочавидз. | Le petit prince ne répondit rien. |
| — Тэ меным жаль, — водзӧ сёрнитіс кый. — Тэ сэтшӧм нэриник этайӧ гранит кодь чорыд Му вылас. Сійӧ луннас, кор тэныд лоӧ сьӧкыдсьыс-сьӧкыд ассьыд енэжмутӧ эновтӧм пондаыд, ме верма тэныд отсавны. Ме верма... | — Tu me fais pitié, toi si faible, sur cette Terre de granit. Je puis t'aider un jour si tu regrettes trop ta planète. Je puis... |
| — Ме зэв бура гӧгӧрвои, — шуис Дзоля принс. — Сӧмын мыйла тэ век сёрнитан нӧдкывъясӧн? | — Oh! J'ai très bien compris, fit le petit prince, mais pourquoi parles-tu toujours par énigmes? |
| — Ме став нӧдкывсӧ нӧда, — вочавидзис кый. | — Je les résous toutes, dit le serpent. |
| Да кыкнанныс ланьтісны. | Et ils se turent. |
| XVІІІ | CHAPITRE XVIII |
| Дзоля принс вуджис тыртӧминсӧ да некодӧс эз паныдав. Туйсӧ вуджиг сылы сюрис сӧмын ӧти дзоридз — куим сыръя ичӧтик тыдавтӧм дзоридз. | Le petit prince traversa le désert et ne rencontra qu'une fleur. Une fleur à trois pétales, une fleur de rien du tout... |
| — Видза олан, — чолӧмасис Дзоля принс. | — Bonjour, dit le petit prince. |
| — Видза, — вочавидзис дзоридз. | — Bonjour, dit la fleur. |
| — Йӧзыс нӧ кӧнӧсь? — вежавидзанаа юаліс Дзоля принс. | — Où sont les hommes? demanda poliment le petit prince. |
| Дзоридзыс аддзывлӧма коркӧ орччӧн дінтіыс мунысь караван. | La fleur, un jour, avait vu passer une caravane: |
| .... | .... |
| — Йӧз? Да-а... Найӧ сӧмын, буракӧ, квайтӧнӧсь али сизимӧнӧсь вӧліны. Ме аддзылі найӧс уна во сайын. Но некод оз тӧд, кытысь йӧзӧс корсьны. Найӧс тӧлыс новлӧдлӧ. Найӧ ӧд вужтӧмӧсь, а тайӧ абу зэв лӧсьыдтор. | — Les hommes? Il en existe, je crois, six ou sept. Je les ai aperçus il y a des années. Mais on ne sait jamais où les trouver. Le vent les promène. Ils manquent de racines, ça les gêne beaucoup. |
| — Видза колян, — шуис Дзоля принс. | — Adieu, fit le petit prince. |
| — Видза, — вочавидзис дзоридз. | — Adieu, dit la fleur. |
| XІX | CHAPITRE XIX |
| Дзоля принс кайис джуджыд керӧсӧ. Таӧдз сійӧ аслас куим вулканысь кындзи (найӧ сылы вӧлӧмны пидзӧсӧдзыс) некор на керӧсъяссӧ абу аддзылӧма. Кусӧм вулканыс вӧлӧма сылы джек пыдди. И ӧні сійӧ мӧвпыштіс: «Татшӧм джуджыд керӧссяньыс ме дзик пыр аддза дзоньнас енэжмусӧ да став йӧзсӧ». Но аддзис сӧмын ем кодь ёсь да вӧсни кыртаяс. | Le petit prince fit l'ascension d'une haute montagne. Les seules montagnes qu'il eût jamais connues étaient les trois volcans qui lui arrivaient au genou. Et il se servait du volcan éteint comme d'un tabouret. "D'une montagne haute comme celle-ci, se dit-il donc, j'apercevrai d'un coup toute la planète et tous les hommes..." Mais il n'aperçut rien que des aiguilles de roc bien aiguisées. |
| — Бур лун, — шуис сійӧ велалӧмпырысь. | — Bonjour, dit-il à tout hasard. |
| — Бур лун... лун... лун..., — шы сетіс йӧлӧга. | — Bonjour...Bonjour...Bonjour...répondit l'écho. |
| — Кодъяс ті? — юаліс Дзоля принс. | — Qui êtes-vous? dit le petit prince. |
| — Кодъяс ті... ті... ті..., — чукӧстчис йӧлӧга. | — Qui êtes-vous...qui êtes-vous...qui êtes-vous...répondit l'écho. |
| — Вай ёртасям, ме дзик ӧтнам, — шуис сійӧ. | — Soyez mes amis, je suis seul, dit-il. |
| — Ӧтнам... ӧтнам... ӧтнам... — кыліс воча. | — Je suis seul...je suis seul...Je suis seul...répondit l'écho. |
| «Кутшӧм тешкодь енэжму! — мӧвпыштіс Дзоля принс. — Дзик кос, быдлаын емъяс, дай сола. | "Quelle drôle de planète! pensa-t-il alors. Elle est toute sèche, et toute pointue et toute salée. |
| .... | .... |
| Йӧзлы оз тырмы вежӧр писькӧслуныс. Найӧ сӧмын кайтӧны шуӧмъяс бӧрас... Гортам вӧлі дзоридз, менам долыдлунӧй да мичӧй, да сійӧ ачыс медводз век панліс сёрнисӧ. | Et les hommes manquent d'imagination. Ils répètent ce qu'on leur dit...Chez moi j'avais une fleur: elle parlait toujours la première..." |
| ХХ | CHAPITRE XX |
| Дыр восьлаліс Дзоля принс лыаинъяс, кыртаяс да лым толаяс вомӧн, медбӧрти сэсся петіс туй вылӧ. А став туйыс вайӧдӧ йӧз дорӧ. | Mais il arriva que le petit prince, ayant longtemps marché à travers les sables, les rocs et les neiges, découvrit enfin une route. Et les routes vont toutes chez les hommes. |
| — Бур лун, — шуис сійӧ. | — Bonjour, dit-il. |
| Сы водзын лои быдмысь розаӧн тыр пуйӧр. | C'était un jardin fleuri de roses. |
| — Бур лун, — шыасисны сылы воча розаяс. | — Bonjour, dirent les roses. |
| Сэк Дзоля принс казяліс: ставныс найӧ сылӧн дзоридз кодьӧсь. | Le petit prince les regarda. Elles ressemblaient toutes à sa fleur. |
| .... | .... |
| — Кодъяс ті? — юаліс шемӧсмӧмӧн. | — Qui êtes-vous? leur demanda-t-il, stupéfait. |
| — Ми — розаяс, — вочавидзисны розаяс. | — Nous sommes des roses, dirent les roses. |
| — Со кыдз... — чӧвтіс Дзоля принс. | — Ah! fit le petit prince... |
| Сэсся друг пондіс кывны асьсӧ зэв-зэв шудтӧмӧн. Мичнылыс висьтавліс, сы кодьыс пӧ став енкӧлаас сэсся абу. И со сы син водзас дзик сэтшӧм вит сюрс дзоридз сӧмын ӧти йӧрын. | Et il se sentit très malheureux. Sa fleur lui avait raconté qu'elle était seule de son espèce dans l'univers. Et voici qu'il en était cinq mille, toutes semblables, dans un seul jardin! |
| «Кутшӧма эськӧ дзоридзӧй скӧрмис, аддзыліс кӧ найӧс! — мӧвпыштіс Дзоля принс. — Сійӧ эськӧ сэтшӧм лёкнога кызіс да сетчис кулысь улӧ, мед сӧмын сійӧс серам вылӧ эз лэптыны. А мем эськӧ ковмис тӧждысьны дзоридзӧй бӧрся висьысь бӧрся моз, — эг кӧ тадзи вӧч, эськӧ сійӧ збыльысь куліс, сӧмын мед менӧ уськӧдны да тшӧтш увтыртны...» | "Elle serait bien vexée, se dit-il, si elle voyait ça...elle tousserait énormément et ferait semblant de mourir pour échapper au ridicule. Et je serais bien obligé de faire semblant de la soigner, car, sinon, pour m'humilier moi aussi, elle se laisserait vraiment mourir..." |
| Сэсся мӧвпыштіс: | Puis il se dit encore: |
| «Метӧ чайтлі, мый менам муюгыдас эм дзик ӧти быдмысь дзоридз, кутшӧмыс некодлӧн сэсся абу, а, вӧлӧмкӧ, сійӧ медся прӧстіник роза. Менам вӧлі сӧмын тайӧ розаыс да пидзӧсӧдз джуджтаа куим вулкан, дай ӧтиыс кусӧм (гашкӧ, пыр кежлӧ нин)... кутшӧм нӧ ме та бӧрын принс...». | "Je me croyais riche d'une fleur unique, et je ne possède qu'une rose ordinaire. Ça et mes trois volcans qui m'arrivent au genou, et dont l'un, peut-être, est éteint pour toujours, ça ne fait pas de moi un bien grand prince..." |
| Сійӧ водіс турун пӧвстӧ да бӧрддзис. | Et, couché dans l'herbe, il pleura. |
| XXІ | CHAPITRE XXI |
| Тшук сэки матыстчис Ай руч. | C'est alors qu'apparut le renard. |
| — Видза олан, — чолӧмасис сійӧ. | — Bonjour, dit le renard. |
| — Видза, — вежавидзанаа вочавидзис принс да видзӧдліс гӧгӧр, сӧмын некодӧс эз казяв. | — Bonjour, répondit poliment le petit prince, qui se tourna mais ne vit rien. |
| — Ме тані, — кыліс гор. — Яблӧг пу улын. | — Je suis là, dit la voix, sous le pommier. |
| — Коді тэ? — юаліс Дзоля принс. — Кутшӧм тэ мичаник! | — Qui es-tu? dit le petit prince. Tu es bien joli... |
| — Ме — Руч, — шуис руч. | — Je suis un renard, dit le renard. |
| — Ворсышт мекӧд, — корис Дзоля принс. — Меным сэтшӧм гажтӧм... | — Viens jouer avec moi, lui proposa le petit prince. Je suis tellement triste... |
| — Ог вермы ме тэкӧд ворсны, — шуис Руч. — Ме морт дорӧ велавтӧм. | — Je ne puis pas jouer avec toi, dit le renard. Je ne suis pas apprivoisé. |
| — Ой, прӧшша кора, — шуис Дзоля принс. | — Ah! Pardon, fit le petit prince. |
| Сэсся мӧвпыштіс да юаліс: | Mais après réflexion, il ajouta : |
| — А кыдзи сійӧ — морт дорӧ велавтӧм? | — Qu'est-ce que signifie "apprivoiser"? |
| — Тэ абу татчӧс, — казяліс Руч. — Мый тэ татысь корсян? | — Tu n'es pas d'ici, dit le renard, que cherches-tu? |
| — Йӧзӧс корся, — шуис Дзоля принс. — А кыдзи сійӧ — морт дорӧ велавны? | — Je cherche les hommes, dit le petit prince. Qu'est-ce que signifie "apprivoiser"? |
| — Йӧзыслӧн эмӧсь пишшальяс, да найӧ ветлӧны кыйсьыны. Тайӧ зэв абу кивыв! Нӧшта найӧ видзӧны чипанъясӧс. Сӧмын тайӧн йӧзыс и бурӧсь. Тэ чипанъяс корсян? | — Les hommes, dit le renard, ils ont des fusils et ils chassent. C'est bien gênant! Il élèvent aussi des poules. C'est leur seul intérêt. Tu cherches des poules? |
| — Ог, — вочавидзис Дзоля принс. — Ме корся ёртъясӧс. А кыдзи сійӧ — морт дорӧ велавны? | — Non, dit le petit prince. Je cherche des amis. Qu'est-ce que signifie "apprivoiser"? |
| — Тайӧ важӧн нин вунӧдӧмтор. — Сійӧ вежӧртӧ гӧрӧдъяс вӧчӧм. | — C'est une chose trop oubliée, dit le renard. Ça signifie "Créer des liens..." |
| — Гӧрӧдъяс? | — Créer des liens? |
| — Да, сідз, — шуис Руч. — Тэ меным ӧні сӧмын на ичӧтик зонка, сё сюрс мукӧд зонка кодь. Тэ меным он ков. И ме тэныд ог ков. Ме тэныд сӧмын руч, сё сюрс мукӧд руч кодь. Но тэ кӧ менӧ ас дорад велӧдан, ми кутам ӧта-мӧдлы ковны. Тэ меным лоан муюгыдас дзик ӧти. И ме тэныд лоа дзик ӧти муюгыдас... | — Bien sûr, dit le renard. Tu n'es encore pour moi qu'un petit garçon tout semblable à cent mille petits garçons. Et je n'ai pas besoin de toi. Et tu n'a pas besoin de moi non plus. Je ne suis pour toi qu'un renard semblable à cent mille renards. Mais, si tu m'apprivoises, nous aurons besoin l'un de l'autre. Tu seras pour moi unique au monde. Je serai pour toi unique au monde... |
| — Буракӧ, понда гӧгӧрвоны, — шуис Дзоля принс. — Эм ӧти роза... тӧдӧмысь, сійӧ менӧ ас дорас велӧдӧма... | — Je commence à comprendre, dit le petit prince. Il y a une fleur...je crois qu'elle m'a apprivoisé... |
| — Вермас лоны, — ӧти кывйӧ воис Руч. — Мыйыд сӧмын Му вылас оз овлы. | — C'est possible, dit le renard. On voit sur la Terre toutes sortes de choses... |
| — Тайӧ вӧлі эз Му вылын, — шуис Дзоля принс. | — Oh! ce n'est pas sur la Terre, dit le petit prince. |
| Руч ёна шензис. | Le renard parut très intrigué : |
| — Мӧд енэжмуын ӧмӧй? | — Sur une autre planète ? |
| — Да. | — Oui. |
| — А сэні енэжмуас кыйсьысьяс эмӧсь? | — Il y a des chasseurs sur cette planète-là ? |
| — Абуӧсь. | — Non. |
| — Со кыдз! А чипанъяс? | — Ça, c'est intéressant! Et des poules ? |
| — Абуӧсь. | — Non. |
| — Енкӧлаас медся сӧвмӧм-бурторйыс абу! — ышловзис Руч. | — Rien n'est parfait, soupira le renard. |
| Сэсся бара паніс сёрни: | Mais le renard revint à son idée : |
| — Гажтӧм менам олӧмӧй. Ме кыйӧда чипанъясӧс, а йӧзыс кыйӧдӧны менӧ. Став чипаныс ӧткодь, и йӧзыс ӧткодьӧсь. Овсьӧ мем гажтӧмакодь. Сӧмын тэ кӧ менӧ ас дорад велӧдан, менам олӧмӧй югзяс, шонді улын моз. Тэнсьыд восьластӧ ме кута торйӧдны мукӧд уна сюрсысь. Йӧзлысь воськов шысӧ кылӧмӧн ме век пышъя да дзебся. Сӧмын тэнад воськов шыыд мӧдас корны менӧ шылад моз, да ме пета аслам дзебсянінысь. А сэсся — видзӧд! Аддзан, со сэні, муясас, кисьмӧ-шептасьӧ шобді. Нянь ме ог сёй. Шепыс мем оз ков. Шобді муясыд меным эм кӧть абу. Таысь гажтӧм! Но тэнад юрсиыд зарни рӧма. И сэтшӧм ӧд шензьӧданатор лоӧ, менӧ ас дорад велӧдан да! Зарни шобді кутас сетны тэ йылысь юӧр. Ме кута радейтны тӧлалігӧн шепъяслысь шыалӧмсӧ... | — Ma vie est monotone. Je chasse les poules, les hommes me chassent. Toutes les poules se ressemblent, et tous les hommes se ressemblent. Je m'ennuie donc un peu. Mais si tu m'apprivoises, ma vie sera comme ensoleillée. Je connaîtrai un bruit de pas qui sera différent de tous les autres. Les autres pas me font rentrer sous terre. Le tien m'appellera hors du terrier, comme une musique. Et puis regarde! Tu vois, là-bas, les champs de blé? Je ne mange pas de pain. Le blé pour moi est inutile. Les champs de blé ne me rappellent rien. Et ça, c'est triste! Mais tu a des cheveux couleur d'or. Alors ce sera merveilleux quand tu m'aura apprivoisé! Le blé, qui est doré, me fera souvenir de toi. Et j'aimerai le bruit du vent dans le blé... |
| Руч ланьтіс да дыр видзӧдіс Дзоля принс вылӧ. Сэсся шуис: | Le renard se tut et regarda longtemps le petit prince : |
| — Кора тэнӧ... Велӧд менӧ ас дорад! | — S'il te plaît...apprivoise-moi! dit-il. |
| — Ме эськӧ и радпырысь, — воча шуис Дзоля принс, — сӧмын кадӧй менам зэв этша. Меным колӧ на корсьны ёртъясӧс да быдсяматорсӧ тӧдмавны. | — Je veux bien, répondit le petit prince, mais je n'ai pas beaucoup de temps. J'ai des amis à découvrir et beaucoup de choses à connaître. |
| — Тӧдмавны позьӧ сӧмын сэтшӧмторъяс, кодъясӧс ас дорад велӧдан, — шуис Руч. — Йӧзыслы оз нин тырмы кадыс мыйкӧ тӧдмавны. Найӧ ньӧбалӧны коланторсӧ вузасянінъясысь дасьӧн. Сӧмын ӧд ёртъяс вузалан лавкаясад абуӧсь, та вӧсна йӧзыслӧн абуӧсь нин ёртъясыс. Кӧсъян кӧ, мед тэнад вӧлі ёрт, велӧд менӧ ас дінад! | — On ne connaît que les choses que l'on apprivoise, dit le renard. Les hommes n'ont plus le temps de rien connaître. Il achètent des choses toutes faites chez les marchands. Mais comme il n'existe point de marchands d'amis, les hommes n'ont plus d'amis. Si tu veux un ami, apprivoise-moi! |
| — Кыдзи колӧ тайӧс вӧчны? — юаліс Дзоля принс. | — Que faut-il faire? dit le petit prince. |
| — Колӧ ыджыд ловпыкӧд, — вочавидзис Руч. — Медводз мун пуксьы турун вылас сэтчӧ, ылӧкодь — вот сідзи. Ме кута пӧлӧн видзӧдлывлыны тэ вылӧ, а тэ ланьтӧмӧн ов. Кывъяс сӧмын торкӧны ӧта-мӧднымӧс гӧгӧрвоӧмсӧ. Да быд лун пуксьы ме дорӧ неуна матӧджык. | — Il faut être très patient, répondit le renard. Tu t'assoiras d'abord un peu loin de moi, comme ça, dans l'herbe. Je te regarderai du coin de l'oeil et tu ne diras rien. Le langage est source de malentendus. Mais, chaque jour, tu pourras t'asseoir un peu plus près... |
| Аскинас Дзоля принс бара воис сэтчӧ. | Le lendemain revint le petit prince. |
| .... | .... |
| — Бурджык лок век ӧти да сійӧ жӧ кадӧ, — корис Руч. — Со, шуам, тэ кӧ кутан волывлыны нёль часын, ме куим чассянь нин мӧда ачымӧс кывны шудаӧн. Да кымын матынджык лоас урчитан часыс, сымын лоа шудаджык. Нёль часын ме понда майшасьны да повны. Ме тӧдмала шудыслысь донсӧ! А тэ кӧ кутан воавны быд пӧрйӧ торъялана кадӧ, ме ог понды тӧдны, кутшӧм час кежлӧ мем дасьтыны сьӧлӧмӧс... Колӧ овны ӧбрад серти. | — Il eût mieux valu revenir à la même heure, dit le renard. Si tu viens, par exemple, à quatre heures de l'après-midi, dès trois heures je commencerai d'être heureux. Plus l'heure avancera, plus je me sentirai heureux. À quatre heures, déjà, je m'agiterai et m'inquiéterai; je découvrira le prix du bonheur! Mais si tu viens n'importe quand, je ne saurai jamais à quelle heure m'habiller le coeur...il faut des rites. |
| — А мый сійӧ ӧбрадыс? — юаліс Дзоля принс. | — Qu'est-ce qu'un rite? dit le petit prince. |
| — Тайӧ тшӧтш важӧн нин вунӧдӧмтор, — гӧгӧрвоӧдіс Руч. — Ӧбрадыс сійӧ сэтшӧмтор, код вӧсна ӧти луныс мӧд лунысь торъялана, абу мукӧд лун кодьыс, ӧти час — став мукӧд чассьыс. Со, шуам, менам кыйсьысьяслӧн эм татшӧм ӧбрад: быд четьвергӧ найӧ йӧктӧны сиктса нывъяскӧд. Кутшӧм дивӧ сяма тайӧ луныс — четьвергыс! Ме асывнас пета ветлӧдлыштны да вола дзик винатуся пуйӧрӧдзыс. А вот кыйсьысьяс кӧ эз йӧктывны, кор налы гажыс сідз нин лоӧ, став луныс сэки эськӧ лои ӧткодь, да ме некутшӧм шойччӧг эг и тӧдлы. | — C'est quelque chose trop oublié, dit le renard. C'est ce qui fait qu'un jour est différent des autres jours, une heure, des autres heures. Il y a un rite, par exemple, chez mes chasseurs. Ils dansent le jeudi avec les filles du village. Alors le jeudi est jour merveilleux! Je vais me promener jusqu'à la vigne. Si les chasseurs dansaient n'importe quand, les jours se ressembleraient tous, et je n'aurais point de vacances. |
| Тадзи Дзоля принс велӧдіс ас дорас Ручӧс. И со воис янсӧдчан кад. | Ainsi le petit prince apprivoisa le renard. Et quand l'heure du départ fut proche : |
| — Ме понда бӧрдны, тэысь гажтӧм лоас да, — ышловзис Руч. | — Ah! dit le renard...je pleurerai. |
| — Тэ мыжа ачыд, — шуис Дзоля принс. — Ме ӧд эг лӧсьӧдчы тэнӧ дойдавны, тэ ачыд кӧсйин, мед ме тэнӧ ас дорӧ велӧді... | — C'est ta faute, dit le petit prince, je ne te souhaitais point de mal, mais tu as voulu que je t'apprivoise... |
| — Да, дерт, — ӧткывъясис Руч. | — Bien sûr, dit le renard. |
| — Но тэ кутан бӧрдны! | — Mais tu vas pleurer! dit le petit prince. |
| — Дерт, кута. | — Bien sûr, dit le renard. |
| — Сідзкӧ, таысь тэныд абу лӧсьыд. | — Alors tu n'y gagnes rien! |
| — Мӧдарӧ, — паныд шуис Руч, — меным лӧсьыд. Казьтышт, мый ме висьтавлі зарни рӧма шепъяс йылысь. | — J'y gagne, dit le renard, à cause de la couleur du blé. |
| Сійӧ ланьтіс. Сэсся содтіс: | Puis il ajouta : |
| — Со, видзӧдлы нӧшта розаяс вылӧ. Тэ гӧгӧрвоан: тэнад розаыд муюгыдас дзик ӧти. Кор воан мекӧд янсӧдчыны, ме восьта тэныд ӧти гусятор. Тайӧ лоас тэныд месянь козин. | — Va revoir les roses. Tu comprendras que la tienne est unique au monde. Tu reviendras me dire adieu, et je te ferai cadeau d'un secret. |
| Дзоля принс муніс видзӧдлыны розаяс вылӧ. | Le petit prince s'en fut revoir les roses. |
| — Ті ньӧти абу менам роза кодьӧсь, — шуис сійӧ налы. — Ті дзик посниторъяс на. Некод тіянӧс ас дорас эз велӧд, и ті некодӧс энӧ велӧдӧй. Татшӧмӧн водзті вӧлі менам Ручӧй. Сійӧ нинӧмӧн эз торъяв мукӧд сё сюрс ручысь. Но ме сыкӧд ёртаси, да ӧні сійӧ — став муюгыдас дзик ӧти. | — Vous n'êtes pas du tout semblables à ma rose, vous n'êtes rien encore, leur dit-il. Personne ne vous a apprivoisé et vous n'avez apprivoisé personne. Vous êtes comme était mon renard. Ce n'était qu'un renard semblable à cent mille autres. Mais j'en ai fait mon ami, et il est maintenant unique au monde. |
| Розаяс зэв ёна шай-паймунӧмӧн гажтӧммисны. | Et les roses étaient gênées. |
| — Ті мичаӧсь, но тыртӧмӧсь, — водзӧ сёрнитіс Дзоля принс. — Тіян понда оз ло окота кувны. Дерт, кутшӧмкӧ мунысь-восьлалысь менам роза вылӧ видзӧдлас да шуас, сійӧ пӧ дзик тіян кодь. Сӧмын меным сійӧ тіянысь сё пӧв донаджык. Ӧд ме сійӧс, а эг тіянӧс киськавлы быд лун. Эг тіянӧс, а сійӧс ме вевттьывлі кляничаысь юркышӧдӧн. Сійӧс тупкывлі тӧлысь видзан сайӧдӧн. Сы понда виавлі лёльӧясӧс, сӧмын кык-ӧ-куимӧс кольлі, мед наысь петаласны бобувъяс. Ме кывзі сылысь норасьӧмсӧ да ошйысьӧмсӧ, ме сюся кывзысьлі сы дорӧ весиг чӧв олігас. Сійӧ — менам. | — Vous êtes belles mais vous êtes vides, leur dit-il encore. On ne peut pas mourir pour vous. Bien sûr, ma rose à moi, un passant ordinaire croirait qu'elle vous ressemble. Mais à elle seule elle est plus importante que vous toutes, puisque c'est elle que j'ai arrosée. Puisque c'est elle que j'ai abritée par le paravent. Puisque c'est elle dont j'ai tué les chenilles (sauf les deux ou trois pour les papillons). Puisque c'est elle que j'ai écoutée se plaindre, ou se vanter, ou même quelquefois se taire. Puisque c'est ma rose. |
| Сэсся Дзоля принс бӧр локтіс Руч дінӧ. | Et il revint vers le renard : |
| — Видза колян... — шуис сійӧ. | — Adieu, dit-il... |
| — Видза колян, — воча шуис Руч. — Со менам гусяторйӧй, сійӧ зэв прӧст: аддзӧ сӧмын сьӧлӧмыд. Медся тӧдчанасӧ синнад он аддзы. | — Adieu, dit le renard. Voici mon secret. Il est très simple : on ne voit bien qu'avec le coeur. L'essentiel est invisible pour les yeux. |
| — Медся тӧдчанасӧ синнад он аддзы... — выльысь шуис Дзоля принс, юрас тайӧс сюйны зілиг. | — L'essentiel est invisible pour les yeux, répéta le petit prince, afin de se souvenir. |
| — C'est le temps que tu a perdu pour ta rose qui fait ta rose si importante. | |
| — C'est le temps que j'ai perdu pour ma rose...fit le petit prince, afin de se souvenir. | |
| — Йӧзыс вунӧдісны тайӧ збыль шуӧмсӧ, — шуис Руч, — но тэ эн вунӧд: тэ век кывкутан ставныс вӧсна, кодӧс ас дорад велӧдін. Тэ кывкутан аслад розаыд вӧсна. | — Les hommes on oublié cette vérité, dit le renard. Mais tu ne dois pas l'oublier. Tu deviens responsable pour toujours de ce que tu as apprivoisé. Tu es responsable de ta rose... |
| — Ме кывкута аслам розаӧй вӧсна... — выльысь шуис Дзоля принс, медым бурджыка кутны тайӧс юрас. | — Je suis responsable de ma rose...répéta le petit prince, afin de se souvenir. |
| XІІ | CHAPITRE XXII |
| — Бур лун, — шуис Дзоля принс. | — Bonjour, dit le petit prince. |
| — Бур лун, — шыасис стрелка вешталысь. | — Bonjour, dit l'aiguilleur. |
| — Мый тэ тані вӧчан? — юаліс Дзоля принс. | — Que fais-tu ici? dit le petit prince. |
| — Юкла пассажиръясӧс, — вочавидзис стрелка вешталысь. — Ыстала найӧс сюрс мортӧн быд пӧрйӧ — ӧти поезд веськыдвылӧ, мӧдӧс шуйгавылӧ. | — Je trie les voyageurs, par paquets de mille, dit l'aiguilleur. J'expédie les trains qui les emportent, tantôt vers la droite, tantôt vers la gauche. |
| Сійӧ здукӧ тэрыб поезд, син ёран бияснас югъялӧмӧн, зэв гораа вирдыштіс орччӧн, весиг вешталысьлӧн кола кодь керкаторйыс пондіс тірзьыны. | Et un rapide illuminé, grondant comme le tonnerre, fit trembler la cabine d'aiguillage. |
| — Кутшӧма найӧ тэрмасьӧны! — шензис Дзоля принс. — Мый найӧ корсьӧны? | — Ils sont bien pressés, dit le petit prince. Que cherchent-ils? |
| — Да весиг ачыс машинистыс тайӧс оз тӧд, — шуис стрелка вешталысь. | — L'homme de la locomotive l'ignore lui-même, dit l'aiguilleur. |
| И мӧдарӧ нырвизя мӧд поезд, бияснас югъяліг, гораа грымакылӧмӧн лэбзьыштіс бокиті. | Et gronda, en sens inverse, un second rapide illuminé. |
| — Найӧ бӧр нин воӧны? — юаліс Дзоля принс. | — Ils reviennent déjà? demanda le petit prince... |
| — Оз, тайӧ мукӧдъяс нин, — шуис вешталысь. — Тайӧ паныда поезд. | — Ce ne sont pas les mêmes, dit l'aiguilleur. C'est un échange. |
| — Налы эз вӧв лӧсьыд сэні, кытысь воалӧны? | — Ils n'étaient pas contents, là où ils étaient? |
| — Сэні лӧсьыд, кӧн ми абуӧсь, — шуис стрелка вешталысь. | — On n'est jamais content là où on est, dit l'aiguilleur. |
| Сэк грымакылӧмӧн да бияснас югъяліг лэбзьыштіс коймӧд тэрыб поезд. | Et gronda le tonnerre d'un troisième rapide illuminé. |
| — А найӧ мый, кӧсйӧны вӧтӧдны медводдзаяссӧ? — юаліс Дзоля принс. | — Ils poursuivent les premiers voyageur demanda le petit prince. |
| — Нинӧм найӧ оз кӧсйыны, — шуис вешталысь. — Найӧ узьӧны либӧ пукалӧны да очсалӧны. Сӧмын челядь пукалӧны ӧшиньясас нырнаныс лясӧмӧн. | — Ils ne poursuivent rien du tout, dit l'aiguilleur. Ils dorment là-dedans, ou bien ils bâillent. Les enfants seuls écrasent leur nez contre les vitres. |
| — Сӧмын ӧтнаныс челядь тӧдӧны, мый корсьӧны, — чӧвтіс Дзоля принс. Став кадсӧ найӧ видзӧны ветьӧкысь вурӧм акань вылӧ да сійӧ лоӧ налы зэв-зэв дона, а аканьсӧ кӧ налысь мырддясны, найӧ бӧрдӧны... | — Les enfants seuls savent ce qu'ils cherchent, fit le petit prince. Ils perdent du temps pour une poupée de chiffons, et elle devient très importante, et si on la leur enlève, ils pleurent... |
| — Налӧн шудныс, — шуис стрелка вешталысь. | — Ils ont de la chance, dit l'aiguilleur. |
| XXІІІ | CHAPITRE XXIII |
| — Бур лун, — шуис Дзоля принс. | — Bonjour, dit le petit prince. |
| — Бур лун, — вочавидзис вузасьысь. Сійӧ вузавліс медся выль бурдӧдчан кизьяс, кодъяс мездӧны горш косьмӧмысь. Татшӧмсӧ кӧ ньылыштан — сэки дзонь вежон сэсся горшыд оз косьмы. | — Bonjour, dit le marchand de pilules perfectionnées qui apaisent la soif. On en avale une par semaine et l'on n'éprouve plus le besoin de boire. |
| — Мыйла тэ найӧс вузавлан? — юаліс Дзоля принс. | — Pourquoi vends-tu ça? dit le petit prince. |
| — Найӧ зэв ёна каднымӧс видзтӧны, — вочавидзис вузасьысь. Специалистъяс лыддьӧм серти, вежоннас позьӧ пӧ видзтыны ветымын куим минут. | — C'est une grosse économie de temps, dit le marchand. Les experts ont fait des calculs. On épargne cinquante-trois minutes par semaine. |
| — А мый вӧчны тайӧ ветымын куим минутнас? | — Et que fait-on des cinquante-trois minutes? |
| — Мый кӧсъян. | — On fait ce que l'on veut... |
| «Менам кӧ вӧлі содтӧд ветымын куим минут, — мӧвпыштіс Дзоля принс, — ме эськӧ дзик пыр муні ӧшмӧс дорӧ...». | "Moi, se dit le petit prince, si j'avais cinquante-trois minutes à dépenser, je marcherais tout doucement vers une fontaine..." |
| XXІV | CHAPITRE XXIV |
| Неминучаӧ менам веськалӧмсянь колис нин вежон. Бурдӧдчантор вузалысь йылысь висьт кывзігкості ме юи бӧръя ваӧс. | Nous en étions au huitième jour de ma panne dans le désert, et j'avais écouté l'histoire du marchand en buvant la dernière goutte de ma provision d'eau: |
| — Да, — шуи ме Дзоля принслы, — став тэнад висьталӧмторйыд вежӧрӧс пальӧдӧ, сӧмын ме эг на дзоньтав ассьым еропланӧс. Менам став ваӧй быри, да ме эськӧ тшӧтш шуда вӧлі, верми кӧ ӧні дзик пыр мунны ӧшмӧс дорӧ. | — Ah! dis-je au petit prince, ils sont bien jolis, tes souvenirs, mais je n'ai pas encore réparé mon avion, je n'ai plus rien à boire, et je serais heureux, moi aussi, si je pouvais marcher tout doucement vers une fontaine! |
| — Ручыс, кодкӧд тай ме ёртаси... | — Mon ami le renard, me dit-il... |
| — Донаӧй менам, мый ӧні меным Ручыд? | — Mon petit bonhomme, il ne s'agit plus du renard! |
| — Мыйла? | — Pourquoi? |
| — Да сы вӧсна мый ми кулам ватӧгыд. | — Parce qu'on va mourir de soif... |
| Сійӧ эз гӧгӧрво, кутшӧм тані эм йитӧд, паныд шуис: | Il ne comprit pas mon raisonnement, il me répondit: |
| — Бур, вӧлі кӧ тэнад сэтшӧм ёрт, мый сы вӧсна весигтӧ позяс кувны. А мем зэв нимкодь сыысь, мый ёртася Ручкӧд... | — Ç'est bien d'avoir eu un ami, même si l'on va mourir. Moi, je suis bien content d'avoir eu un ami renard... |
| «Сійӧ оз гӧгӧрво, мый вермас лоны. Сылӧн некор кынӧмыс абу сюмавлӧма, горшыс абу косьмылӧма. Сылы тырмымӧн шонді югӧрыс...» | Il ne mesure pas le danger, me dis-je. Il n'a jamais ni faim ni soif. Un peu de soleil lui suffit... |
| Ме тайӧс горӧн эг шу, сӧмын мӧвпышті. Но Дзоля принс видзӧдліс ме вылӧ да шуыштіс: | Mais il me regarda et répondit à ma pensée: |
| — Менам тшӧтш горшӧй косьмӧ... Мунам, ӧшмӧс корсям... | — J'ai soif aussi...cherchons un puits... |
| Ме мудзӧмӧн паськӧді киясӧс: кутшӧм тӧлк лоас ота тыртӧминын ӧшмӧс корсьӧмысь? Век жӧ ми петім туйӧ. | J'eus un geste de lassitude: il est absurde de chercher un puits, au hasard, dans l'immensité du désert. Cependant nous nous mîmes en marche. |
| Уна час чӧж ми мунім; медбӧрти пемдіс, да енэжас ломзялісны кодзувъяс. Горш косьмӧмӧйла менӧ кынтіс-вӧдитіс нин, да ставсӧ аддза вӧлі вӧтын моз. Дзоля принслысь кывъяссӧ юрам кутӧмӧн ме юалі: | Quand nous eûmes marché, des heures, en silence, la nuit tomba, et les étoiles commencèrent de s'éclairer. Je les apercevais comme dans un rêve, ayant un peu de fièvre, à cause de ma soif. Les mots du petit prince dansaient dans ma mémoire: |
| — Сідзкӧ, тэ горш косьмӧмсӧ тшӧтш тӧдан? | — Tu as donc soif aussi? lui demandai-je. |
| Сійӧ эз вочавидз, шуис сӧмын: | Mais il ne répondit pas à ma question. Il me dit simplement: |
| — Ва ковмывлӧ тшӧтш сьӧлӧмлы... | — L'eau peut aussi être bonne pour le coeur... |
| Ме эг гӧгӧрво, сӧмын чӧв олі. Ме тӧді: оз ков сійӧс ёна юасьны. | Je ne compris pas sa réponse mais je me tus...Je savais bien qu'il ne fallait pas l'interroger. |
| Зонка мудзис, пуксис лыа вылӧ. Ме пукси орччӧн. Ланьтӧмӧн олім. Сэсся сійӧ шуис: | Il était fatigué. Il s'assit. Je m'assis auprès de lui. Et, après un silence, il dit encore: |
| — Кодзувъясыс зэв мичаӧсь, сы понда мый кӧнкӧ сэні ылын эм дзоридз, кӧть сійӧ тыдавтӧм... | — Les étoiles sont belles, à cause d'une fleur que l'on ne voit pas... |
| — Да, дерт жӧ, — тӧлысьӧн югзьӧдӧм гыалана лыа вылӧ видзӧдлігмоз сӧмын шуи ме. | Je répondis "bien sûr" et je regardai, sans parler, les plis du sable sous la lune. |
| Тыртӧминыс тшӧтш мича... — содтіс Дзоля принс. | — Le désert est beau, ajouta-t-il... |
| Тайӧ збыль. Меным сьӧлӧм вылӧ век воліс тыртӧминын олӧмыс. Пукалан лыа мыльк вылын. Нинӧм оз тыдав. Нинӧм оз кыв. Сэк жӧ чӧв-лӧньыс быттьӧ югӧрасьӧ... | Et c'était vrai. J'ai toujours aimé le désert. On s'assoit sur une dune de sable. On ne voit rien. On n'entend rien. Et cependant quelque chose rayonne en silence... |
| — Тӧдан, мыйӧн бур тыртӧминыс? — шуис сійӧ. — Кӧнкӧ сыын гусьӧн эмӧсь ӧшмӧсъяс. | — Ce qui embellit le désert, dit le petit prince, c'est qu'il cache un puits quelque part... |
| Меным юрӧ кучкис: друг ме гӧгӧрвои, мыйла гусятор видзӧмӧнмоз лыаыс югӧрасьӧ. Коркӧ важӧн, ичӧт зонкаӧн на, ме олі важ-важ керкаын. Висьтавлісны, сэтчӧ пӧ гусьӧн дзебӧмаӧсь донаторъяс. Гӧгӧрвоана, мый сійӧс сідзи некод эз аддзыв, гашкӧ, некод эз и корсьлы. Та вӧсна керкасӧ быттьӧ вӧлӧм туналӧм: ас сьӧлӧмас сійӧ дзебӧ вӧлі гусятор... | Je fus surpris de comprendre soudain ce mystérieux rayonnement du sable. Lorsque j'étais petit garçon j'habitais une maison ancienne, et la légende racontait qu'un trésor y était enfoui. Bien sûr, jamais personne n'a su le découvrir, ni peut-être même ne l'a cherché. Mais il enchantait toute cette maison. Ma maison cachait un secret au fond de son coeur... |
| — Да, — шуи ме. — Мед кӧть тайӧ керка, кодзув либӧ тыртӧмин — медся мичаторйыс наын сійӧ, мый синнад он аддзы. | — Oui, dis-je au petit prince, qu'il s'agisse de la maison, des étoiles ou du désert, ce qui fait leur beauté est invisible! |
| — Меным зэв долыд, тэ сӧглас менам Руч ёртӧйкӧд да, — шыасис Дзоля принс. | — Je suis content, dit-il, que tu sois d'accord avec mon renard. |
| Сэсся сійӧ унмовсис; ме босьті зонкаӧс моздорӧ да муні водзӧ. Ме дзикӧдз ыззи. Мем чайтчис, быттьӧкӧ нуа жугавны вермана ыджыд донатор. Чайтсис, татшӧмыс нинӧм мӧд миян Му вылын сэсся абу. Тӧлысь югӧр улын ме видзӧді сылӧн кельыд еджыд кымӧс вылӧ, куньӧм синъяс, зарни рӧма юрси пӧлӧн тӧлӧдана путшӧв вылӧ да аслым шуалі: ставыс тайӧ сӧмын ортсыса кышӧд. Медтӧдчанаыс — синмӧн тыдавтӧмтӧмторйыс... | Comme le petit prince s'endormait, je le pris dans mes bras, et me remis en route. J'étais ému. Il me semblait porter un trésor fragile. Il me semblait même qu'il n'y eût rien de plus fragile sur la Terre. Je regardais, à la lumière de la lune, ce front pâle, ces yeux clos, ces mèches de cheveux qui tremblaient au vent, et je me disais: ce que je vois là n'est qu'une écorce. Le plus important est invisible... |
| Джынвыйӧ воссьӧм вомдоръясыс сылӧн пӧрины нюмӧ, да ме шуи аслым нӧшта ӧтчыд: медся сьӧлӧм вӧрзьӧданторйыс тайӧ узьысь Дзоля принсын со мый — дзоридз дорӧ зумыд йитӧдыс, мича розалӧн пертасыс, мый югӧрасьӧ сыын югыд сотчанторсянь моз весиг узигас... И ме гӧгӧрвои: сійӧ нӧшта на жугавны вермас, торксьыны. Югыд сетанторъястӧ колӧ видзны: тӧвнырыс найӧс вермӧ кусӧдны... | Comme ses lèvres entr'ouvertes ébauchaient un demi-sourire je me dis encore: "Ce qui m'émeut si fort de ce petit prince endormi, c'est sa fidélité pour une fleur, c'est l'image d'une rose qui rayonne en lui comme la flamme d'une lampe, même quand il dort..." Et je le devinai plus fragile encore. Il faut bien protéger les lampes: un coup de vent peut les éteindre... |
| Тадзи ме муні да шонді петігас нин вои ӧшмӧсӧдз. | Et, marchant ainsi, je découvris le puits au lever du jour. |
| XXV | CHAPITRE XXV |
| — Йӧзыс сӧлӧны тэрыб поездъясӧ, но оз нин гӧгӧрвоны, мый корсьӧны, — шуис Дзоля принс. — Та понда найӧ инас нин оз ӧшйыны да шыбласьӧны ӧтарӧ-мӧдарӧ... | — Les hommes, dit le petit prince, ils s'enfoncent dans les rapides, mais ils ne savent plus ce qu'ils cherchent. Alors ils s'agitent et tournent en rond... |
| Сэсся содтіс: | Et il ajouta: |
| — Да ставыс тайӧ весьшӧрӧ... | — Ce n'est pas la peine... |
| Миянлы сюрӧм ӧшмӧсыс эз вӧв Сахараын став мукӧд кодьыс. Векджык тані ӧшмӧсыс — лыа пӧвстын гу. А тайӧ вӧлі зэв лючки лӧсьӧдӧм сиктса юкмӧс. Сӧмын некутшӧм сикт гӧгӧрын эз вӧв, да ме чайті тайӧс вӧтӧн. | Le puits que nous avions atteint ne ressemblait pas aux autres puits sahariens. Les puits sahariens sont de simples trous creusés dans le sable. Celui-là ressemblait à un puits de village. Mais il n'y avait là aucun village, et je croyais rêver. |
| — Тешкодьтор, — шуи ме Дзоля принслы, — татчӧ ставсӧ дасьтӧма: ва перъян вӧрӧт, и ватлан, и гез… | — C'est étrange, dis-je au petit prince, tout est prêt: la poulie, le seau et la corde... |
| Сійӧ серӧктіс, босьтіс кӧвсӧ киас да пондіс разьны вӧрӧтсӧ. Сійӧ важ тӧвйыв бергач моз кутіс дзуртны, тӧв абутӧмла сімӧма быттьӧкӧ. | Il rit, toucha la corde, fit jouer la poulie. Et la poulie gémit comme une vieille girouette quand le vent a longtemps dormi. |
| — Кылан? — шуис Дзоля принс. — Ми юкмӧссӧ садьмӧдім, да сійӧ пондіс сьывны. | — Tu entends, dit le petit prince, nous réveillons ce puits et il chante... |
| Ме полі — сійӧ мудзас. | Je ne voulais pas qu'il fît un effort: |
| — Ачым васӧ лэпта, — шуи сылы, — тэнад выныд оз тырмы. | — Laisse-moi faire, lui dis-je, c'est trop lourd pour toi. |
| Надзӧник лэпті васӧ ватлан тыр да зумыда сувтӧді изйысь вӧчӧм юкмӧс дорышӧ. Пельын век на чуналіс вӧрӧтлӧн дзуртан шыа сьылӧмыс, ваыс ведраас тірзис, а сэтысь тыдалісны шонді кӧчьяс. | Lentement je hissai la seau jusqu'à la margelle. Je l'y installai bien d'aplomb. Dans mes oreilles durait le chant de la poulie et, dans l'eau qui tremblait encore, je voyais trembler le soleil. |
| — Меным окота тайӧ васӧ видлыштны, — чӧвтіс Дзоля принс. — Вай ме юышта... | — J'ai soif de cette eau-là, dit le petit prince, donne-moi à boire... |
| Сэки ме гӧгӧрвои, мый сійӧ корсьӧма! | Et je compris ce qu'il avait cherché! |
| Ме вайӧді ватлансӧ вомдоръясӧдзыс. Сійӧ юис синсӧ куньӧмӧн. Тайӧ вӧлі медся мича гаж кодь. Ваыс тайӧ вӧлі эз сэтшӧм-татшӧм. Сійӧ чужӧма кодзувъяс улын мунысь кузь туйысь, вӧрӧтлӧн дзуртӧмысь, менам килӧн зільыштчӧмысь. Сійӧ вӧлі сьӧлӧмлы козин сяма. Менам дзолядырйи тадзи югзисны рӧштвоводзвывса козинъяс: коз вылын сисьяслӧн югӧръясӧн, вой шӧр кадся кевмысиг ворсан органӧн, мелі нюмъясӧн. | Je soulevai le seau jusqu'à ses lèvres. Il but, les yeux fermés. C'était doux comme une fête. Elle était née de la marche sous les étoiles, du chant de la poulie, de l'effort de mes bras. Elle était bonne pour le coeur, comme un cadeau. Lorsque j'étais petit garçon, la lumière de l'arbre de Noël, la musique de la messe de minuit, la douceur des sourires faisaient ainsi tout le rayonnement du cadeau de Noël que je recevais. |
| — Тэнад енэжму вылын, — шуис Дзоля принс, — йӧзыс быдтӧны ӧти пуйӧрын вит сюрс роза... да оз аддзыны корсянторсӧ... | — Les hommes de chez toi, dit le petit prince, cultivent cinq mille roses dans le même jardin...et ils n'y trouvent pas ce qu'ils cherchent... |
| — Оз аддзыны, — сыкӧд ӧткывъяси ме. | — Ils ne le trouvent pas, répondis-je... |
| — А ӧд налысь корсянторсӧ позьӧ аддзыны дзик ӧти розаысь, ва ньылыштӧмысь... | — Et cependant ce qu'ils cherchent pourrait être trouvé dans une seule rose ou un peu d'eau... |
| — Позьӧ, дерт, — сьӧлӧм сеті ме. | |
| Сэсся Дзоля принс шуис. | Et le petit prince ajouta: |
| — Налӧн синъясныс оз аддзыны. Корсьны колӧ сьӧлӧмӧн. | — Mais les yeux sont aveugles. Il faut chercher avec le coeur. |
| Ме юи васӧ. Лолавсис кокниа. Шонді петігӧн лыа лоӧ зарни рӧма, ма кодь. И таысь ме тшӧтш вӧлі шуда. Мыйысь меным гажтӧмавнысӧ? | J'avais bu. Je respirais bien. Le sable, au lever du jour, est couleur de miel. J'étais heureux aussi de cette couleur de miel. Pourquoi fallait-il que j'eusse de la peine... |
| — Тэныд колӧ кывтӧ кутны, — мекӧд орччӧн пуксиг небыда шуис Дзоля принс. | — Il faut que tu tiennes ta promesse, me dit doucement le petit prince, qui, de nouveau, s'était assis auprès de moi. |
| — Кутшӧм кыв? | — Quelle promesse? |
| — Помнитан, тэ кӧсйысин... менам мегӧпилы нырдом? Ме ӧд кывкута сійӧ дзоридз пондаыс. | — Tu sais...une muselière pour mon mouton...je suis responsable de cette fleur! |
| Ме перйи зепсьым серпасъясӧс. Дзоля принс видзӧдліс на вылӧ да серӧктіс: | Je sortis de ma poche mes ébauches de dessin. Le petit prince les aperçut et dit en riant: |
| — Тэнад баобабъясыд капуста кодьӧсь! | — Tes baobabs, ils ressemblent un peu à des choux... |
| А ме сэтшӧма нимкодяси аслам баобабъясӧн! | — Oh! Moi qui étais si fier des baobabs! |
| — А ручыдлӧн пельясыс... дзик сюръяс кодьӧсь! Да кутшӧм кузьӧсь! | — Ton renard...ses oreilles...elles ressemblent un peu à des cornes...et elles sont trop longues! |
| И сійӧ бара серӧктіс. | Et il rit encore. |
| — Тэ весьшӧрӧ сералан, ёртанӧй. Ме ӧд некор эг кужлы серпасасьны — парсавлі сӧмынтӧ удав–кыйӧс ортсысяньыс да пытшкӧссяньыс. | — Tu es injuste, petit bonhomme, je ne savais rien dessiner que les boas fermés et les boas ouverts. |
| — Но немтор, — такӧдіс сійӧ менӧ. — Челядьыс и тадзи ставсӧ гӧгӧрвоасны. | — Oh! ça ira, dit-il, les enfants savent. |
| Сэк ме серпасалі сылӧн мегӧпилы нырдом. Сеті серпассӧ Дзоля принслы да сьӧлӧмӧй менам топаліс: | Je crayonnai donc une muselière. Et j'eus le coeur serré en la lui donnant: |
| — Тэ мыйкӧ думыштӧмыд да он висьтав меным... | — Tu as des projets que j'ignore... |
| Сӧмын сійӧ эз вочавидз. | Mais il ne me répondit pas. Il me dit: |
| — Тӧдан, — шуис зонка, — аски тырас во тіян Му выланыд менам воӧмсянь... | — Tu sais, ma chute sur la Terre...c'en sera demain l'anniversaire... |
| Да ланьтіс. Сэсся содтіс: | Puis après un silence il dit encore: |
| — Ме уси тасянь дзик матӧ... | — J'étais tombé tout près d'ici... |
| Да гӧрдӧдіс. | Et il rougit. |
| Сэсся бара, код тӧдас мыйла, менам лов вылын лои сьӧкыд. Век жӧ ме юалі: | Et de nouveau, sans comprendre pourquoi, j'éprouvai un chagrin bizarre. Cependant une question me vint: |
| — Сідзкӧ, вежон сайын, миян тӧдмасян лун асылӧ тэ эн сідз-тадз шӧйт дзик ӧтнад, морт оланінсянь сюрс миля сайті? Тэ бӧр волін аслад усянін дорӧ? | — Alors ce n'est pas par hasard que, le matin où je t'ai connu, il y a huit jours, tu te promenais comme ça, tout seul, à mille milles de toutes régions habitées! Tu retournais vers le point de ta chute? |
| Дзоля принс гӧрдӧдіс нӧшта на ёнджыка. | |
| А ме падъялігсорӧн содті: | |
| — Гашкӧ, тайӧ сы понда, мый тырӧ во?.. | |
| Сійӧ бара гӧрдӧдіс. Сійӧ ни ӧти юалӧм вылӧ эз вочавидз, но ӧд гӧрдӧдан кӧ, сійӧ вежӧртӧ «да», збыль ӧд? | Le petit prince rougit de nouveau. Il ne répondait jamais aux questions, mais, quand on rougit, ça signifie "oui", n'est-ce pas? |
| — Сьӧлӧм вылам абу лӧнь... — чӧвті ме. | — Ah! lui dis-je, j'ai peur... |
| Но сійӧ шуис: | Mais il me répondit: |
| — Тэныд лои кад босьтчыны уджӧ. Мун ероплан дорад. Ме понда тэнӧ виччысьны тані. Лок бӧр аски рытнас... | — Tu dois maintenant travailler. Tu dois repartir vers ta machine. Je t'attends ici. Reviens demain soir... |
| Сӧмын меным лӧньджык эз ло. Ме казьтышті Ручӧс. Сетан кӧ асьтӧ велӧдны кодкӧ дорӧ, сэсся ковмывлӧ и бӧрдны. | Mais je n'étais pas rassuré. Je me souvenais du renard. On risque de pleurer un peu si l'on s'est laissé apprivoiser... |
| XXVІ | CHAPITRE XXVI |
| Юкмӧссянь неылын вӧліны изйысь тэчӧм важ стен колясъяс. Мӧд лунӧ рытнас уджӧс помалӧм бӧрын ме бӧр локті сэтчӧ да аддзи стенсяньыс кокъяссӧ ӧшӧдӧмӧн пукалысь Дзоля принсӧс. Да кылі сылысь кывъяссӧ: | Il y avait, à côté du puits, une ruine de vieux mur de pierre. Lorsque je revins de mon travail, le lendemain soir, j'aperçus de loin mon petit prince assis là-haut, les jambes pendantes. Et je l'entendis qui parlait: |
| — Тэ ӧмӧй он помнит? — шуис сійӧ. — Сійӧ вӧлі дзик мӧдлаын. | — Tu ne t'en souviens donc pas? disait-il. Ce n'est pas tout à fait ici! |
| Тӧдӧмысь, принслы кодкӧ вочавидзӧма вӧлі, сы понда мый сійӧ паныд шуис: | Une autre voix lui répondit sans doute, puisqu'il répliqua: |
| — Но, дерт жӧ, тайӧ вӧлі стӧч во сайын, дзик тайӧ лунӧ, сӧмын мӧдлаын... | — Si! Si! c'est bien le jour, mais ce n'est pas ici l'endroit... |
| Ме понді восьлавны ӧдйӧджык. Сӧмын стен дорысь некодӧс эг аддзы ни эг кыв. Сэккості Дзоля принс бара кодлыкӧ вочавидзис: | Je poursuivis ma marche vers le mur. Je ne voyais ni entendais toujours personne. Pourtant le petit prince répliqua de nouveau: |
| — Дерт. Тэ аддзан менсьым кок туйясӧс лыа вылысь. Сэки виччысь. Тавой ме сэтчӧ воа. | — ...Bien sûr. Tu verras où commence ma trace dans le sable. Tu n'as qu'à m'y attendre. J'y serai cette nuit... |
| Стенмӧдз колис метра кызь, сӧмын ме нинӧм на эг аддзы. | J'étais à vingt mètres du mur et je ne voyais toujours rien. |
| Недыр ланьтыштлӧм мысти Дзоля принс юаліс: | Le petit prince dit encore, après un silence: |
| — А тэнад пагӧданторйыд бур? Тэ менӧ он дыр мучит-дойд? | — Tu as du bon venin? Tu es sûr de ne pas me faire souffrir longtemps? |
| Ме сувті, сьӧлӧмӧй топаліс, сӧмын ме эг на лючки гӧгӧрво. | Je fis halte, le coeur serré, mais je ne comprenais toujours pas. |
| — Ӧні мун татысь, — шуис Дзоля принс. — Ме кӧсъя тасянь шыбитчыны увлань. | — Maintenant va-t'en, dit-il...je veux redescendre! |
| Сэсся ме чӧвтлі синмӧс увлань да повзьӧмла чеччыштлі! Стен улас Дзоля принслань юрсӧ лэптӧмӧн чикыртчӧма виж кый, татшӧмъясыс ӧти курччӧмнас виӧны минут джынйӧн. | Alors j'abaissai moi-même les yeux vers le pied du mur, et je fis un bond! Il était là, dressé vers le petit prince, un de ces serpents jaunes qui vous exécutent en trente secondes. |
| Зептын ичӧт лыян кутӧмӧн ме котӧрӧн нетшыштчи кыйлань, но, воськовъясӧс кылӧмӧн, кыйыс визласьӧмӧн лӧня кыссис лыа вывті, косьмысь шор моз кӧртӧ гирскана лӧнь шыӧн вошис изъяс костӧ. | Tout en fouillant ma poche pour en tirer mon révolver, je pris le pas de course, mais, au bruit que je fis, le serpent se laissa doucement couler dans le sable, comme un jet d'eau qui meurt, et, sans trop se presser, se faufila entre les pierres avec un léger bruit de métal. |
| Ме котӧрті стен улӧ да удиті кыйны усьысь Дзоля принсӧс. Сійӧ вӧлі лымйысь на еджыд. | Je parvins au mur juste à temps pour y recevoir dans les bras mon petit bonhomme de prince, pâle comme la neige. |
| — Мый тэнад юрад пырӧма, дзолюк! — горӧді ме. — Мый вӧсна тэ панан сёрнияс кыйяскӧд? | — Quelle est cette histoire-là! Tu parles maintenant avec les serpents! |
| Ме рази сылысь зарни рӧма век новлан сьылічышъянсӧ. Кӧтӧді пель дінъяссӧ да юктӧді сійӧс ваӧн. Сӧмын эг нин лысьт мый йылысь кӧ юасьны. Сійӧ сӧдз синмӧн видзӧдліс ме вылӧ да лӧня сывъяліс сьыліті. | J'avais défait son éternel cache-nez d'or. Je lui avait mouillé les tempes et l'avais fait boire. Et maintenant je n'osais plus rien lui demander. Il me regarda gravement et m'entoura le cou de ses bras. |
| Ме кылі — сьӧлӧмыс сылӧн тіпкис лыйӧм пӧтка моз. Зонка шуис: | Je sentais battre son coeur comme celui d'un oiseau qui meurt, quand on l'a tiré à la carabine. Il me dit: |
| — Меным долыд, тэ ӧд аддзӧмыд ероплан жугалӧмыдлысь помкасӧ да ӧні верман бӧр мунны гортад... | — Je suis content que tu aies trouvé ce qui manquait à ta machine. Tu vas pouvoir rentrer chez toi... |
| — Кытысь тэ тӧдан? | — Comment sais-tu? |
| Ме сӧмын на кӧсйи юӧртны сылы та йылысь, мый став лёквиччысьӧмсӧ урчитӧмӧн менам артмис еропланӧс дзоньтавны! | Je venais justement lui annoncer que, contre toute espérance, j'avais réussi mon travail! |
| Сійӧ эз вочавидз, сӧмын лӧня шуис: | Il ne répondit rien à ma question, mais il ajouta: |
| — Ме тшӧтш талун муна гортӧ. | — Moi aussi, aujourd'hui, je rentre chez moi... |
| Да гажтӧма содтіс: | Puis, mélancolique: |
| — Сӧмын гортӧй ёна ылынджык... дай мунны мем ёна ёна сьӧкыдджык... | — C'est bien plus loin...c'est bien plus difficile... |
| Ставыс тайӧ вӧлі зэв тешкодь. Ме сійӧс ичӧт кагаӧс моз топыда сывъялі, сӧмын сэк менам вӧлі сэтшӧм аскылӧм, быттьӧкӧ Принс утьыштӧ-вошӧ, сійӧс быттьӧ кыскӧ пыдӧстӧминӧ, да ме ог вермы зонкаӧс кутны. | Je sentais bien qu'il se passait quelque chose d'extraordinaire. Je le serrais dans mes bras comme un petit enfant, et cependant il me semblait qu'il coulait verticalement dans un abîme sans que je pusse rien pour le retenir... |
| Мӧвпӧ вӧйӧмӧн сійӧ видзӧдӧ вӧлі кытчӧкӧ ылӧ. | Il avait le regard sérieux, perdu très loin: |
| — Меным коляс тэнад мегӧпиыд. Да сылы вылӧ куд. Да нырдомыс... | — J'ai ton mouton. Et j'ai la caisse pour le mouton. Et j'ai la muselière... |
| Сэсся гажтӧма нюммуніс. | Et il sourit avec mélancolie. |
| Ме дыр виччыси. Сійӧ быттьӧ воис ас садяс. | J'attendis longtemps. Je sentais qu'il se réchauffait peu à peu: |
| — Тэ повзьӧмыд, дзолюк... | — Petit bonhomme, tu as peur... |
| Дерт жӧ, повзьытӧг оз ов! Сӧмын зонка лӧня серӧктіс: | Il avait eu peur, bien sûr! Mais il rit doucement: |
| — Тарыт ме повзя ёнджыка на ... | — J'aurai bien plus peur ce soir... |
| Бара ме куті кучикӧн кывны бергӧдны позьтӧм шог суӧмсӧ. Збыль ӧмӧй, збыль ӧмӧй ме некор ог нин кывлы тэнсьыд сёрнитӧ, серамтӧ? Тайӧ серамыс ӧд меным тыртӧминын ӧшмӧс кодь. | De nouveau je me sentis glacé par le sentiment de l'irréparable. Et je compris que je ne supportais pas l'idée de ne plus jamais entendre ce rire. C'était pour moi comme une fontaine dans le désert. |
| — Дзолюк, ме кӧсъя нӧшта ӧтчыдысь кывлыны тэнсьыд серамтӧ... | — Petit bonhomme, je veux encore t'entendre rire... |
| Сӧмын сійӧ шуис: | Mais il me dit: |
| — Тавой тырас стӧч во. Менам кодзулӧй лоас буретш во сайын менам усянін весьтын... | — Cette nuit, ça fera un an. Mon étoile se trouvera juste au-dessus de l'endroit où je suis tombé l'année dernière... |
| — Кывзы, дзолюк, тайӧ ӧд ставыс лёк вӧт — и кыйыс, и кодзувкӧд паныдасьӧмыс — збыль ӧд? | — Petit bonhomme, n'est-ce pas que c'est un mauvais rêve cette histoire de serpent et de rendez-vous et d'étoile... |
| Сӧмын сійӧ эз вочавидз. | Mais il ne répondit pas à ma question. Il me dit: |
| — Медся тӧдчанаторйыс сійӧ, мый синнад он аддзы... — шуис принс. | — Ce qui est important, ça ne se voit pas... |
| — Да, дерт... | — Bien sûr... |
| — Тайӧ дзоридз кодь. Тэ кӧ радейтан кӧнкӧ ылі кодзув вылын быдмысь дзоридзсӧ, зэв лӧсьыд войнас видзӧдны енэжӧ. Став кодзулыс дзоридзалӧ. | — C'est comme pour la fleur. Si tu aimes une fleur qui se trouve dans une étoile, c'est doux, la nuit, de regarder le ciel. Toutes les étoiles sont fleuries. |
| — Да, дерт, сідз... | |
| — Тайӧ ва кодь. Тэ тай кор сетін васӧ мем юыштны, сійӧ вӧлі шылад кодь, тайӧ вӧрӧтлӧн да кӧвлӧн дзуртӧм-сьылӧм вӧснаыс... Кутан юрад? Шыладыс вӧлі зэв мыла. | C'est comme pour l'eau. Celle que tu m'as donnée à boire était comme un musique, à cause de la poulie et de la corde...tu te rappelles...elle était bonne. |
| — Да, дерт... | — Bien sûr... |
| — Войнас тэ видзӧдлан кодзувъяс вылӧ. Менам кодзулӧй зэв ичӧт, ме ог вермы тэд сійӧс петкӧдлыны. Тадзисӧ бурджык лоӧ. Сійӧ лоас тэныд — кодзувъясысь ӧти. И тэ пондан радейтны видзӧдны кодзувъяссӧ. Ставныс найӧ лоасны тэныд ёртъяс. А сэсся ме тэныд мыйкӧ козьнала... | — Tu regarderas, la nuit, les étoiles. C'est trop petit chez moi pour que je te montre où se trouve la mienne. C'est mieux comme ça. Mon étoile, ça sera pour toi une des étoiles. Alors, toutes les étoiles, tu aimeras les regarder...Elles seront toutes tes amies. Et puis je vais te faire un cadeau... |
| Сійӧ та бӧрын серӧктіс. | Il rit encore. |
| — Ок, дзолюк, кутшӧма ме радейта тэнсьыд серамтӧ! | — Ah! petit bonhomme, petit bonhomme j'aime entendre ce rire! |
| — Со тайӧ и эм менам козинӧй ... тайӧ лоас ва кодь... | — Justement ce sera mon cadeau...ce sera comme pour l'eau... |
| — Кыдз сідз? | — Que veux-tu dire? |
| — Быд мортлӧн эмӧсь аслас кодзувъяс. Ӧтияслы, ветлысь-мунысьяслы, найӧ индалӧны туй. Мукӧдыслы найӧ сӧмын ичӧтик биторъяс. Туялысьяслы найӧ — тӧдмавтӧм на удж. Менам уджӧн ноксьысьлы найӧ — зарни. Сӧмын став тайӧ йӧзыслы кодзувъясыс — шытӧмъяс, найӧс он кыв. А тэнад лоасны дзик торъялана кодзувъяс. | — Les gens ont des étoiles qui ne sont pas les mêmes. Pour les uns, qui voyagent, les étoiles sont des guides. Pour d'autres elles ne sont rien que de petites lumières. Pour d'autres qui sont savants elles sont des problèmes. Pour mon businessman elles étaient de l'or. Mais toutes ces étoiles-là elles se taisent. Toi, tu auras des étoiles comme personne n'en a... |
| — Кыдз сідз? | — Que veux-tu dire? |
| — Видзӧдлан тэ войнас енэжӧ, а тэ весьтын лоас менам кодзулӧй, кӧні ме ола, кӧні серала, — и тэ кылан, кыдзи став кодзулыс сералӧ. Тэнад лоасны серавны кужысь кодзувъяс! | — Quand tu regarderas le ciel, la nuit, puisque j'habiterai dans l'une d'elles, puisque je rirai dans l'une d'elles, alors ce sera pour toi comme si riaient toutes les étoiles. Tu auras, toi, des étoiles qui savent rire! |
| Да ачыс серӧктіс. | Et il rit encore. |
| — Да кор тэ такалан (медбӧрти ӧд тэ век такавлан), тэныд лоӧ долыд, мый менӧ коркӧ тӧдлін. Тэ век меным ёрт лоан. Тэд лоӧ окота мекӧд сералыштны. Коркӧ восьтан ӧшиньтӧ, да тэд сьӧлӧм вылад лоас долыд... Тэнад ёртъясыд пондасны шензьыны сыысь, мый тэ сералан енэжӧ видзӧдіг. Тэ налы вочавидзан: «Да, да ме век серала кодзувъяс вылӧ видзӧдігам! Найӧ чайтасны тэнӧ йӧймиг. Со кутшӧм лёка ме тэкӧд шмонита...». | — Et quand tu seras consolé (on se console toujours) tu seras content de m'avoir connu. Tu seras toujours mon ami. Tu auras envie de rire avec moi. Et tu ouvriras parfois ta fenêtre, comme ça, pour le plaisir...Et tes amis seront bien étonnés de te voir rire en regardant le ciel. Alors tu leur diras: "Oui, les étoiles, ça me fait toujours rire!" Et ils te croiront fou. Je t'aurai joué un bien vilain tour... |
| И бара серӧктіс. | Et il rit encore. |
| — Быттьӧкӧ кодзувъяс пыддиыс ме козьнала тэныд сералысь тільгунъяслысь дзонь чукӧр... | — Ce sera comme si je t'avais donné, au lieu d'étoiles, des tas de petits grelots qui savent rire... |
| Да бара серӧктіс. Сэсся бара лои зумыш: | Et il rit encore. Puis il redevint sérieux: |
| — Тӧдан... тавой... бурджык эн волы. | — Cette nuit...tu sais...ne viens pas. |
| — Ме тэнӧ ог коль. | — Je ne te quitterai pas. |
| — Тэныд кажитчас — мем доймӧ... мый весигтӧ ме кула. Тадз тай овлӧ. Эн лок, оз ков. | — J'aurai l'air d'avoir mal...j'aurai un peu l'air de mourir. C'est comme ça. Ne viens pas voir ça, ce n'est pas la peine... |
| — Ме тэнӧ ог коль. | — Je ne te quitterai pas. |
| Сӧмын мыйыськӧ сійӧс майшӧдліс. | Mais il était soucieux. |
| — Тӧдан он... тайӧ нӧшта кый вӧсна. Друг сійӧ тэнӧ курччас. Кыйясыд ӧд лёкӧсь. Кодӧскӧ курччӧмсьыс налы лӧсьыд овлӧ. | — Je te dis ça...c'est à cause aussi du serpent. Il ne faut pas qu'il te morde...Les serpents, c'est méchant. Ça peut mordre pour le plaisir... |
| — Ме тэнӧ ог коль. | — Je ne te quitterai pas. |
| Сійӧ друг лӧнис: | Mais quelque chose le rassura: |
| — Збыльысь ӧд, кыкӧннымлы сылӧн пагӧданторйыс оз тырмы… | — C'est vrai qu'ils n'ont pas le venin pour la seconde morsure... |
| Сэкся войӧ ме эг казяв сылысь мунӧмсӧ. Сійӧ воши шытӧг. Ме кор сэсся сійӧс вӧтӧді, зонка муніс ӧдйӧ, зумыд восьласӧн. | Cette nuit-là je ne le vis pas se mettre en route. Il s'était évadé sans bruit. Quand je réussis à le joindre il marchait décidé, d'un pas rapide. Il me dit seulement: |
| — А, тайӧ тэ… — сӧмын и шуис. | — Ah! tu es là... |
| Да босьтіс менсьым киӧс. Сӧмын мыйкӧ сійӧс майшӧдліс. | Et il me prit par la main. Mais il se tourmenta encore: |
| — Дзик весьшӧрӧ тэ мекӧд мунан. Тэныд сьӧкыд лоӧ ме вылӧ видзӧдны. Тэныд кажитчас, быттьӧкӧ ме кула, сӧмын тайӧ оз ло сідз… | — Tu as eu tort. Tu auras de la peine. J'aurai l'air d'être mort et ce ne sera pas vrai... |
| Ме чӧв олі. | Moi je me taisais. |
| — Тэ он тӧд… сійӧ зэв ылын. Ме вывті сьӧкыд. Ме ог вермы сійӧс нунысӧ. | — Tu comprends. C'est trop loin. Je ne peux pas emporter ce corps-là. C'est trop lourd. |
| Ме чӧв олі. | Moi je me taisais. |
| — Но тайӧ дзик сэтшӧмтор, быттьӧкӧ шыбитан важ кышсӧ. Таын нинӧм шогаланаыс абу… | — Mais ce sera comme une vieille écorce abandonnée. Ce n'est pas triste les vieilles écorces... |
| Ме чӧв олі. | Moi je me taisais. |
| Сійӧ сьӧлӧмнас неуна усьыштіс. Та вылӧ видзӧдтӧг выныштчӧмӧн шуис: | Il se découragea un peu. Mais il fit encore un effort: |
| — Тӧдан, ставыс лоӧ бурсьыс-бур. Ме тшӧтш кута видзӧдны кодзувъяс вылӧ. Да став кодзулыс лоас дзуртысь вӧрӧтаа важ юкмӧсъяс кодь. И быдӧн сетас меным юан ва... | — Ce sera gentil, tu sais. Moi aussi je regarderai les étoiles. Toutes les étoiles seront des puits avec une poulie rouillée. Toutes les étoiles me verseront à boire... |
| Ме чӧв олі. | Moi je me taisais. |
| — Думышт, кутшӧм нимкодьтор! Тэнад лоас витсё миллион тільгун, а менам — витсё миллион ӧшмӧс. | — Ce sera tellement amusant! Tu auras cinq cents millions de grelots, j'aurai cinq cent millions de fontaines... |
| Сэккості сійӧ ланьтіс, сы бӧрся бӧрддзис... | Et il se tut aussi, parce qu'il pleurait... |
| — Со ми и воим. Вай ме вӧча нӧшта ӧти воськов ӧтнам. | — C'est là. Laisse moi faire un pas tout seul. |
| И пуксис лыа вылӧ, ёна повзис да. | Et il s'assit parce qu'il avait peur. |
| Сэсся принс шуис: | Il dit encore: |
| — Тӧдан... менам розаӧй... ме сы вӧсна кывкута. А сійӧ сэтшӧм нэриник! Да ставыслы кокниа эскысь. Сылӧн эм сӧмын нёль ичӧтик ёсь йыв, сэсся сылы нинӧмӧн дорйысьны став гӧгӧртасысь... | — Tu sais...ma fleur...j'en suis responsable! Et elle est tellement faible! Et elle est tellement naïve. Elle a quatre épines de rien du tout pour la protéger contre le monde... |
| Менам кокъяс эз пондыны кутны да тшӧтш пукси. Сійӧ шуис: | Moi je m'assis parce que je ne pouvais plus me tenir debout. Il dit: |
| — Со... со и ставыс... | — Voilà...C'est tout... |
| Здук олыштіс да чеччис. Да вӧчис ӧти воськов. А ме эг вермы вӧрзьыштны. | Il hésita encore un peu, puis se releva. Il fit un pas. Moi je ne pouvais pas bouger. |
| Мыйкӧ виж чардби кодь вирдыштіс сылӧн кокъяс дортіыс. Ӧти здук сійӧ кольліс сулалан. Эз горӧд немся. Сэсся усис — надзӧник, пӧран пу моз. Надзӧн да шытӧг, ӧд лыаыс став шысӧ лӧньӧдӧ. | Il n'y eut rien qu'un éclair jaune près de sa cheville. Il demeura un instant immobile. Il ne cria pas. Il tomba doucement comme tombe un arbre. Ça ne fit même pas de bruit, à cause du sable. |
| XXVІІ | CHAPITRE XXVII |
| Колис квайт во нин... Ме та йылысь мортлы эг на висьтавлы. Менам локтӧм бӧрын ёртъясӧйлы нимкодь вӧлі аддзыны менӧ ловъяӧн да дзоньӧн. Ме гажтӧмалі эськӧ, но налы висьтавлі: | Et maintenant, bien sûr, ça fait six ans déjà...Je n'ai jamais encore raconté cette histoire. Les camarades qui m'ont revu ont été bien contents de me revoir vivant. J'étais triste mais je leur disais: |
| — Тайӧ ме прӧстӧ мудзи ёна ... | C'est la fatigue... |
| Век жӧ вочасӧн ме такалі. Дерт... эг дзикӧдз. Сӧмын тӧда: сійӧ бӧр воис аслас енэжмуӧ, ӧд шонді петӧм бӧрас ме эг аддзы лыа вывсьыс сылысь шойсӧ. Эз сэтшӧм сьӧкыд вӧв принсыс. А войяснас ме радейта кывзыны кодзувъясӧс. Витсё миллион тільгунӧс моз. | Maintenant je me suis un peu consolé. C'est à dire... pas tout à fait. Mais je sais bien qu'il est revenu à sa planète, car, au lever du jour, je n'ai pas retrouvé son corps. Ce n'était pas un corps tellement lourd...Et j'aime la nuit écouter les étoiles. C'est comme cinq cent millions de grelots... |
| Со мый шемӧстӧ! Сылӧн мегӧпилы чутсӧ серпасалігӧн ме вунӧді тасматор йылысь! Дзоля принс оз вермы лючки домавны нырдомнас ассьыс мегӧписӧ. И ме юала ачымӧс: мый вӧчсьӧ сылӧн енэжмуас? А, гашкӧ, мегӧпиыс розасӧ сёйис? | Mais voilà qu'il passe quelque chose d'extraordinaire. La muselière que j'ai dessinée pour le petit prince, j'ai oublié d'y ajouter la courroie de cuir! Il n'aura jamais pu l'attacher au mouton. Alors je me demande: "Que s'est-il passé sur sa planète? Peut-être bien que le mouton à mangé la fleur..." |
| Корсюрӧ ме аслым шуала: эз, дерт, эз! Дзоля принс розасӧ вой кежлас век тупкывлӧ кляничаысь вӧчӧм юркышӧдӧн да зэв сюся видзӧдӧ мегӧпиыс бӧрся... Сійӧ здукас ме шуда. И став кодзулыс зэв лӧня сералӧ. | Tantôt je me dis: "Sûrement non! Le petit prince enferme sa fleur toutes les nuits sous son globe de verre, et il surveille bien son mouton..." Alors je suis heureux. Et toutes les étoiles rient doucement. |
| А корсюрӧ ме аслым шула: мукӧддырйиыс ӧд вунӧдчылан да сэки быдторйыс вермӧ лоны! Друг да сійӧ коркӧ рытнас вунӧдас розасӧ юркышӧдӧн тупкӧм йывсьыс, либӧ мегӧпиыс войнас гусьӧник петас вӧля вылӧ... Сэки став тільгуныс бӧрдӧ... | Tantôt je me dis: "On est distrait une fois ou l'autre, et ça suffit! Il a oublié, un soir, le verre, ou bien le mouton est sorti sans bruit pendant la nuit..." Alors les grelots se changent tous en larmes!... |
| Тайӧ ставыс нӧдкыв сяма гӧгӧрвотӧмтор. Тіянлы, коді пондіс радейтны Дзоля принсӧс, меным моз тшӧтш нинӧм, нинӧм абу веськодь: став муюгыдыс миянлы вежсис сыысь, мый кӧнкӧ Енкӧла ылыс пельӧсын некор аддзывлытӧм мегӧпи, вермас лоны, сёйӧма миянлы тӧдтӧм розасӧ. | C'est là un bien grand mystère. Pour vous qui aimez aussi le petit prince, comme pour moi, rien de l'univers n'est semblable si quelque part, on ne sait où, un mouton que nous ne connaissons pas a, oui ou non, mangé une rose... |
| Видзӧдлӧй енэжӧ. Юалӧй ассьыныд: ловъя на сійӧ розаыс али абу нин? Друг мегӧпиыс сійӧс сёйӧма? И ті казяланныд: ставыс лоас дзик мӧд ног... | Regardez le ciel. Demandez-vous: le mouton oui ou non a-t-il mangé la fleur? Et vous verrez comme tout change... |
| Некор ни ӧти верстьӧ морт оз гӧгӧрво, кутшӧм тайӧ тӧдчанатор! | Et aucune grande personne ne comprendra jamais que ça a tellement d'importance! |
| Тайӧ, ме ног, му вылас медся мича да медся гажтӧм ин. Тыртӧминсьыс сійӧ жӧ пельӧссӧ вӧлі серпасалӧма воддза листбокас, сӧмын ме серпасалі нӧшта на, медым ті серпассӧ бурджыка видзӧдлінныд. Тані Дзоля принс медводдзаысь воис Му вылӧ, а сэсся вошис. | Ça c'est, pour moi, le plus beau et le plus triste paysage du monde. C'est le même paysage que celui de la page précédente, mais je l'ai dessiné une fois encore pour bien vous le montrer. C'est ici que le petit prince a apparu sur terre, puis disparu. |
| Видзӧдлӧй сюсьджыка, медым стӧча тӧдмавны зонкаӧс, коркӧ кӧ веськаланныд Африкаӧ, сійӧ тыртӧминас. Артмас кӧ сэті тіянлы мунны-прӧйдитны, кевма тіян водзын, энӧ тэрмасьӧй, олыштӧй недыр сійӧ кодзув улас! Да тіян дорӧ кӧ матыстчас зарни юрсиа зонка, сійӧ кӧ кутас гораа серавны да тіян юалӧмъясныд вылӧ оз вочавидз, дерт, ті тӧдмаланныд сійӧс. Сэки — зэв ёна тіянӧс кора! — энӧ вунӧдӧй такӧдыштны менӧ гажтӧмтчӧмысь, ӧдйӧджык гижӧй меным, Дзоля принсыс мый бӧр воӧма... | Regardez attentivement ce paysage afin d'être sûr de le reconnaître, si vous voyagez un jour en Afrique, dans le désert. Et, s'il vous arrive de passer par là, je vous supplie, ne vous pressez pas, attendez un peu juste sous l'étoile! Si alors un enfant vient à vous, s'il rit, s'il a les cheveux d'or, s'il ne répond pas quand on l'interroge, vous devinerez bien qui il est. Alors soyez gentils! Ne me laissez pas tellement triste: écrivez-moi vite qu'il est revenu... |
Комиӧн гижис
Цыпанов Йӧлгинь
Цыпанов Йӧлгинь
Прансуз ногӧн
