СӦВЕТ ВЛАСТЬ ДЫРЙИ ВИТ ВОСЯ ОЛӦМ


1918-ӧд во


Тулыс. Чукӧртчӧма вӧлӧстьса земскӧй собрание. Гласнӧйяс ставыс тоша, олӧма йӧз. Секретарь Попов лыддьӧ карысь воӧм гижӧд. Сэні гижӧны: Питерын да Москваын пӧ кутшӧмкӧ большевикъяс мырдӧн босьтӧмаӧсь власть, быдӧнӧс грабитӧны. Колӧ пӧ властьсӧ на киысь бӧр мырддьыны. Мужикъяс шы ни тӧв кывзӧны лыддьӧмсӧ. Лыддьӧм бӧрын секретарь кутіс висьтавны гласнӧйяслы:

— Газетъясын гижӧны — большевикъясыд пӧ Россиятӧ немечьяслы вузалӧмаӧсь, найӧ пӧ немецъяскӧд ӧтвылысь олӧны. Сэсся пӧ ёна йӧзтӧ грабитӧны. Вичкояс тупкалӧны. Ме думысь кӧ, миянлы колӧ приговор вӧчны, мед большевикъяс бӧр властьсӧ сетасны Временнӧй правительстволы да приговорсӧ мӧдӧдны Москваӧ.

Некод нинӧм эз шыӧдчы. Сэсся ӧти мужик, ар ветымына кымын, шуис:

— Мыйӧн ми тӧдам, кодыс бурджык: важ права али большевикъяс? Гашкӧ, большевикъясыд и немец дор олӧны, гашкӧ, крестьяна дор, — ми огӧ тӧдӧй. Вот олыштам да видзӧдлам.

— Сідз, сідз! Сідз, дерт, — шызисны мужикъяс. — Ми, зонмӧ, большевикъяс вылӧ приговор вӧчны ог на кутӧй.

— Гиж: Некодӧс пӧ огӧ кутӧй ошкыны!...

Ар. Скод. Йӧзыс керка тыр. Табак тшын — кӧть чер ӧшӧд. Лампа омӧля югдӧдӧ. Пызан дорын фронт вылысь воӧм салдат висьталӧ:

— Цартӧ чӧвтӧм бӧрын буржуйяс бара миянӧс ыстӧны немецкӧд воюйтны... Колӧ пӧ пӧкӧритны немецӧс... Кутшӧм нӧ миянлы барышыс немецсӧ пӧкӧритӧмысь? Большевикъяс шуӧны: босьтӧй пӧ властьсӧ асланыд киӧ, сэк пӧ вӧлись позяс дугӧдны война... Ми бунт кыпӧдім. Ме буретш Москваын вӧлі. Буржуйясыд Кремльӧ пырисны, сэсянь кутісны лыйсьыны... Кузянад венім жӧ. Не большевикъясыд кӧ эськӧ, нинӧм эз артмы.

— Со, зонмӧ, большевикъясыд асланым пиян вӧлӧмаӧсь, — шензьӧны мужикъяс.

Салдат бӧрын карса морт кутіс висьтавлыны. Висьталіс, кыдзи война пансьӧма, кодлы войнаыс колӧ, мыйла большевикъяс властьсӧ босьтісны. Кодъяс большевикъясыс. Мый кӧсйӧны найӧ вӧчны. Тшӧктӧ большевикӧ гижсьыны.

— Гижсямӧй, сідзкӧ. Большевикъясыд тай миян дор вӧлӧм сулалӧны...

Гижсисны морт ветымын кымын.


1919-ӧд во


Гожӧм. Пӧшти быд лун горт кыскӧны. Нянь абу, кач (ньыв пу кырсь) сёйӧны. Качысь кынӧм дундӧ, нӧбасян бабалӧн кодь лоӧ, мукӧдыслӧн весиг письтӧ. Челядьлӧн шы оз кыв: ӧтторъя узьӧны. Садьмыласны, бӧрдігтыр сёйны корасны, сёясны кач да бара узьны водасны. Вижӧдӧмаӧсь. Тӧлысь кежлӧ вит тув зӧр норма сетӧны. Няняинъяссӧ пӧ еджыдъяс босьтӧмаӧсь. Сыктыв кузя пӧ эськӧ йӧзыс няняӧсь да, став няньсӧ дзеблалӧмаӧсь гуясӧ.

Кор нин бара пӧттӧдз сёйны сюрлӧ-а? Тайӧ ставсӧ коммунистъяс вӧчӧны, йӧзтӧ тшыгйӧдӧны...

Ар. Печорасянь еджыдъяс воисны. Быдӧнлы зэв нимкодь: кӧсйӧны пӧ еджыд нянь вайны. Гӧгӧр пӧ вермим, регыд пӧ большевикъяслы пом воас. Питерыс пӧ еджыдъяс ки улын нин.

Тӧв. Еджыд нянь эз вайны, йӧз тшыгъялӧны. Норма оз сетны. Тшыгъялысьяс няньсӧ озыръяслысь кӧлуй вылӧ вежлалӧны. Еджыдъясыд зэв лёкӧсь вӧлӧмаӧсь: Печора туй вылын, гашкӧ, сё мортысь унджык лыйлісны. Ӧтторъя колльысьӧдӧны, а нинӧм оз мынтыны. Коммунистъясӧс лыйлӧны, овмӧссӧ петкӧдӧны. Став верстьӧ йӧзсӧ воюйтны босьтісны. Офицеръяс зарни погонъясӧн югъялӧны, ром юӧны.


1920-ӧд во


Тулыс. Мужик чукӧр сёрнитӧны:

— Муртса и мынім еджыдъяссьыд. Войдӧр вӧлі большевикъяс вылӧ шуасям, еджыдъясӧс виччысям. Ӧні тӧдам, кутшӧмӧсь еджыдъясыд. Сӧветыд тай, кӧть кытсюрӧ дзескӧдӧ, а еджыдъясыд ёнджыка, чорыдджыка на пурӧны.

Ар. Праздник. Пызан вылын самӧкур. Мужикъяслы поп висьтавлӧ:

— Деяниеын эм гижӧд: откровение Иоана Богослова. Сэні гижӧма: «антихрист пӧ пондас серавны, вичкояс тупкавны, вера бырӧдны. Став йӧзыс пӧ сы дор кутчысьлас». Енмыд сійӧс сӧмын куим во, куим тӧлысь да куим лун терпитас. Сэсся страшнӧй суд лоӧ. Ӧнія большевикъясыд антихристъяс и эмӧсь. Лениныс пӧ сюра да бӧжа. Куим во да куим тӧлысьыс регыд лоӧ. Регыд сэсся страшнӧй суд лоӧ.

— Господьӧй, енмӧй, овсис сэсся миян! — бӧрддзисны бабаяс. Мужикъяс дзугыльмисны.


1921-ӧд во


Секретарь Попов, коді тай большевикъяс йывсьыд приговортӧ тшӧктӧ вӧлі вӧчны, сёрнитӧ кодкӧдкӧ:

— Не Сӧвет властьыд кӧ, меным эськӧ нэм чӧж йӧй туйӧ лои овны. Войдӧр вӧлі велӧдчан? Деньгаыд абу. Да и оз вӧлі босьтны ми воктӧ ыджыд школаад. Ӧні со велӧдчи да быттьӧ син водзӧй воссис. Та кузя ыджыд жӧ бур Сӧвет властьыд йӧзыслы вӧчис. Кымын морт ӧні велӧдчӧ!..

— Тэ нӧ партияын жӧ?

— Ме куим во нин партияын. Мыйӧн гӧгӧрвои большевикъяс йывсьыд, — пыр и гижси.


— Кутшӧма нин, Матрен, овлан? Век на мужикыд нӧйтӧ?

— Тырмас сэсся нӧйтныыс! Ме ӧд юкси нин сы дінысь.

— Юксин?

— Мый нӧ? Ог жӧ кут быд лун нӧйтӧм терпитны! Войдӧр ӧд вӧлі он мын, он кӧ асьтӧ либӧ мужиктӧ ви. А ӧнія властьыд дорйӧ ми воктӧ: Витӧг позьӧ мездысьны. Эз кӧ вӧв тайӧ властьыд, меным лои ваӧ пырны...


— Этша мырсьывлім жӧ ми велӧдчигад: рочӧн велӧдӧны, нинӧм ог гӧгӧрвоӧй... Ӧнітӧ мый. Комиӧн велӧдӧны да кокни. Не Сӧвет властьыд кӧ, нинӧм эськӧ эз лолы.

— Да, зонмӧй, Коми область ӧд лои. Аслыным права сетісны. Кыдзи миянлы колӧ, сідзи и кутам овны, Коми му босьтчӧдны.


— Кытчӧ нин, Пекла, ветлін?

— Епӧ Иванӧ. Сэн странник эм да мыйсӧ сӧмын, любаӧй, оз висьтавлы!..

— Кутшӧм странник?

— Питерысь тай шусьӧ-а... Роч, кузь юрсиа. Сійӧ, любаӧй, шуӧ, коммунистъясыд пӧ антихристъяс. Регыд пӧ нин налы пом воас. Куим тӧлысь мысти пӧ бӧр царь лоӧ да став коммунистъяссӧ лыйлас.

— Оз жӧ ӧд?..

— Сідз пӧ, любаӧй, сідз! Оз нин сійӧ ылӧдлы. Ачыс зэв ёна юрбитӧ, зэв уна перна новлӧ. Вина вӧлі юасьӧ. Эм кӧ тэнад — сетышт. Ми вӧчлім да ставсӧ юисны.

— Эм эськӧ ӧти половинка да...

— Эм кӧ, любаӧй, юкышт... Сэтшӧм мортыдлы эн нин жалит!


1922-ӧд во


Тулыс. Скод. Сёрни мунӧ налогъяс йылысь.

— Налог мынтӧмсьыд ми нинӧм ог шуӧй, налогыд нэмсӧ вӧвлі, — висьтавлӧ олӧма мужик. — Сӧмын колӧ жӧ крестьяниныслы отсавны: колӧ бурджык донысь прӧмыссӧ ньӧбны, нажӧтка лӧсьӧдны — важ моз кер лэдзны. Вӧля сетны сьӧм вылӧ вузасьны-ньӧбасьны. Ми сэсся налогтӧ мынтам.


Ар. Сыктывкар. Базарын тыр йӧз. Ставыс вузасьӧны-ньӧбасьӧны. Мыйыс сӧмын абу?.. Яй, рос, шомӧс, чышъян, табак, еджыд нянь, кӧлач, дӧрӧм-гач, вор, гырнич, йӧв, самӧвар, вурсян машина... Кар пасьта быдлаын лавка. Кодарӧ видзӧдлан, сэні и вывеска: «Продработник», «Военнӧй кооператив», «Магазин Союза охоты», «Магазин земотдела», «Карса ЕПО», «Магазин Обсоюза», «Кооператив водников», «Магазин хлебопродукта», «Зырянское торгово-промышленное товарищество», «Коми трестлӧн магазин».


— Прӧмыстӧ, Иван, вузалін нин?

— Вузалі. Прӧмыс тай ӧні дона. Таво лоӧ ёнджыка кыйсьыны.

— Ме мӧда жӧ вӧрӧ. Важӧн нин эг ветлы, во вит-ӧ-квайт. Таво лоӧ ветлыны. Кыйсьӧмыд тай бур нажӧтка кутіс сетны.


Тӧв.

— Тэ нӧ, Семӧ, вӧрас эн мун?

— Эз тай ло. Таво кӧсйысьӧны ёна кер лэдзны да лоӧ сэтчӧ босьтчывны. Нажӧвитчыштны. Важӧн нин нажӧтка эз вӧв. Ӧні сэсся уджалам нин.

— Кузянад тай справитчис жӧ олӧмыд. Сӧвет властьыд кыдз мый вермӧ, кокньӧдӧ крестьянинлы олӧмсӧ.


Бӧръя кыв


Эз быр Сӧвет власть. Вит во нин оліс да ещӧ вит сё во олас. Тадзи шуӧны коммунистъяс, тадзи ӧні шуӧны еджыдъяс, тадзи шуӧны попъяс.

Еджыдъяс («Сменовеховцы» Берлинын) шуӧны: «Нёль вося война бӧрын Россияын коли ӧти правительство — Сӧвет власть. Сійӧс, тыдалӧ, дорйӧны Роч му вывса рабочӧйяс да крестьяна. Ӧні оз нин сэсся ков Сӧвет власть вылӧ войнаӧн сувтны, колӧ сылы отсавны эмбурсӧ содтыны».

Попъяс шуӧны: «Православнӧй вера оз Христос велӧдӧм серти ов. Христос вӧлі гӧльяс дор, ми озыръяскӧд олім. Гӧль йӧзӧс дорйӧм пыдди царъяслысь кисӧ нюлім. Христос вӧлі коммунаяс лӧсьӧдӧ. Ӧнія коммунистъяс сійӧс жӧ вӧчӧны. Сідзкӧ вичколы колӧ Христос велӧдӧм серти овны. Колӧ отсавны коммунистъяслы выль олӧм лӧсьӧдігӧн. Сӧвет власть дор овны».

Попъяс ӧні асланыс вичкоаныс революция жӧ вӧчӧны. Патриархсӧ чӧвтісны.

Эз вермыны еджыдъяс да попъяс Сӧвет властьтӧ. Весиг водзӧ кежлӧ надеяныс быри. Ӧні шуӧны: «Ми ӧд тіян дор жӧ олам».

Кузяӧн уджалысь йӧз венасны озыръясӧс став му вылас Россияын моз!


Гижӧд
Сӧвет власть дырйи вит вося олӧм
Жанр: 
Йӧзӧдан во: 

lkejrlkelkrgner klrjnelknfrkl ekjnrjkenfrej

1