КУТШӦМДЖЫК ЛИТЕРАТУРА КОЛӦ КОМИ СИКТӦ


Ӧні огӧ нин мӧдӧй вензьыны коми гижӧд понда: ӧні Коми областьса велӧдчӧмджык йӧз оз нин паныд мунны коми гижӧдлы. Быдсӧн нин шуӧны: «Коми гижӧд колӧ. Зэв ёна колӧ!» Но кутшӧмджык гижӧд колӧ? Колӧны, дерт, ворсанторъяс (пьесаяс). Колӧны и школалы книгаяс. Колӧны, зэв ёна колӧны. Школалы лӧсьӧдӧм книгаястӧ лыддьӧны челядь. Ворсанторъястӧ ворсӧны спектакасигӧн. Спектакыс овлӧ сӧмын гырысь сиктъясын дай оз на и быдлаын. Сэсся бара жӧ спектак вылад сёӧд юкӧн йӧзыс сӧмын волывлӧ. Дерт, эськӧ, бур, кӧні лыддьысян керка эм. Сэні позьӧ лыддьыны быдсяма коми книгасӧ, газет. Сӧмын тай сэтшӧм керкаясыс этша на, абу на быдлаын.

Ме ӧні ветлӧдлі Луз ю бердса коми сиктъясті. Волі сэтшӧм пемыд грездъясӧ, кӧні быттьӧ революцияыс абу на вӧлӧма. Нинӧм сэні абу вежсьӧма. Оз на и тыдав вежсьӧмыс. Сэтшӧм сиктъясас кутшӧм коми гижӧд колӧ? Кыдзи сэтшӧм сиктъяссӧ кӧть ичӧтика да югдӧдыштны? Школа абу, клуб абу. Нинӧм абу... Тӧвся рытъясӧ том йӧз коллялӧны кадсӧ войпукын. Сэні мичаа пукалӧны, сьылӧны, мойдчӧны. Нывъяс печкӧны. Тайӧ том йӧзлӧн став гажыс. Войпук — сиктса театр-цирк, клуб.

А мый сьылӧны, мый мойдӧны войпукын? Быдтор, мый кужӧны, мый тӧдӧны. Тӧдӧны зэв этша. Тӧднысӧ зэв эськӧ кӧсйӧны да некысь... Кор ме куті тшӧктыны налы комиӧн сьывны, меным мырдӧн кутісны тшӧктыны коминас сьывныыс велӧдны: тэ пӧ ӧд кужан, висьтав пӧ миянлы кутшӧмкӧ коми сьыланкывъяс.

Мӧдлаын бара топӧдісны нывъяс: он кӧ пӧ коми книга сет, огӧ и сьылӧй коминад. Коймӧдлаын гижисны менсьым сьыланкывъяс. Со кутшӧма колӧны бур, гӧгӧрвоана коми сьыланкывъясыд! Рочнас сьылӧмыс артмӧ сӧрӧм кодь, оз гӧгӧрвоны да. Со мый сьылӧны нывъяс Векшорын (Читаев вӧлӧсть):


Уекали перекал

Секасанӧй пишика

О-ой, ой-ли колика

У нас денежки кормам

По рублям и по мошням

Рублевӧй мошняанӧй

Пӧлтӧра рубля пӧдругаӧй^Ставсӧ сьыланкывсӧ, кыдзи сьылӧны, тайӧ статьяас сідзи и гижӧма, лӧсьӧдлытӧг./^ да с. в.


Тайӧс сьылӧм бӧрын ме налы шуи: вайӧ, мися, кутшӧмкӧ коми сьыланкыв сьылӧй. «Комиӧс пӧ сьылім-да», — меным шуисны.

Меным Векшорын сьылісны 25 кымын коми сьыланкыв да, дерт, на лыдын эм и бур сьыланкывъяс. Со, шуам:


Том олӧмӧй кольӧма...

Том пӧра коллялӧмӧй, (2-ысь)

Кытчӧ сійӧ кольӧма? (2)

Гажа Векшор берегас.

Гажа Векшор береганӧй,

Кытчӧ сійӧс лотӧма? (2)

Сійӧс шорас сюйӧма, (2)

Арсёв йинас кынмӧма, (2)

Тувсов ваыс разӧдӧм, (2)

Быд куръяӧ петкӧдӧм, (2)

Быд полойӧ сюйӧма... (2)

Тадзи эг кӧсйы овны, (2)

Лёк йӧзанӧй сёйисны, (2)

Оланінысь орӧдісны. (2)

Кутшӧм жӧ нин сьӧлӧманӧй, (2)

Ачым ӧд толькӧ тӧда. (2)

Биа ӧгырӧн сотӧ. (2)

Да сотӧ, да он ӧд босьт, (2)

Да кӧть босьтан, да абу. (2)

Изйысь кӧ эськӧ вӧлі, (2)^Газетас торкӧмаӧсь: Изйысь пыдди гижӧмаӧсь «Йӧзысь кӧ эськӧ вӧлі». Тайӧ дзик оз лӧсяв. Дзимбырыд артмӧ изйысь. Дзимбыр — дресва./^

Важӧн дзимбырӧ пӧри. (2)

Пуысь кӧ эськӧ вӧлі, (2)

Важӧн сісь пуӧ пӧри. (2)

Нем жӧ нин эськӧ оз ло, (2)

Йӧй сьӧлӧманӧй. (2)

Видлан кӧ пӧ — сьӧд шом кодь.


Мича коми сьыланкывъястӧ радейтӧны сиктса том йӧзыд. Сӧмын этша кольӧма важ коми сьыланкывйыс — рочӧ пӧртан политикаыд тӧкаритӧма ад горшас. Аджӧма тшӧтш и коми сьыланкыв лӧсьӧдлан модасӧ. Ӧні эськӧ бӧр нин босьтчӧны сиктса том йӧзыд коми сьыланкывъястӧ лӧсьӧдлыныыд да. Юавны кутан, кысь тӧдӧны коми сьыланкывсӧ, да шуасны: важысянь пӧ сьывлісны тайӧс либӧ роч вылысь пӧ лӧсьӧдлім, либӧ асьным пӧ тэчим. Со асьныс тэчӧмаӧсь Порубса нывъяс:


Тіян Дарья, миян Дарья —

Вичко дорса бабаяс.

Вичко дорса бабаяс да

Карта сайса лябӧяс .^Лябӧяс — сплетницы./^


Тайӧ сьыланкывсӧ сьылӧны и Векшорын (50 верст сайын). Порубӧ уна сьыланкыв вайӧмаӧсь Лӧзымса нывъяс, кудель керны волӧмаӧсь да. Со, шуам, кӧть книгаысь босьтӧм тайӧ сьыланкывсӧ:


Ӧшинь вылын, шонді водзын

Шӧлк тупыль кодь шань, —

Еджыд уска, гудыр синма

Муткырвидзӧ кань.


Векшорын частушка моз сьылӧны со кутшӧм сьыланкыв:


Коми муӧ, парма муӧ

Гажа гажӧн олімӧ,

Олігкості висьӧм босьтіс,

Марпа менӧ лыддьӧдліс:

— Мун жӧ, Матвей, югыд шонді,

Улӧ-вылӧ райӧ кай... да с. в.


Тайӧ сьыланкывсӧ вайӧмаӧсь Тебраса нывъяс, кепысь кыны волӧмаӧсь да. Аддзанныд, кодъяс разӧдӧны коми сьыланкывъястӧ! Кепысь кыысьяс да кудель керысьяс! Мыйла нӧ эськӧ оз разӧдны том велӧдчӧм йӧзыс революционнӧй сьыланкывъяс? Мыйла нӧ эськӧ абу войпук дырйиыс ни ӧти революционнӧй сьыланкыв? Мыйла нӧ эськӧ абу найӧс гижысьыс, абу лыддьысьыс, абу сьывны велӧдысьыс, разӧдысьыс?

Коми гижысьяс, босьтчылӧй гижны коми сьыланкывъяс! Став грамотнӧй йӧз, босьтчылӧй чукӧртны йӧзкостса коми сьыланкывъяссӧ! Коми газет паськӧдас сьыланкывъяссӧ. Велӧдчысьяс, выль велӧдчысьяс, революция дор олысь велӧдчысьяс, войпукъясӧ лэдзӧй революция тӧв ру — велӧдӧй сьывны коми сьыланкывъяс!

Коми сиктлы ӧні медъёна колӧны коми сьыланкывъяс. Ми, велӧдчӧм йӧз, вай сетамӧ сійӧ сьыланкывъяссӧ.


1925


Гижысь: 
Гижӧд
Кутшӧмджык литература колӧ коми сиктӧ
Йӧзӧдан во: 

lkejrlkelkrgner klrjnelknfrkl ekjnrjkenfrej

1