«ЗНАМЕННЬӦ»

Куим торъя теш


Йӧз:


ЕЛИЗАР — поп, пӧрыськодь нин.

ЛАСЕЙ — дяк, важ манак, ыджыд гӧлӧса.

ПЕДОТ } сектантъяс, олӧма йӧз.

ИЛЛЯ

УЛИТА

МАРИНА

КАРПӦ СИДӦР — озыр морт, кулак, ар 50.

КУРАНОВ ПАВЕЛ — волисполкомса председатель, коммунист, 35 арӧса.

ПЕКЛА — сылӧн гӧтыр, велӧдчытӧм нывбаба.

СЕРГЕЙ } комсомолечьяс

ОПОНЬ

ВОРОПОВ ПЕДӦР — партъячейкаса секретар, ар 25.

МИЛИЦИОНЕР.

ЙӦЗ: зонъяс, нывъяс, комсомолечьяс, олӧма нывбабаяс да мужикъяс.



МЕДВОДДЗА ВӦЧӦМ


Прӧстӧй керка пытшкӧс. Пызан, лабичьяс, улӧсъяс. Стенас ӧшалӧны «ӧбразъяс» (бура уна). Пызан вылас кыз книгаяс.


1-я петкӧдчӧм


Пызан сайын пукалӧны сектантъяс: Педот (ӧчкиа, книга восьтӧма ас водзас), Илля (ӧктысян кружкаяс лӧсьӧдӧ: кружкаясас ляскалӧма кабалаяс, гырыся гижалӧма сэтчӧ: «МОПР»), Улита да Марина (еджыд кузьчышъянӧ вурӧны гӧрд крест). Ставыс сьылӧны «царю небесный», коми ногӧн бертлӧдлӧмӧн: «Сару небеснӧй, утешителю душа истина, ижӧ вездесый, и ся исполняя, сокровище благик, и жизни подателю, приди и селися ны и ёчысти ны от сякая скверы и спаси блажды душы нашы».


ПЕДОТ. Со ӧд, ті асьныд кыланныд, кутшӧм «сару небеснӧйыдлӧн» гласыс абу лӧсьыд.

УЛИТА. Кыдзи нӧ, Педот вокӧ, абу лӧсьыд? Кристос ним кузя, зэв мича да лӧсьыд.

МАРИНА. Вернӧ шуӧ Улита чойӧ, дай меным тшӧтш кажитчӧ: сідз быттьӧ и шонтӧ, Кристос ним кузя, кыткӧ этаті. (Ниртӧ морӧссӧ.)

ПЕДОТ. Гашкӧ, эськӧ, чойясӧй, шонтӧ морӧсъястӧ, да сьӧлӧм кыпӧдӧмыс гласас абу. Кристос ним кузя кӧ шуны, вывті нин важ; со мый ме кӧсйи шуны: важ, мися, гласыс. Колӧ молитваяссӧ кыдзкӧ выль гласъясӧн сьывны.

ИЛЛЯ. Колӧ, колӧ выльмӧдны. Пыр ӧти пӧлӧс сёянсьыд ӧд уман, сідз жӧ и тайӧ — пыр ӧти пӧлӧс глассьыд дӧзман, Кристос ним кузя.

ПЕДОТ. Бур йӧзыс ӧд дӧзмӧны, со мый ме шуа. Сідз нин ӧд миян чукӧрным чинны пондіс. Колӧ кыдзкӧ-мыйкӧ ышӧдны бур йӧзсӧ, мед унджыкӧн миянӧ пырисны.

МАРИНА. Ён молитваӧн жӧ кӧ, Педот вокӧ, кыскан-а, сэсся некыдз нин он вермы, Кристос ним кузя.

ПЕДОТ (дӧзмӧ). Молитваясыс ӧд, Марина чойӧ, кольӧны важъясыс, сӧмын гласъяссӧ, мися, колӧ кыдзкӧ вежлалыштны.

УЛИТА. Грекӧ вӧям, Кристос ним кузя, молитваястӧ вежлалӧмнад.

ПЕДОТ (сьӧлӧмсьыс). Тэ, Улита чойӧ, он-ӧ нин, прӧсти господи, гӧгнад кывзы-а? Мыйкӧ вот шусяс, Кристос ним кузя... Пельяснад ӧд колӧ кывзыныыд!

УЛИТА (лӧгасьӧкодь). Гӧгйӧн ме, Кристос ним кузя, ог на кывзы, нинӧм на сідзи менӧ увтыртныс!

ИЛЛЯ. Но-о, сэсся и лӧгасин сэтчӧ.

УЛИТА. Ме ог лӧгась, Илля вокӧ, шуа тай сӧмын: мися, грек лоас молитватӧ вежлалӧмсьыд.

ИЛЛЯ. Висьталӧны ӧд тэныд: молитваясыс ставыс кольӧны важъясыс, сӧмын сьылан гласъяссӧ колӧ вежлалыштны. Гӧгӧрвоны тайӧс позьӧ нин, Кристос ним кузя.

ПЕДОТ. Гӧгӧрвоасны, час, висьтала да... Со, Илля вок кружкаяс лӧсьӧдӧ. Ті тӧданныд онӧ, мыйла кружкаяссӧ?

МАРИНА. Ӧктысьны, дерт, мыйла нӧ сэсся, Кристос ним кузя?

ПЕДОТ. Нолтӧ, Илля вокӧ, лыддьы, мый сэтчӧ гижалӧма?

ИЛЛЯ (босьтлӧ кружка да лыддьӧ). МОПР. (Мӧдӧс босьтлӧ.) МОПР. (Коймӧдӧс босьтлӧ.) Тані, со, МОПР и. (Нёльӧдӧс босьтлӧ.) Этані, со, МОПР и. Ставыс МОПР.

ПЕДОТ. Со ӧд, гӧгӧр гижалӧма «МОПРА»... Марина чойӧ шуӧ: ӧктысьны пӧ. Код тӧдас, ӧктысьӧмъясыс лоӧны оз, а кружкаяссӧ Мопралы, Кристос ним кузя, колӧ лӧсьӧдны. Либӧ, со: ті, чойяс, еджыд шабді дӧраӧ вурланныд гӧрд кумач крест. Бара жӧ, кӧнкӧ, онӧ тӧдӧ, мыйла гӧрд крестсӧ вуранныд?

МАРИНА. Мед тыдаласджык, сійӧн и вурлам гӧрд крестсӧ.

ПЕДОТ. Тыдавныыд ӧд и сьӧд крест, Марина чойӧ, тыдалас.

УЛИТА (Мариналы). Тэ, Марина чой, эн лучшӧ шыась, мед нин вокъяс мый вӧчасны — вӧчасны-а: ми вай тэкӧд ланьтам, Кристос ним кузя.

ИЛЛЯ. Вай, Педот вокӧ, висьтав нин налы, висьтав.

ПЕДОТ (кызӧктӧ да ӧчкисӧ лӧсьӧдыштӧ). Кодкӧ лунӧ — колян пекничаӧ, буракӧ, — Сидӧр Карпович вок ордын миян вӧлі сӧвет. Пукалім, буракӧ, витӧн: ме, Илля вок, Сидӧр Карпович вок, поп Елизар вок да саломщик Ласей вок. Сӧгласӧ воим — вичкокӧд ӧтвылысь уджавны. Шуим сэсся молитваяслысь этша гласъяссӧ вежлавны ӧнія сьылан гласъяслань, шуны кӧ, Кристос ним кузя, революция сьыланкывъяслань этша бергӧдны.

МАРИНА. Ок, пресьватая богородича, непалимая купина!.. Кыдзи нӧ сідзи, Педот вокӧ, позьӧ? Грекыс нӧ? Грекыс ӧд мый ыджда, Кристос ним кузя, сыысь лоас!?

ПЕДОТ. Оз ло сыысь некутшӧм грек, эн пов, Марина чойӧ. Ми видлалім священнӧй писанньӧясысь да, некӧн нинӧм абу шуӧма сы йылысь. Кутшӧм нӧ грек Кристос вера понда тӧждысьӧмыс?

ИЛЛЯ. Ещӧ пӧ, Кристос ним кузя, прӧститчас на и воддза грекыд вель уна.

ПЕДОТ. Збыльысь прӧститчас. Сідзнад ӧд ми унджык йӧзӧс вермам кыскыны кристос вераад.

УЛИТА. Медъя нӧ, сідзкӧ, Кристос ним кузя, удайтчас тіянлы.

ПЕДОТ. Удайтчас кӧ, не куш миянлы, Улита чойӧ, — ставнымлы енсянь ыджыд милӧсть лоас.

ИЛЛЯ. Регыд ковмас виччысьны господьсянь кутшӧмкӧ знаменньӧ, Кристос ним кузя.

ПЕДОТ. Дай эм нин пӧ, Илля вокӧ. Кывсьӧ, Яренскӧй карын пӧ небесаыс воссьылӧма тӧндзи...

ИЛЛЯ. Кывлі жӧ ме сы йылысь, Педот вокӧ. Сідзкӧ нӧ сійӧ збыль жӧ вӧлӧма?

МАРИНА } (тшӧтш пернапасасьӧмӧн). Слава тебе, господи!

УЛИТА

ПЕДОТ. Збыль вӧлӧма знаменньӧыс сэні, збыль. Йӧзыс вӧлӧм буретш скод вылысь муналӧны, Кристос ним кузя, ёна нин сёрӧн, пемыд вӧлӧма. Друг пӧ сэки енэжыс воссьӧма бура паськыда да сэтчӧ тыдовтчӧма биа гижӧд, первой пӧ рочӧн: «бог был и будет», сэсся пӧ комиӧн: «ен пӧ вӧвлі дай лоас». Со ӧд кутшӧм знаменньӧыс!.. (Улита да Марина пернапас чӧвтӧны.)

ИЛЛЯ. Та йылысь эськӧ, Педот вокӧ, колӧ висьтавлыны быдӧнлы да, медым знаменньӧ кузяыс...

ПЕДОТ (кинас ӧлӧдӧ Илляӧс). Шш!.. Сы йылысь, Илля вокӧ, дай ті, чойясӧй, ньӧжйӧджык сёрнитӧй!.. Энӧ весиг и каймӧстлӧй некодлы!.. Знаменньӧяснад ӧнія дырйи вывті ошйысьны оз позь — вермасны кутны да, кристос ним кузя, судитны, чорыда мыждыны! Асьныд ӧд тӧданныд, знаменньӧнад шыбласьӧмысь кутшӧма сюрисны мысса вокъяс — бурсьылысьясыд! Кодӧс кӧкъямыс во кежлӧ пукавны судитісны, кодӧс — вит во кежлӧ.

УЛИТА (пернапасасьӧ). Ыджыд страсть, Кристос ним кузя, найӧ примитісны!.. Божӧ, очисти мья грешнича!.. (Марина тшӧтш пернапас чӧвтӧ.)

ИЛЛЯ. Найӧ ӧд, Педот вокӧ, му вежӧмӧн вӧлӧм повзьӧдлӧмаӧсь йӧзсӧ да сыысь мыждісны, Кристос ним кузя. А тайӧ знаменньӧ йывсьыд, ме чайта, позьӧ...

ПЕДОТ (скӧрысь ӧлӧдӧ). Ланьт, Илля вокӧ! Эн бызгы лишнӧйсӧ, Кристос ним кузя! Знаменньӧясыд ӧд господьлӧн гуся милӧстьяс, быдӧнлы оз на и тыдовтчывны!..

МАРИНА. Ми, грека йӧз, некод на жӧ эгӧ аддзылӧ знаменньӧястӧ. (Пернапасасьӧ.) «Сьваты боже, сьваты крепки, сьваты бессмертнӧй, помилуй нас!»

ПЕДОТ. Сійӧ ӧд и эм, оз позь знаменньӧяснад кыдзсюрӧтӧ дзибрасьны, зэв ӧпаснӧ. Колӧ мӧд ногӧн босьтчывны. Сы могысь и шуим ми молитваяслысь гласъяссӧ этша революция сьыланкывъяслань бергӧдны. Сэсся кружкаяс «Мопралы» лӧсьӧдалам: сійӧ лоӧ революционеръяслы отсасьӧм быттьӧ. Ещӧ кутам чукӧртны деньга «Коми морт» нима ероплан вылӧ. Быдсяма ногнас тадзи ми, поп-дяккӧд ӧтвылысь да озырджык вокъяс отсӧгӧн, водзӧ кутам зільны ассьыным котырнымӧс кыпӧдны-паськӧдны.

МАРИНА. Сэки, ме чайта, миян котырӧ бур йӧзыд и валитас, Кристос ним кузя!

ИЛЛЯ. Ме весиг верма водзвыв со мый ещӧ татчӧ шуны: сэки не куш комсомолечьясыд пырасны миян котырӧ, пырас тшӧтш и волисполкомса председательным миян — Куран Павелыд, мед кӧть и коммунист сійӧ, Кристос ним кузя.

УЛИТА. Сылы ӧд пырныыд абу и сьӧкыд, Илля вокӧ: бабаыс сылӧн, Пекла чойыд, миянын нин да, мужиксӧ кыскыныыд зэв кокньыдика вермас.

ПЕДОТ. Сёрниыс та йылысь водзынджык на коркӧ лоас, мӧдысьджык. Елизар поп саломщиккӧд кӧсйӧны жӧ мыйсюрӧ вӧчны... Сэсся со мый: кодсюрӧыс миянӧс шуӧны сектантъясӧн. Сыысь кыдзкӧ колӧ мездысьны — зэв мисьтӧм «сектант» нимыс, дай пыр лоӧ повны — миянӧс ӧд кыйӧдӧны лёк йӧзыд. Тадзи пукалан, Кристос ним кузя, да он и тӧдлы — бырс пырас милиционер, леворверсӧ перъяс да горӧдас: «Стой! Мый ті тані вӧчанныд, а? Сектантъяс!»


2-ӧд петкӧдчӧм


МИЛИЦИОНЕР («сектантъяс» шуигӧн друг пырӧ, киас револьвер, пырӧмӧн тшӧтш горӧдӧ). Стой! Сектантъяс?! Мый ті тані вӧчанныд, а?


Ставныс ёна повзьӧны, нывбабаяс горӧдӧны «ой»; шай-паймунӧмӧн ставныс ляскысьӧны, вежыньтчӧны, тіралӧны. Улиталӧн да Мариналӧн весиг вурсяныс кияссьыныс усьӧ, асьныс тупкысьӧны. Милиционер локтӧ пызан дорӧ да видлалӧ кружкаяс, лыддьӧ: «МОПР». (Мӧд кружка босьтлӧ): «МОПР». (Ставсӧ сідз видлалӧ): «МОПР»... «Ставыс «МОПР»? Но, сідзкӧ энӧ полӧй!.. Ме чайті кӧ, тані сектантъяс чукӧртчӧмаӧсь, нинӧм тай абу вӧлӧма... (Аддзӧ кузьчышъян да босьтӧ.) Татчӧ «краснӧй крест», тыдалӧ, со вӧчӧны и.» (Пуктӧ кузьчышъянсӧ пызан вылӧ, револьверсӧ сюйӧ кобураас.)


ПЕДОТ (вашъялӧм сорӧн). Аттӧ, ёна жӧ тэ миянӧс повзьӧдін, тӧварыш милиционер.


Мукӧдыс вочасӧн сайкалӧны.


ИЛЛЯ. Ме чайтлі нин, мися, буракӧ, ставнымӧс татчӧ лыйлан тэ, Кристос ним кузя.

МИЛИЦИОНЕР. Сідз ӧд и колӧ, повзьӧдтӧгыд ӧд сьӧкыд пӧрадоктӧ кутны!.. Но, нинӧм, энӧ полӧй, уджалӧй, мый вӧлі уджаланныд... Ті тай абу сектантъяс вӧлӧмныд. Сектантъяс кӧ ӧд вӧлінныд — арестуйті эськӧ ставнытӧ, ерӧмаканьясӧс!

ПЕДОТ. Кутшӧм али сектантъяс, тӧварыш милиционер. Мед му пырыс мунасны найӧ, трустъяс!.. Ми со лӧсьӧдчам «МОПРА» братъяслы отсӧгтор ӧктыштны тайӧ кружкаяснас... Гашкӧ нӧ, ывла вылын ӧктысьӧмъяс оз и лоны-а, вичкоад корсюрӧ кытшовтлам кружкаяснас.

МИЛИЦИОНЕР. Колӧ, колӧ. Попъяслы сетӧм дорысь, дерт, бурджык лоӧ революционеръяслы отсыштны!.. А вичкоӧ ветлӧмысь ме ог вермы кутны — вералы свобода сетӧма: енлы кӧть беслы веруйт, сё ровно! Но, прӧщайтлӧй! Да видзчысьӧй, колӧкӧ, сектантъяссьыд!.. Ме ӧд ӧні зэв чорыда босьтчи найӧс бырӧдны — вужнас дзикӧдз нетшышта! Меысь ӧд он зэв дзебсясь — аддза небось! (Петӧ.)


3-ӧд петкӧдчӧм


ПЕДОТ. Аддзин тай и эм, тыдалӧ, Кристос ним кузя...


Ставныс сералӧны небыдика.


ИЛЛЯ. Да ӧд кыдзкӧ веськаліс жӧ, трустыд? Муртса на Педот вокӧ шуалӧ вӧлі: бырскӧбтас пӧ друг милиционерыд — сы шӧрӧ водзӧ ӧд и бырскӧбтіс-пырис кыськӧ, Кристос ним кузя?! Сё чудеса дивӧ! Быттьӧ знаменньӧ миян вылӧ усис!

ПЕДОТ. Ачыс, тыдалӧ, оз на жӧ куж корсьысьныыс... Но, мед! Миянлы ӧні кокньыдджык нин лоас. Видзӧд, куш кружкаяс на аддзис дай сэні нин кутшӧма друг вежсис мортыд. А мый лоӧ, кор ми кутам молитваястӧ ливкйӧдлыны революция гласъяснад!.. Тадзи ми ёна вермам, Кристос ним кузя, быд лёкысь вевттьысьны да видзчысьны.

УЛИТА. Миянлысь налойвыв дӧратӧ «краснӧй крестӧн» шуис. Мый нӧ сійӧ лоӧ?

ПЕДОТ. «Краснӧй крестыд»? Сійӧ — ті быттьӧ лӧсьӧдчанныд «сестра милосерднӧйясӧ».

УЛИТА. Но, сідзкӧ тай, нинӧм. Ме ӧд чайті, мися, буракӧ, сійӧ зэв нин кутшӧмкӧ ыджыд гректор, Кристос ним кузя. «Милосерднӧй» кӧ, сійӧ бур нин.

ИЛЛЯ. Ӧні милиционерыд ачыс кутас миян йылысь бур юӧръяс разӧдны. Сы вылӧ кӧ ещӧ содтыштам йӧзыдлы ассяньным, Кристос ним кузя, унаӧс жӧ вермам ми кыскыны!


4-ӧд петкӧдчӧм


СИДӦР (зэв видзчысьӧмӧн ӧдзӧссӧ восьтыштӧ, юрсӧ мыччӧ да ньӧжйӧник шуӧ). Мир вам, дона вокъяс да чойяс! Лишнӧй йӧз некод абу, Педот вокӧ?


Первой ставныс повзьыштӧны, сэсся лӧньӧны.


ПЕДОТ. Но-о, Сидӧр Карпович вок тай вӧлӧма! Кутшӧма повзим!.. Некод абу. Неважӧн эськӧ милиционер воліс да муніс бӧр.

СИДӦР. Аддзылім... Но, сідзкӧ, сьылӧй «Сару небеснӧй»! Ми пырысь-пыр тіян дінӧ пырам. Сараяд виччысьӧны ещӧ отеч Елизар да Ласей вок. Но, сьылӧй! (Ӧдзӧссӧ бӧр пӧдлалӧ.)


Ставныс пернапасасьӧны да сьылӧны:


«Сару небесный, утешителю душу истинна...»


5-ӧд петкӧдчӧм


Молитва шӧрас кымын воссьӧ ӧдзӧс. Сидӧр пыртӧ зіб йыв спас — гӧрд дӧраысь вӧчӧма куим сырйӧн, кыкнан пельӧсас (выліас) рисуйтӧма крестъяс; шӧрас еджыдӧн гижӧма: «Религия пыр социализмӧ!» Елизар да Ласей пыртӧны бура ыджыд гӧрд крест, кузьтанас метрӧн-джынйӧн кымын (позьӧ краситны кӧть эжны гӧрдӧн). Крестас еджыд шыпасъясӧн жӧ гижӧма, вылыс вомлӧс пӧвъяс (тасас): «Став мувывса», мӧдас — «пролетарийяс», коймӧдас (вежыняас) «ӧтувтчӧй!» Крест помас (выліас) гӧгрӧс пӧв, сэтчӧ рисуйтӧма чарла да мӧлӧт. Пыртысьяс крестсӧ да «спассӧ» сувтӧдӧны стен бердӧ, гижӧдъяснас йӧзлань. Сы бӧрын найӧ здоровайтчӧны ставныскӧд да пуксьӧны лабичьясӧ.


ЕЛИЗАР. Карта сайясӧд лои кыскыны, мед оз кутны кыдзкӧ-мыйкӧ...

СИДӦР. Мый могӧн нин лёк милиционерыс тіянӧ воліс?

ПЕДОТ. Пӧрадок пӧ тай лӧсьӧдны кӧсъя, шуӧ. Сектантъясӧс пӧ кутчыси дзикӧдз бырӧдны, Кристос ним кузя.

ЕЛИЗАР. Сідзкӧ, православнӧй братьяяс, видзчысьӧмӧнджык ковмас миянлы уджавны. Пыр ӧд кыйӧдӧны миянӧс, абу-ӧ кӧнкӧ контрреволюция миян костын.


6-ӧд петкӧдчӧм


ПЕКЛА (пырӧ, юрбитӧ, сэсся улӧ копыртчӧмӧн ставныслы шуӧ). Здорово тіянлы, вокъяс да чойяс, Кристос ним кузя!

ПЕДОТ. Ме бара нин повзьыштлі... Пекла чойӧ тай вӧлӧма. Лок, Кристос ним кузя, шойччы.

ПЕКЛА (пуксьӧ лабичӧ). Эг на мудз... Ӧшинь увтіныд вӧлі муна да, зэв лӧсьыда сьыланныд кыла да, пыри. (Аддзӧ крест да «спас», сувтӧмӧн на вылӧ юрбитӧ.) Аттӧ, кутшӧм мичаӧсь крестыс да зіб йыв спасыс, Кристос ним кузя! Выльӧсь на, тыдалӧ, кыкнанныс?

ЕЛИЗАР. Дзик на выльӧсь, ӧні на вайим. Воскресенньӧӧ вежӧдам... Видзӧд, и ӧнія начальствоыд пыр миян вылӧ мисьтӧма видзӧдӧ, шуӧны: ми пӧ падмӧдам йӧзсӧ выль олӧмсьыс ен веранад...

ПЕКЛА. Коді нӧ сідзсӧ шуӧ, батюшко?

ЕЛИЗАР. Эмӧсь ӧд шуысьясыд да лӧгасьысьясыд миян вылӧ...

ПЕДОТ. Кӧть тэнсьыд мужиктӧ босьтам, Пекла чойӧ. Сійӧ — волисполкомын председатель дай, коммунист дай...

СИДӦР. Тэ, Пекла чойӧ, сёрнит Павелыдкӧд да мед дугӧдас миянлысь вера дзескӧдӧмсӧ, Кристос ним кузя. Видзӧд, кутшӧм крест да зіб йыв спас лӧсьӧдім!

ПЕКЛА. Бур делӧ, бур делӧ, вокъясӧй, вӧчӧмныд. Павеллы висьтала, мед ӧлӧдас вера дзескӧдӧмсьыс...

ЕЛИЗАР (чеччӧ). Тайӧ крестыс да хоругвыс дзик нин революционнӧй кодьӧсь, дерт, эськӧ, миян костын кӧ шуны, зэв зывӧк быттьӧ сы йылысь и сёрнитныыс. Ӧнія революционнӧй властьыд ӧд дзикӧдз помавны кӧсйӧ миянӧс, бырӧдны религиятӧ, да сыкӧд ньӧти абу кивыв мунныыс, — сӧмын нуждаыс тшӧктӧ, братьяяс, сестраяс. Господь прӧститас таысь миянӧс. Кристӧвӧй вера вӧсна нинӧмӧн оз ков брезгуйтны! (Висьтавлӧ индалӧмӧн.) Со, крестас распяттьӧ пыддиыд лӧсьӧдӧма сӧветскӧй герб — чарла да мӧлӧт; сэсся гижӧма со вылыс тасас: «Став мувывса», шӧрас — «пролетарийяс», уліас — «ӧтувтчӧй», «став мувывса пролетарийяс, ӧтувтчӧй»! Либӧ рочӧн кӧ шуны: «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!» А хоругвас, зіб йыв спасас нӧ, кыдз шуӧны, гижӧма: «Религия пыр социализмӧ!» — рочӧн кӧ: «Через религию к социализму!» (Бӧр пуксьӧ.)

ЛАСЕЙ. Нёль лун чӧж ме тайӧясӧн нокси — рисуйті да, гижи да. Пыр лои уджавны гусьӧн, мед эськӧ некод эз тӧдлы.

ПЕДОТ. Господь тэнӧ, Ласей вокӧ, благодаритас.

ИЛЛЯ. Ыджыд милӧстьнас вознаградитас и.

УЛИТА. Грекъястӧ прӧститас и.

МАРИНА. Непалимая купина богородича быд приччаысь тэнӧ видзас и.

СИДӦР. Краскасӧ и, белиласӧ и, гӧрд сатинсӧ и, — ставсӧ ме сеті. Весиг ӧдзӧс курич пӧв эг жалит крестыс вылӧ! Менӧ эськӧ ёна укӧрайтӧны кулакӧн да, ме ог на скупитчы коланторйыд вылӧ!

УЛИТА. Тэныд, Сидӧр вокӧ, кулан да, Кристос ним кузя, татшӧм крест жӧ гу вылад сувтӧдам.

МАРИНА (пернапасасьӧ). Сарство небеснӧй мед тэныд господь сетас!

ЕЛИЗАР. А ми псаломщиккӧд нелямын ӧбӧдня служитам, Сидӧр Карпович! Зэв усерднӧя да многопечальнӧя сьылам тэныд!

ЛАСЕЙ. Мыйӧн отеч Елизар шуас: «Усопшему рабу твоему Исидору и сотвори ему вечную память», ме сэтчӧ и горӧда (сьылӧ гораа, мукӧдыс сэсся тшӧтш отсалӧны):


«Вечная память!

Вечная память!

Вечная память!»


СИДӦР (нимкодя). Пасибӧ тіянлы, зэв ыджыд пасибӧ, чойяс да вокъяс!

ЕЛИЗАР. Но сійӧ коркӧ мӧдысь на ковмас, ӧні мед господь сылы сетас на (сьылӧмӧн): «Многая лета!»

УНАӦН. Вернӧ! Сідзи!

ЛАСЕЙ (сьылӧ, сы бӧрся мукӧдыс тшӧтш):


«Многая лета!

Многая лета!

Многая лета!»


СИДӦР (шпыннялӧмӧн). Вот и благодарствуйта ставнытӧ! Сё пасибӧ!

ЕЛИЗАР (Пеклалы). Висьтав жӧ бара, Пекла, мужикыдлы, шу: ми властьлы прӧтив огӧ мунӧ. Шу: крестъяс да зіб йыв спасъяс вичкоса служащӧйяс вӧчӧмаӧсь революциялань мунанаӧн.

ПЕКЛА. Висьтала, батюшко, висьтала.

ПЕДОТ. Тані со, Пекла чойӧ, кружкаяс лӧсьӧдім ӧктысьны революционеръяслы отсӧг вылӧ и.

УЛИТА. Тані со, Пекла чойӧ, ми Марина чойкӧд краснӧй крест вурам и.

ЕЛИЗАР. Ставсӧ висьтав мужикыдлы, Пекла!

ПЕКЛА. Час, стрӧка сюрас да, ставсӧ висьтала.

ИЛЛЯ. Дай асьсӧ кор, Пекла чойӧ, мед тшӧтш пырас миян чукӧрӧ, Кристос ним кузя.

МАРИНА. Кор, кор, ӧні ӧд унаӧн миянӧ пырасны, весиг комсомолечьясыд тшӧтш локтасны, Кристос ним кузя.

ПЕКЛА. Висьтала, кора и. Сӧмын вот сійӧ менсьым висьталӧмъяссӧ ньӧти оз пыдди пукты. Шуӧ: быттьӧ пӧ ме сійӧс аслас тӧварышъяс водзын увтырта да янӧда веруйтӧмнам да вичкоӧ ветлӧмнам. Пыр дугдыны тшӧктӧ веруйтӧмсьыс.

ЕЛИЗАР. Тыдалӧ, чорыд жӧ сійӧ морт.

ПЕДОТ. Дзик прамӧй коммунист кодь, Кристос ним кузя.

ПЕКЛА. Сідзсӧ эськӧ Павел абу скӧр да, некор менӧ оз нӧйтлы ни нинӧм да, пыр жӧ быттьӧ ӧта-мӧд выланым лӧгалӧмӧн олам, сӧгласыс кыдзкӧ оз тырмы миян костын... Час, висьтала тіян выльторъяс йывсьыд да, гашкӧ, вежсяс, Кристос ним кузя.

ЕЛИЗАР. Висьтав, висьтав, гашкӧ, збыль господь разум сылы сетас... Но, водзӧ кежлӧ сэсся лӧсьыдджыка нин кутам овны. Видзӧд ӧд, ӧтувтчим ми, позьӧ шуны, сиктас медгырысь куим силаыс, святая троича моз: ми — поп-дяк, Сидӧр Карпович — кулак, кыдз шуласны, дай ті — сектантъяс-братьяяс. Православнӧй кристӧвӧй вератӧ ӧні сэсся видзам нин ми! Мед жӧ миян костын лоас мир да божъя благодать (сьылігмоз) во веки веков.

ЛАСЕЙ (мукӧдыскӧд тшӧтш сьылӧмӧн). Аминь!

ЕЛИЗАР. Збыльысь ӧд, ӧнісянь ми став религиясӧ быттьӧ бергӧдам революция туй вылӧ, социализмлань! Быд служба лӧсьӧдам сӧветскӧй властьлы ляскысянаӧн. Крукасьны миян дінӧ ӧні властьыдлы некыдз нин оз позь.

ЛАСЕЙ. Ӧні сэсся некод нин оз лысьт шуны: быттьӧ пӧ религияыд йӧзтӧ бӧрӧ кыскӧ. Ӧні ми водзӧ мунны босьтсям.

ПЕДОТ. Пановтам на, гашкӧ, и асьнысӧ найӧс, Кристос ним кузя. Ӧні колӧ ещӧ молитваяслысь этша гласъяссӧ вежлалыштны, революциялань веськӧдыштны, сэсся некутшӧм вороп нин крукасьнысӧ оз ло. А тайӧ крестсӧ (индӧ крест вылӧ) ковмас сувтӧдны кытчӧкӧ мир туй дорӧ.

ЕЛИЗАР. Сувтӧдам Нюрган нӧрысӧ. (Мӧвпалігмоз.) Аски — субӧта, аскомысь — вӧскресенньӧ. Аски жӧ тшӧкта вичко стӧрӧжлы сувтӧдны, мед вӧскресенньӧнас православнӧйяскӧд вермим нин вежӧдны выль животворящӧй крестсӧ.

СИДӦР. Потшыштны ичӧтика ковмас и, ӧграда кодьӧс вӧчыштны. Ме сы вылӧ потшсӧ жертвуйта на жӧ.

ЕЛИЗАР. Потшыштам. А хоругвсӧ сувтӧдам вичкоӧ, кырлӧс дорӧ... Сэсся со мый ещӧ ми вӧчам: вӧскресенньӧ вештам выльлунӧ. Видзӧд, ӧні сӧветскӧй служащӧйясыдлӧн шойччан луныс выльлунӧ да, оз быдӧн слӧймыны волыны вӧскресенньӧнад вичкоӧ. Сы вӧсна вӧскресенньӧса службасӧ ми и пондам нуӧдны выльлунӧ. Дерт, эськӧ, веськыда кӧ шуны, зэв ёна тайӧ сьӧлӧмнымӧс миянлысь нюкыртӧ, дзик пуртӧн моз кырлалӧ, да мый нӧ керан? Оз ков брезгуйтны. Колӧ йӧзыслы петкӧдлыны, быттьӧ вичкоыд некутшӧм ногӧн нин оз мун сӧветскӧй властьыдлы прӧтив... (Пеклалы.) Тэ, Пекла, та йылысь тшӧтш висьтав мужикыдлы, мед эз кут миянӧс дзескӧдны. Но ӧні сэсся сёрнитыштамӧй молитва гласъястӧ вежлалӧм йывсьыд. Ми псаломщиккӧд мыйсюрӧ лӧсьӧдалыштім нин. (Ласейлы.) Нолтӧ, отеч Ласей, кыскыв зепсьыд песнопенньӧястӧ да сьылыштам, мед кывзасны... Сидӧр Карповичлы тай кажитчӧны-а.


Ласей перйӧ зепсьыс кабалаяс.


СИДӦР. Лёка лӧсьыдӧсь мукӧдыс!

ЛАСЕЙ (паськӧдӧ кабалаяссӧ, сы дінӧ матыстчӧны да копыртчӧны ставныс). Тані кымынкӧ молитва эм дзик революционнӧй гласъяса, мукӧдыс — мирскӧй сьыланкывъяслань мунӧны. Оз жӧ вӧлӧм позь быд молитвалы лӧсьӧдны революционнӧй гластӧ да лои кытсюрӧ вежлалыштны.

ЕЛИЗАР. Сы понда нинӧм: кӧть и вежлалыштім ичӧтикасӧ, а молитваясыслӧн кывъясыс ставыс жӧ колины. Нолтӧ, отеч, босьтлы кутшӧмӧс кӧ, ми Сидӧр Карповичкӧд отсыштам. (Мукӧдыслы.) А ті кывзӧй да велӧдчӧй тшӧтш. Вӧскресенньӧӧ ми ӧбӧднятӧ выль ногӧн нин кутам сьывны. Вай, босьт, псаломщик.

ЛАСЕЙ. Со, этійӧ «Царю небесныйсӧ» кӧсйылім первой сьывны «Интернационал» гласӧн, сэсся повзим — мися, гашкӧ, кутасны да, — вежны лои. Тайӧс лӧсьӧдім «По Дону гуляет» ногӧн, тадзи (сьылӧ, бӧрвылас отсалӧны мукӧд):


«Сару да небесный,

Сару да небесный,

Сару да небесный,

Утешителю».


ПЕКЛА (сьылігмоз сійӧ тонӧн жӧ нюжӧдӧмӧн). Сё майбырӧй, кутшӧм лӧсьыд, Кристос ним кузя!

ЛАСЕЙ. Час, сэсся помсӧ сьылам (сьылӧны сідз жӧ):


«И спаси да блаже,

И спаси да блаже,

И спаси да блаже,

Душы наша».


УЛИТА (Пекла моз жӧ нюжӧдӧмӧн). Шондібанӧй, кутшӧма сьӧлӧмад пырӧ сьылӧмыс!

МАРИНА (сідз жӧ). Быттьӧ выя бордйӧн этаті мавтыштісны!

ЕЛИЗАР. Лӧсьыд ӧд! Кыдз ті шуанныд?

УНАӦН. Лӧсьыд! Аминь мелі да мича!

ПЕДОТ. А ті, чойясӧй, вӧлі шуанныд: оз пӧ позь.

ЕЛИЗАР. Мыйла оз позь? Позьӧ, быд ногӧн кӧть сьыв, господьыд всевидящий и всеслышащий — кылас, а йӧзыдлы сьӧлӧм вылас воасджык. Ми уна молитва тадзи лӧсьӧдім: «Богородича», «Святый боже», «Верую». Нолтӧ, отеч псаломщик, «Достойно» босьтлам!

ЛАСЕЙ. Тайӧ сьывсьӧ «Марш Будённого» гласӧн, тадзи (сьылӧ, сылы отсалӧны Елизар да Сидӧр):


«Достойно-стойно есть якӧ воистину,

Блажити-та-ти-та-ти богородицу,

Присноблаженную и пренепорочную,

И матер,

И бога,

Бога нашего.

Честнейшую керувим и славнейшую,

Без сравнения серапим,

Без истления

Бога слова слова рождшую,

Сущщую богородицу тя величаем».


ИЛЛЯ (сьылан тоннас жӧ нюжӧдӧмӧн). Ок, сё трустӧй, кристос ним кузя, сьылӧмыс!

ЕЛИЗАР. Тайӧ кутшӧмджык тіянлы кажитчӧ?

УНАӦН. Тайӧ — ок, лӧсьыд! Аминь мича да гажа!..

МАРИНА. Вай ещӧ ӧтчыд сьылӧй тайӧс, Кристос ним кузя! Ми, Улита чойӧкӧд, тшӧтш велӧдчам!

ЕЛИЗАР. Позьӧ. Босьт вай ещӧ тайӧс, отеч Ласей!

ЛАСЕЙ (босьтӧ сьывны, кияснас шенасьӧ сьылігас, мукӧдыс тшӧтш горӧдлӧны):


«Достойно-стойно есть яко воистину,

Блажити-та-ти-та-ти богородицу...»


(Помӧдзыс сьылӧны, помсӧ кузя нюжӧдӧны, кодсюрӧ кияснысӧ шевгӧдӧны, юръяснысӧ чатӧртӧны да синъяснысӧ кылӧдӧны.)


Занавес.


МӦД ВӦЧӦМ


Вӧчсьӧ Куранов Павел ордын. Прӧстӧй крестьянскӧй керка пытшкӧс. Стенас ӧшалӧны портретъяс: Ленинлӧн, Сталинлӧн да Калининлӧн. Пельӧсас — ен джадж, ӧбразъяс водзын ломтысьӧ лампадка. Пызан вылын кабала тыра папка.

Вӧскресенньӧ асывводз.


1-я петкӧдчӧм


ПАВЕЛ (пинжака, картуза, ӧтнас ветлӧ джоджӧдыс). Кӧні мый и ветлӧ та дырасӧ Пекла? Кытчӧкӧ, тыдалӧ, бара ылаліс. Кӧн нин, кылӧ, вичкоас сьывсис, а век на мыйкӧ оз лок? Волисполкомӧ важӧн нин колӧ мунны и. (Босьтӧ пызан вылысь папкасӧ.) Пуста кольны керкаӧс абу жӧ лӧсьыд-а. (Сувтӧ да видзӧдӧ ӧбразъяс вылӧ.) Со, ломтысьӧ лампадка! Быд праздникӧ вот сійӧ тадзи ломтысьӧ, эсійӧ негоднӧй элементъяс водзас, асывсянь рытӧдз! (Ышловзьӧмӧн видзӧдӧ ӧбразъяс вылӧ.) А сэні со Ленин, Сталин да Калинин ёртъяс... Ме вылӧ быттьӧ скӧрысь видзӧдӧны, быттьӧ кӧсйӧны шуны: мыйла пӧ тэ, Куранов Павел, миянӧс татчӧ ӧшӧдін? Кодсӧкӧ пӧ ӧтисӧ колӧ татысь босьтны — енъяссӧ ли, миянӧс ли... Ме ӧд эськӧ и ачым тӧда — оз вермы ӧтлаасьны социализмлӧн туйыс религиякӧд, да мый сэсся керан? Баба дурӧ, дурӧмӧн дурӧ... Эштылі жӧ нин эськӧ ме сійӧс агитируйтны да нинӧм оз имит, оз кывзы весиг. Кымыныськӧ ме шыблавлывлі нин ӧбразъястӧ, да бӧр ваяс да сатшйӧдлас сэтчӧ... (Кайӧ лабичӧ да кусӧдӧ лампадкасӧ.) Мед нин кӧть тайӧ биыс синмӧс эз веж!.. (Кулакнас грӧзитӧ ӧбразъяслы.) Вот эськӧ босьт тіянӧс, негоднӧй элементъясӧс, да пачын сот! (Морӧсас таркӧдӧ.) Со кӧні ті менам дізьвидзанныд!..


2-ӧд петкӧдчӧм


ВОРОПОВ (пырӧ). Здоровье!.. Мый нӧ тэ, Куранов ёрт, сэні вӧчан? Прикладывайтчан али мый нин ӧбразъясад?..

ПАВЕЛ (шеныштӧ кинас да, лэччӧ джоджас). Эн нин серав, Воропов ёрт! Сэтшӧма нин менӧ ӧбразъясыд дӧзмӧдісны — сотны ставсӧ кӧсъя! Негоднӧй элементъяс!

ВОРОПОВ. Абу лӧсьыд коммунист мортлы керкаын видзны ӧбразъястӧ (индӧ портретъяс вылӧ) этійӧяскӧд ӧтлаын...

ПАВЕЛ (пуксьӧ лабичас). Пекла ӧд дурӧ... Кымынысь нин ме (индӧ ен джаджлань) эсійӧ полокалӧяссӧ сэтысь весавлі да бӧр ваялас гӧтырӧй... Лампадка быд праздникӧ ӧзтӧ и... Ӧні на кусӧді лампадкасӧ...

ВОРОПОВ. Сідзкӧ тэ, другӧ, омӧля на нуӧдан антирелигиознӧй уджтӧ гӧтырыдкӧд...

ПАВЕЛ (сьӧлӧмысь). Ме омӧля нуӧда? Прӧстӧ шуан, Воропов ёрт... (Чеччӧ.) Сідзкӧ, сота став ӧбразъяссӧ, трустъясӧс!

ВОРОПОВ. Ӧбразъястӧ сотӧмнад ӧд он вермы бырӧдны гӧтырыдлысь веруйтӧмсӧ, ещӧ ёнджыка дӧзмӧдан... Колӧ кыдзкӧ мӧд ногӧн мывкыдсӧ бергӧдны, мед эськӧ сійӧ ачыс ӧбразъяссӧ шыблаліс... Но, ладнӧ, некор меным. Пыралі висьтавны тэныд: аскисянь ми кутам нуӧдны антирелигиознӧй кампанньӧ. Тэныд ковмас ветлыны коркӧ тайӧ лунъясас Нӧмар сиктӧ да вӧчны сэні доклад. Ячейка бюро вылын ми тэнӧ сэтчӧ индім... Талун комсомолечьяс демонстрация вӧчӧны.

ПАВЕЛ. Мед вӧчасны. Эз эськӧ ков менӧ докладчикнас индыны да. Тэ ӧд, Воропов ёрт, ачыд секретар да тӧдан... Ме кута висьтавны йӧзыдлы: колӧ, мися, вераысь ӧткажитчыны да ӧбразъяс шыблавны, а найӧ пыр и чуткасны аслым синмӧ: тэ пӧ, — шуасны, — ачыд коммунист, а мыйла керкасьыд енъястӧ он шыблав?.. Мый ме сэтчӧ шуа?

ВОРОПОВ. Дерт, эськӧ быттьӧ абу зэв лӧсьыд, да колӧ. Дзикӧдз ӧд антирелигия уджыс миян сувтіс. Ставным быттьӧ узям... А сэсся тэ кыдзкӧ ассьыд гӧтыртӧ бергӧд... Программатӧ чорыдджыка колӧ нуӧдны. Тринадцатӧй параграфтӧ эн жӧ ордйы, Куранов ёрт!.. Но, прӧщайтлы! (Петӧ.)


3-ӧд петкӧдчӧм


ПАВЕЛ (бура дыр юрсӧ ӧшӧдӧмӧн сулалӧ). Ме ог тӧд, мый и вӧчны, дзикӧдз юрӧй бергӧдчӧ. Сэні — кампанньӧ... Колӧ нуӧдныыс… Збыльысь ӧд быттьӧ ставным узям... Тані — гӧтыр. Вомлӧс вужъя моз мешайтӧ... Тринадцатӧй параграфыд писькӧдӧ вежӧртӧ... Тӧварышъяс быд стрӧкаын сійӧс со и мыччӧны меным... Нӧмар сиктӧ колӧ ветлыны... (Ен джаджлань видзӧдӧ.) Эсійӧ «вредъясыс» сэні сатшвидзӧны. Пекла шӧйтӧ кытӧнкӧ быд рыт, вичкоясӧ жӧвъялӧ да... (Сьӧлыштӧ.) Тьпу! Кос пӧгиб, пикӧ дзик воштасны менӧ... (Пуксьӧ да мӧвпалӧ, сэсся друг чеччӧ, папкасӧ шевкнитӧ пызан вылас, картузсӧ пӧрччӧ.) Некытчӧ талун ог мун! Пекла локтас да сылы дзонь антирелигия доклад вӧча, трустлы!.. Сы понда олӧм дзикӧдз кутіс торксьыны. (Ветлӧ джоджӧдыс.) Вороповыдлы лӧсьыд, гӧтырыс сылӧн делегатка да. А мед кутчысьлас менсьым Пеклаӧс агитируйтны, — ме чайта, ныжмас на и сылӧн пиньыс!.. (Сувтӧ да видзӧдӧ ен джадж вылӧ.) Гм! Мынла ог ме коркӧ ловъя юрӧн тіянысь?.. Сотны пӧ оз ков, шуӧ Воропов ёрт. Гашкӧ, и збыльысь сідзи да?.. Час, талун сьӧлӧмсянь нин сёрнита Пеклакӧд. Веськыда сідзи и шуа сылы: тэ, мися, дона муса гӧтырӧй, эн зэв чиклясь ме водзын, кӧсъян кӧ овны мекӧд любовӧн да сӧветӧн — ов, нинӧм ог шу сыысь; он кӧ, мися, кӧсйы овны — эн ов дай ставыс. Сідзи веськыда ультиматум и пукта: либӧ, мися, мекӧд ов, либӧ — эсійӧ (индӧ ӧбразъяс вылӧ) негоднӧй элементъясыскӧд!.. (Кыскӧ зепсьыс истӧг да кайӧ лабичӧ.) Час жӧ, мед водзвыв эз дузгӧдчы Пеклаӧй, бӧр лампадкасӧ ӧзта. (Ӧзтӧ лампадкасӧ, сэсся грӧзитӧ ӧбразъяслы.) Налӧй жӧ, негоднӧйяс! Нимкодясьӧй, дулалӧм бугыльяс! Но, помнитлӧй: коркӧ ме тіянӧс пачын «светитысь» лола на! Онӧ нин ті ме вылын зэв дыр тешитчӧй!..


4-ӧд петкӧдчӧм


ПЕКЛА (пырӧ да кӧсйӧ юрбитны). Мый нӧ тэ, Павел, сэні керан? Онӧ нин бара кӧсйы шыблавны святӧй ӧбразъяссӧ, Кристос ним кузя? Мун, вешйы сэтысь, юрбитыштны колӧ! (Юрбитӧ.)

ПАВЕЛ (бокӧ). Слӧймас тай сы шӧрӧ-водзӧ локныыд! (Лэччӧ лабичысь да пуксьӧ.) Лампадкаыд кусӧма вӧлі, пительыс, буракӧ, сотчӧма да, лӧсьӧдышті... Мыйкӧ тай нӧ зэв дыр талун вичкоад тэнӧ, Пекла, видзисны? Ме мунны нин лӧсьӧдчылі. Кӧн нӧ та дырасӧ вӧлін?

ПЕКЛА (пӧрччысьӧ да пуксьӧ пызан дорӧ). Вичкоын... Талун выль ногӧн сьылісны. Батюшко проповедь бура дыр висьталіс да, нюжалыштіс тай ӧбӧдняыс. Ӧні сэсся выль крест дорӧ ветлім: Нюрган нӧрысӧ зэв мича гӧрд крест сувтӧдӧмаӧсь, — вель уна йӧзыс вӧлі, Кристос ним кузя!

ПАВЕЛ. Нинӧм жӧ тіянлы керныыд. Бавъяланныд вичкоясын да крестъяс дорын.

ПЕКЛА. Ок, эськӧ тэ кӧ, Павел, кывлін выль ногса сьылӧмсӧ, аминь ӧд мича да лӧсьыда сьылісны!.. Кырлӧс дорас сувтӧдӧмаӧсь выль зіб йыв спас — чим гӧрд, синтӧ быдӧн ёрӧ, Кристос ним кузя!

ПАВЕЛ. Быд нинӧм абу вылас жӧ тэнад, Пекла, вежыд петӧ; поп-дяклысь лявзӧмсӧ сьӧлӧмсяньыд кывзан да кимӧститчӧмсӧ видзӧдан. Эновтны колӧ кикимеритчӧмтӧ, Пекла! Весиг меным абу лӧсьыд тӧварышъяссянь тэ кузя. Ӧні на секретар пыраліс да шуасис. Пӧра нин тэныд, Пекла, шыбитны дурӧмтӧ!

ПЕКЛА. Чӧв, Павел, кутшӧм нӧ дурӧм сэні? Вот, ветлам локтан вӧскресенньӧӧ тэкӧд тшӧтш вичкоӧ, да аддзылан и кывлан сэки ачыд, кутшӧма ӧні веруйтӧм ногыс вежсьӧма!

ПАВЕЛ. Эн бызгы, Пекла, нинӧм абусӧ! Ме вичкоӧ муна?!. (Чеччӧ да ветлӧ.) Тэ тай религия дурманнад дзикӧдз нин дурмӧмыд. Пальӧдчыны колӧ, Пекла, сійӧ дурмансьыс!

ПЕКЛА. Ӧні, майбырӧй, абу жӧ нин сэні дурманыд! Сьылӧны выль ногӧн, кыдз сійӧ шусьӧ, — леворуция гласӧн ли мый ли, Кристос ним кузя.

ПАВЕЛ (чуймӧ). Кыдзи шуан, революция гласӧн? Кыдзи нӧ сідзсӧ? (Пуксьӧ.)

ПЕКЛА. Зэв гажа, кыдз тай ті уличӧд ветліганыд сьывланныд, леворуция гласӧн и эм.

ПАВЕЛ. Дурасны жӧ кузь юрсиаясыд! Сійӧ ӧд контрреволюция лоӧ!? (Чеччӧ да ветлӧ.)

ПЕКЛА. Ті быдлаысь аддзанныд кутшӧмкӧ контралюция... Мый нӧ сэні омӧльыс? Асьныд вӧлі шуанныд: ен вераыд пӧ падмӧдӧ йӧзсӧ бур олӧмсьыс. Ӧні лӧсьӧдӧмаӧсь выль молитваяс да бара жӧ быттьӧ лёк, контралицияӧн шуан со. Код ногыс нӧ сэсся олан?

ПАВЕЛ. Да ӧд пӧрйӧдлӧны, ылӧдлӧны поп-дякыд пемыд йӧзтӧ!.. Ме ог на тӧд, кутшӧм революция ногӧн найӧ сьылӧны, но верма водзвыв шуны — бара на мыйкӧ найӧ омӧльтор вӧчӧмаӧсь. Тэ, Пекла, эновтчы попъяссьыд, на помысь буртӧ эн виччысь!

ПЕКЛА. Леворуция гласӧн сьылӧмыс кӧ тэ ногӧн омӧльтор, ме сэсся ог нин тӧд, мый и бурыс тіянлы. Ӧні оз нин позь вератӧ увтыртны, Кристос ним кузя... Вай, збыльысь, тэкӧд бурджыка сёрнитам та йылысь. Меным унатор колӧ висьтавны тэныд, Павел. Ми гозъя олам, да некор быттьӧ сӧглас оз тырмы миян костын... Чорыда эськӧ кӧсъя вӧлі тэнӧ топӧдлыны да вӧскресенньӧ кузяыс ог нин. Сідзи лючки сёрнитам. Вай пуксьыштлы.

ПАВЕЛ (пуксьӧ). Вай сёрнитам. Ме кӧсъя жӧ вӧлі тэныд антирелигия доклад кодьӧс вӧчны, Пекла.

ПЕКЛА. Мый вӧчны?

ПАВЕЛ. Антирелигия доклад, мися. Но, шуны кӧ, енлы веруйтӧм йылысь варовитыштны... Войдӧр, вай, Пекла, эсійӧ лампадкасӧ кусӧд негоднӧй элементъяс водзсьыс да вӧлисти сёрнитам.

ПЕКЛА (видзӧдӧ ен джаджлань да сувтӧ лабичӧ). А кусӧдны нин и колӧ, Кристос ним кузя. (Пернапасасьӧ да пӧльыштӧ-кусӧдӧ, сэсся бӧр лэччӧ.)

ПАВЕЛ (бокӧ). Но, ӧтитор эськӧ удайтчис! (Пеклалы.) Вот, сідзи бурджык. Дзикӧдз кӧ эськӧ ӧбразъястӧ сэтысь, Пекла, босьталан, ещӧ на лӧсьыдджык лоас да.

ПЕКЛА. Сы йылысь, Павел, ӧні огӧ кутӧ сёрнитны. А тэ со мый вӧч: тэ ӧні ачыд председатель, властьыс тэнад киын да, тшӧкты да велӧд коммунистъястӧ, мед найӧ эз пондыны ен верасӧ дзескӧдны.

ПАВЕЛ (зумыштчӧмӧн). Но, сэсся мый ещӧ? Сэсся аслым тшӧтш юрбитны да вичкоӧ ветлыны тшӧктан?

ПЕКЛА. Дай колӧ эськӧ и тэныд, Павел, этша йӧз ногӧн овны. Весиг меным кыдзкӧ абу лӧсьыд бур йӧзсяньыс, шуасьӧны нин: ачыд пӧ председатель гӧтыр, а мужиктӧ пӧ он вермы вичкоӧ кыскыны. Сэсся поп-дякӧс оз ков дзескӧдны: найӧ ӧд ӧні верасӧ, висьтала тай, выль ногӧн нин бергӧдӧмаӧсь... Збыльысь, Павел, ӧлӧд коммунистъястӧ, мед бурджыка видзӧдісны вера вылас. Сідз жӧ и батюшко тшӧктіс тэныд висьтавны. Кылан, Павел, батюшко, мися, тшӧктіс и...

ПАВЕЛ (чуймӧ). Но-но-но! Вӧлисти гӧгӧрвои! Тэнӧ тай, Пекла, со мый вылӧ вӧлӧм ышӧдӧны мудер поп-дякыд: кыдзи председатель гӧтыр, тэ пыр кӧсйӧны ме вылӧ личкыны. Аттӧ, сё трустъяс! Со кыдзи уджалӧны негоднӧй элементъясыд! Властьлы леститчӧны, кӧсйӧны, кӧнкӧ, кокньӧдъяс корсьны? (Чеччӧ да ветлӧ.) Ме тай шулі, ме тай шулі... А тэ, Пекла, он и гӧгӧрво!

ПЕКЛА. Нинӧм и гӧгӧрвоныыс сэні торъя оз ков. Шуа тай тэныд: мися, вератӧ выль ногӧн нин лӧсьӧдӧмаӧсь, сӧветскӧйлань бергӧдӧмаӧсь. (Сьӧлӧмсьыс.) Тайӧ кӧ абу буртор, Павел, абу кӧ выль ногса вераыс веськыд — ме ачым дугда веруйтӧмсьыд да ӧбразъястӧ аслам киӧн пачӧ шыблала, Кристос ним кузя! Кылан, Павел? Мед толькӧ збыльысь ме тӧді поп-дякыдлысь пӧръясьӧмсӧ вера кузяыд— пырысьтӧм-пыр и дзумйӧдла пачӧ, ньӧтчыд сэсся вичкоӧ ог мун ни! Сідзи и тӧд.

ПАВЕЛ (нимкодьпырысь). Кыла! Сідзкӧ, Пекла, тэ регыд нин негоднӧй ӧбразъястӧ пач ломзьӧдчан пыдди юкалан. А ме вӧлі кӧсъя тэныд ультиматум пуктыны, веськыда тадзи и шуны: мися, тэ кӧ, Пекла, мекӧд кӧсъян любов-сӧветӧн овны — ов морт ногӧн, эн кыскась попъяс дінӧ; он кӧ, мися — эн ов дай, вермам юксьыны-торйӧдчыны. Либӧ, мися, ме, либӧ — вичко да эсійӧ негоднӧй элементъясыс! (Индӧ ӧбразъяс вылӧ.) Тӧдан он нӧ тэ, Пекла, кутшӧм меным сьӧкыд татшӧмнас овныыс? Зэв ӧд мисьтӧм коммунистыдлы ӧбразъястӧ керкаас видзны! Йылавек быттьӧ ме асланым программаысь бокӧ кежа, тринадцатӧй параграф быттьӧ нарушайта, ордйӧда!.. Абу лӧсьыд!.. Тӧдны нин тэныд колӧ, Пекла: религия да социализм оз вермыны ӧтлаасьны. Ӧтикыс — сьӧдпемыд, мӧдыс — дзирыд, югыд.

ПЕКЛА. Со ӧд, шуин да, вӧлисти тӧд вылӧ уси социализмыд... Выль гӧрд зіб йыв спасад сійӧс жӧ гижӧма: социализмӧ пӧ воам эсійӧ пырыд, лерига пырыд, али кыдз шуан...

ПАВЕЛ (чуймӧ). Мый?! Збыль сідзи гижӧма?

ПЕКЛА. Збыль, дерт. Карпӧ Сидӧр сетӧма зэв мича гӧрд сатин, сідзи и лӧсталӧ, Кристос ним кузя!

ПАВЕЛ. Со тай! Карпӧ Сидӧрыд тшӧтш сэні и. Кулакыд, дерт, оз кольччы вичкосьыд! Попъяс да кулакъяс — сиктса уджалысь йӧзлӧн медгырысь вӧрӧгъясыс, пыр ӧтувтчӧмӧн олӧны, йирӧны Сӧвет властьлысь выль ногса стрӧитчӧмсӧ... Тэ тшӧтш накӧд гудрасян и!..

ПЕКЛА. Мыйла нӧ сідзи тэ дӧзман? Найӧ ӧд тӧждысьӧны жӧ, кыдз эськӧ Сӧвет власть ногӧнджык овны... Весиг батюшко тэныд тшӧктіс висьтавны: ми пӧ ӧні верасӧ веськӧдім социализм туй вылӧ. Сэсся мед эз нин ло некутшӧм ногӧн властьсӧ паныдалӧма, батюшкоыд кӧсйӧ вӧскресенньӧсӧ вештыны выльлунӧ: вичкоас служитны кутас вӧскресенньӧ пыдди выльлунӧ.

ПАВЕЛ. Аттӧ, сё трустӧ, кутшӧм! Аски жӧ татшӧм делӧсьыс сійӧс топӧдла!

ПЕКЛА. Эн, зонмӧ, Павел, батюшкосӧ топӧд, Кристос ним кузя. Сійӧ ӧд мырсьӧ Сӧвет власть понда жӧ.

ПАВЕЛ. Мыйкӧ ещӧ он-ӧ шу? Ок, ёна на жӧ тэ пемыд, Пекла! Сідзи ӧд и ылӧдлӧны пемыд йӧзтӧ!.. Арестуйтны колӧ да мысса сектантъясӧс моз жӧ судӧ сетны негоднӧй элементъясӧс!.. Сэсся нӧ та бӧрын на тэ пондан ветлыны на дінӧ дай? (Пуксьӧ.)

ПЕКЛА. Аттӧ! Мыйла нӧ, Павел, тэ он гӧгӧрво?.. Найӧ ӧд отсасьӧны революционеръяслы и... Талун вичкоын ӧктысисны кружкаясӧн кутшӧмкӧ «МОПРА-лы», шуӧны тай — революционеръяслы пӧ-а...

ПАВЕЛ. Вӧчасны бара! Нинӧмысь оз яндысьны, оз брезгуйтны! Но, часлы, оз зэв дыр тешитчыны... Милиционерлы тшӧкта аски ставнысӧ арестуйтны!

ПЕКЛА. Милиционерыд пӧ аддзылӧма нин да нинӧм абу шуӧма, ещӧ пӧ ошкӧма, Кристос ним кузя. Бур уджӧн лыддьӧма МОПРА-лы ӧктысьӧмтӧ... А выль крестыс Нюрган нӧрысын, Павел, кутшӧм мича — гӧрд! Крест юр вылас гӧгрӧс пӧвйӧ рисуйтӧма чарла да мӧлӧт, этадзи (кияснас вӧчӧ) воча пуктӧмӧн, а крестас — куимнан вомлӧс тасъясас — гижӧма кыдзкӧ комиӧн эськӧ да... «пролетарас пӧ ӧтувтчӧй» ли мый ли...

ПАВЕЛ. «Став мувывса пролетарийяс, ӧтувтчӧй» али мый нин?

ПЕКЛА. Вот-вот, сідзи и эм! «Пролетарийяс», пӧдлиннӧ, и гижӧма.

ПАВЕЛ (скӧрмӧ, чеччӧ да шенасигтырйи ӧдйӧ ветлӧдлӧ.) Миянлысь лозунгнымӧс лысьтӧмаӧсь лёк дурман вылӧ гижны?! Крестӧ!.. Няйтӧсьтны, смекайтчыны!.. Настӧящӧй контрреволюция!.. Ог ӧд и аддзӧ со, мый вӧчсьӧ весиг асланым ныр улын?.. Кор нӧ лёк крестсӧ сувтӧдӧмаӧсь Нюрган нӧрысас?

ПЕКЛА. Мыйысь нӧ сэтшӧма пузин? Тэкӧд и сёрнитныыд весиг оз позь революция йывсьыд, пырысь-пыр и ӧзъян!.. Мыйла нӧ шуан «лёк крестӧн»? Тэ ӧд ачыд эн на аддзыв. Крестыс, зонмӧ, зэв бур — дзик выль да гӧрд, — ылісянь тыдалӧ джуджыд Нюрган нӧрыс йылад!.. (Сувтӧ.) А сьылӧмыс, Павел, кутшӧм! Ок, эськӧ, кывлін кӧ тэ — ачыд тшӧтш ыштін сы вылӧ да вичкоад ветлыны кутін! Со «Сару небеснӧйтӧ» татшӧм революция гласӧн сьылӧны (здук мында лӧсьӧдчӧ да сьылӧ «По Дону гуляет» ногӧн):


«Сару да небеснӧй,

Сару да небеснӧй,

Сару да небеснӧй

Утешителю»...


ПАВЕЛ (ӧвтчӧ кинас да лёка сералӧ). Ка-ка-ка-ка! Тайӧ и эм революция гласыд?.. Ка-ка-ка!..

ПЕКЛА (матыстчӧ Павеллань). Час, эн торк! Водзӧ на сьылӧмыс лоас! (Сьылӧ):


«Сару да небеснӧй,

Утешителю!»


ПАВЕЛ (бӧрыньтчӧ Пеклаысь) Ланьт, Пекла! Эн сэсся сьыв!

ПЕКЛА (сьылӧ гораджыка).


«И ся исполняяй,

И ся исполняяй,

И ся исполняяй,

Ижӧ везде сый» } 2-ысь


Павел пельяссӧ тупкӧ да пышъялӧ Пеклаысь, сійӧ вӧтлысьӧ да сьылӧ мӧд пӧв. Павел ӧдйӧ картузасьӧ, кватитӧ папкасӧ да керкаысь пышйӧ.


5-ӧд петкӧдчӧм

ПЕКЛА (шемӧс). Мый нӧ лои, пышйис тай нӧ? (Пуксьӧ пызан дорӧ, пернапасасьӧ да бара сьылӧ.)


И спасит дай блажыт,

И спасит дай блажыт,

И спасит дай блажыт,

Душы наши! } 2-ысь


(Сэсся сьылан тоннас жӧ нюжӧдӧмӧн шуӧ.) Со ӧд, шондібанӧй, кутшӧм мича сьылӧмыс! (Кост.) Пышйис йӧйыд! «Богородича» на кӧсйи сьывны и, «Кресту твое поклоняемся» и... Мед нӧ, шуам, важ молитваясыс оз лӧсявны коммунистыдлы, да ӧд и выльсьыс со пышйис, сідзи и уйкнитіс, быттьӧ ош гӧнӧн тшыныштіс «Сару небеснӧйыд»... Пыр вот тадзи дурӧ да ышнясьӧ; кысь нӧ сэсся ме сійӧс верма кристос вераас бергӧдны да вичкоӧ кыскыны?.. Коркӧ эськӧ ачыс тшӧтш юрбитліс ӧбразъясыдлы да, вежсис тай мортыд; шуӧ: войдӧртӧ пӧ дурманӧн дурмӧдлісны йӧзтӧ, ӧні пӧ менам вежӧрӧй югдіс. Гӧтов кӧть ӧбразъяс шыблавны пачӧ (видзӧдӧ ӧбразъяс вылӧ, сэсся портретъяс вылӧ), негоднӧйясӧн шуӧ. Ляскаліс эсійӧясӧс, патретъяссӧ. Но, эсійӧ нӧ, Ленинсӧ, мед ӧшӧдіс, сійӧ, Кристос ним кузя, кулӧма нин да, а мукӧдыс ӧд ловъяӧсь на пӧ да мыйла тшӧтш стенас ляскавныыс вӧлі? Сэсся на вылӧ юрбитны оз позь ни... (Кост.) Да ӧд миян кодь грека йӧзыдлы господьыд весиг некутшӧм знаменньӧ ассьыс оз петкӧдлы. Гашкӧ, эськӧ сэки бӧльӧ гӧгӧрвоим, кодарладорыслӧн вераыс веськыд: попъяслӧн али коммунистъяслӧн?.. Павел чайтӧ, ыштӧ поп батюшко тӧждысьӧ дзик ас пондаыс да ме пыр быттьӧ, кыдзи председатель гӧтыр пыр, сы вылӧ зільӧ личкыны, власть дор быттьӧ ляскысьны. Тайӧ ӧд абу жӧ кӧ збыль-а?.. (Друг скӧймунӧ.) А мыйкӧ, тыдалӧ, абу жӧ ставыс веськыд. Кодкӧ луннад Педот ордын батюшкоыд шуис жӧ: зывӧк пӧ эськӧ быттьӧ выль ногнад сьывныыс, да нуждаыс пӧ тшӧктӧ да оз ков брезгуйтны... Сэсся мыйлакӧ выль гӧрд крестсӧ вӧчӧмаӧсь йӧзсьыс гусьӧн дай Нюрган нӧрысас пӧ сувтӧдӧмаӧсь войнас?.. Вот эськӧ збыльысь кӧ вермин тӧдмавны ставсӧ!.. Ме чайта, дай Карп Сидӧрыд на оз прӧстӧ сэтшӧма ноксьы: кыткӧ-мыйкӧ и сылы на дзескыд, буракӧ... Омӧльтор вылӧ кӧ ӧд уджалӧны, коркӧ тыдовтчас на жӧ... Оз тай, мися, господьыд знаменньӧтӧ миян кодьыдлы петкӧдлы, — сэки эськӧ, майбыр, ставыс воссис!.. (Чеччӧ.) Час жӧ ӧбӧдайтыштны кӧть... Павел ӧні рытӧдз, дерт нин, оз во-а. (Пызан корсьны заводитӧ.)


6-ӧд петкӧдчӧм


ЕЛИЗАР (пырӧ, расаа, шляпаа). Мир вам! (Пӧрччӧ шляпасӧ.)

ПЕКЛА (повзьыштӧкодь). Батюшко тай вӧлӧма? Лок, батюшко, шойччы. (Бокӧ.) Часлы, ӧні ассьыс ставсӧ юала.

ЕЛИЗАР (лабичӧ пуксигмоз). А лоӧ шойччыны, Пекла. Талун прамӧя мудзим. Службатӧ выль ногӧн нуӧдім, проповедь бура дыр лои висьтавны, сэсся выль крест дорад ветлім да ӧні на муртса слӧйми вичкоысь петны... Сідз нин ме вӧлі мудзӧма, да псаломщиккӧд вичкоын бура дыр на ещӧ лои муркӧдчыны... Куранов ёрт нӧ абу гортас?

ПЕКЛА (пуксьӧ). Ӧні на муртса кытчӧкӧ петіс, исполкомас, буракӧ, муніс... Неуна кӧ водзджык эськӧ локтін, суин на.

ЕЛИЗАР. Кӧсъя ӧд вӧлі водзджык да эсійӧ лёк беззаконникыд — псаломщик Ласейыд манитіс. Видзӧд, кружкаяс кутім юкны, да сійӧ споруйтны мекӧд пондіс. Прӧстӧй кружкаясыс эськӧ тыртӧмӧсь вӧліны да нинӧм эз и шу, а кор «МОПРА» кружкатӧ восьтім — деньгаыд сэні унджык дай вензьыны кутіс: шӧри пӧ вай юкам. Кысь нӧ, мися, шӧри. Ме ӧд священник, а тэ, мися, псаломщик — шӧри некор на эз юксьывны найӧ. Сійӧ шуӧ: ӧні пӧ равноправие, тэ пӧ менӧ ёна нин ӧбижайтлін, кӧмӧдлін пӧ, шуӧ, пыр на ӧнӧдз... Беззаконник! Сэсся шуӧ: ӧні пӧ, сӧветскӧй власть дырйи, ставсӧ колӧ шӧри юкны, он кӧ пӧ шӧри, жалуйтча пӧ эркаилы. Со ӧд супостатыд! Ме пӧ, шуӧ, и выль кресттӧ краситі, ме пӧ сэтчӧ да хоругвӧ кывъяссӧ гижи и, да меным пӧ ещӧ джынсьыс на унджык колӧ сетны. Кутшӧм ӧд мудер! Шӧри юкны, дерт, ме эг сӧгласитчы. Сійӧ сэки кружкаӧ этадзи кыкнан кинас (сувтӧ да петкӧдлӧ) шашаритчис да асланьыс кыскӧ; ме ог сет, аслань жӧ кутчыси да кыска. Кыкнанным сідзи бура дыр тажъясим, кружкаыс весиг бруна-брона кылӧ. Асьным вичко шӧрын зык лэптім, прӧсти господи. Ласей горзӧ: «Вай джынсӧ!» Ме шуа: «Коймӧд пайсӧ сета». Муртса тышкӧдз эг воӧ, да ладнӧ вичко стӧрӧж локтіс сэтчӧ. Мый нӧ пӧ ті, батюшкояс, вӧчанныд, юалӧ. Ласей шуӧ: кружкаысь пӧ деньга юкам да поп пӧ, сідз ӧд попӧн и шуис, — поп пӧ кӧмӧдны менӧ кӧсйӧ... Сэки ми сэсся тадзи сӧгласитчим: кружкасӧ сетім стӧрӧжлы, мед сійӧ сэтысь деньгасӧ кисьтас джоджас, а ми псаломщиккӧд ӧктам: кодлы мыйта веськалас — сійӧ и пай лоӧ сылӧн. Стӧрӧж восьтіс кружкатӧ да став деньгатӧ и сявкнитіс джодж пасьтала. Ми уськӧдчим ӧктыны. Псаломщик, югыд бугыльнад, эзысьяс вылӧджык уськӧдчӧ пыр, дай сійӧ меысь тэрыбджыка ӧктӧ... Ме чайта, ёна менӧ талун лёк беззаконникыд и кокнитіс... Сэтчӧ ӧктысьӧмад и манитчи та дырасӧ... (Пуксьӧ.) Ме веськыда вичкосянь татчӧ и локті, гортӧ на весиг эг пырав. Зэв колӧ аддзӧдлыны Куранов ёртӧс.

ПЕКЛА. Ёна кӧ ыджыд могӧн, батюшко, ветлы исполкомас.

ЕЛИЗАР. Сэні ӧд, кӧнкӧ, йӧзыс уна. Колӧ эськӧ вӧлі аскӧдыс сёрнитны. А могыс, дерт, бура ыджыд: колӧ вӧлі засвидетельствуйтны вичколысь дай ассьыным тшӧтш Сӧветскӧй властьлы преданносьтнымӧс, шуны кӧ, — висьтавны миянлысь Сӧветскӧй власть дор бергӧдчӧмнымӧс...

ПЕКЛА. Выль крест йывсьыд быттьӧ?

ЕЛИЗАР. Сы йылысь и. Час, ачыс тай абу да, позьӧ сёрнитыштны. Тэ нӧ, Пекла, висьтавлін эн Павелыдлы миян выль нога служба йывсьыд?

ПЕКЛА. Висьтавлі эськӧ, батюшко, да нинӧм эз и кывзы весиг. Ӧні на заводитлі сёрнитны, да дӧзмис дай пышйис...

ЕЛИЗАР. А тэ шулін жӧ сылы, мед миянӧс эз кутны дзескӧдны?.. Веськыда кӧ висьтавны ӧд, ас пондаыд медъёнасӧ и лоӧ тӧждысьны.

ПЕКЛА (бокӧ). Со тай, ас пондаыд пӧ?! (Поплы.) Мыйла нӧ, батюшко, ас пондаыд сідзи? Онӧ ӧмӧй став вера вӧснаыс да бур йӧз кузяыс?

ЕЛИЗАР. Сідзсӧ эськӧ быттьӧ став вӧснаыс жӧ лоӧ тӧждысьны да, ачыд ӧд медся на матын аслыд. Видзӧд, став вӧлӧстяс миянӧс шуӧны нетрудӧвӧй доход вылын олысьясӧн. Сы вӧсна сэсся миянлы и налогтӧ медуна сюйӧны. Ме вылӧ таво пуктӧмаӧсь сё кызь чӧлкӧвӧй?! Дерт, эськӧ воддза доходъяс серти кӧ, тайӧ абу на уна; толькӧ ӧні — сьӧкыд, ок сьӧкыд: доходыд ичӧт, йӧзыд этшаджык вичкоад волӧны дай скупитчӧны деньгасьыд...

ПЕКЛА (дӧзмыштӧмӧн). Оз ӧмӧй тіянлы тырмы, батюшко, Ӧльгаыдкӧд? Оланныд тай нӧ быттьӧ Ляскун Ӧльгаыдкӧд буракодь, гозъя моз?..

ЕЛИЗАР (серӧктыштӧ). Мый нӧ керан, Пекла, быть ӧд кыдзкӧ ов грешнӧй му вылад. Матушка менам водз кувсис, а сьӧлӧмыд ӧд, кӧть и священник да, мирскӧй олӧмад жӧ кыскӧ... Мӧдысь гӧтрасьны миянлы вичко правилӧ серти оз позь вӧлі-а. Мый сэсся вӧчан. Согрешиті Ӧльгаыдкӧд, аслам слугакӧд... Первойяссӧ ёна вӧлі вежӧй петӧ... эсійӧ... мичаджык ичмоньясыд вылӧ... Вӧлі вичкоын венчайтан кутшӧмкӧ выль жӧника-невестаӧс, таинство брака совершайтан, а аслад сьӧлӧмыд нюкыртчӧ — бесыд мутитӧ, вежыд петӧ мукӧдыс вылӧ сэтшӧма, весиг синваыд кутас доршасьны... Босьті сэсся Ляскун Ӧльгатӧ слуга пыдди да вӧлисти этша успокоитчи... Ӧні, дерт, абу нин сэтшӧм, этша кӧдзалі нин, пӧрысьми ме... Олам эськӧ ничево, да ловъя синмыдлы тай век унджык колӧ... Веськыда кӧ шуны, аслым кокньӧд корсьӧм вӧсна и выль ногнас ме службаяссӧ лӧсьӧді, мед кыдзкӧ-мыйкӧ ладмӧдчыны Сӧветскӧй властьыдлы да коммунистъясыдлы. Оз-ӧ чинтыны этша налогсӧ менсьым... Да ӧд и тэ, Пекла, миян дор жӧ сулалан дай... (Чеччӧ да шляпаасьӧ.) Абу тай ачыс Куранов ёртыд да, лоӧ мунны, бӧрти рытланьыс вола...

ПЕКЛА (поп висьталігӧн зумыштчӧмӧн мӧвпалӧ, сэсся друг чеччӧ да збодера шуалӧ). Мун да сэсся, батюшко, эн нин волы миянӧ! (Поп шемӧсмӧ.) Некор эн лок татчӧ! Ме тіян вичкоӧ сэсся кок помӧн ог жӧ пырав!.. Вӧлисти синъясӧй воссисны менам! Лёк ылӧгъяс ті вӧлӧмныд!..

ЕЛИЗАР (полӧмӧн). Мый нӧ тэ, раба божъя, лоин? Кутшӧм ылӧгъяс нӧ ми, господи, помилуй?

ПЕКЛА. Мун лучшӧ татысь!.. Зывӧк весиг видзӧдныыс лои тэ вылӧ! Люзьыкасян-кыскасян быдлаті!..

ЕЛИЗАР. Муна, муна! Тэ тай, Пекла, беззаконная изменнича жӧ вӧлӧмыд. О, господи, прӧстит коммунист гӧтыркӧд тӧдмасьӧмысь! (Броткигтырйи петӧ керкасьыс.) Веськыда шуӧны вӧлӧм: муж да жена пӧ — одна сатана!.. Тьпу, прӧсти господи!..


7-ӧд петкӧдчӧм


ПЕКЛА (поплы бӧрсяньыс). Ещӧ и сӧткан ме вылӧ, кузь юрсиа чӧрт!.. (Шензьӧмӧн.) Аттӧ, чудеса-дивӧ! Со ӧд кутшӧма вӧлӧм пӧрйӧдлӧны ми вок кодь пемыд йӧзтӧ! (Пуксьӧ.) Мися жӧ, мыйкӧ зэв гусьӧн быдторсӧ вӧчӧны да, кысь... Павел тай вӧлӧм веськыда на шуӧ: попъяссянь пӧ буртӧ эн виччысь... Збыль тай шулӧмаӧсь важ йӧз: поп горш да ад горш пӧ ӧткодь... Сійӧн и выль кресттӧ лӧсьӧдӧмаӧсь... Вичкоад поп-дякыд пурсьӧмаӧсь и... Весиг «МОПРА» кружкасьыд сьӧмсӧ аслыныс юкӧмаӧсь; шуӧны ӧд ещӧ вӧлі: леворуционеръяслы пӧ отсӧг вылӧ... Ад горшъяс!.. Ставсӧ ачыс висьталіс, эз и юасьны ковмы унасӧ. Ӧні некутшӧм знаменньӧ нин оз ков — тыдовтчис лёк уджыс! (Чеччӧ.) Аттӧ, мыйла и пышйис Павелыс? Эськӧ тшӧтш ми сыкӧд ӧтвылысь янӧдім попсӧ... Али нӧ мед: Павел дырйи попыд эськӧ эз и висьтав тадзитӧ... (Видзӧдӧ ӧбразъяс вылӧ.) Слава тебе, господи, сарича небеснӧй, вӧлисти менам юр вежӧрӧй югдыштіс!.. Комын вит во ме тіян вылӧ юрбиті, а ставыс вӧлӧма прӧста, ылӧдлӧм-пӧръявлӧм кузя!.. Сэсся, бур енукъясӧй, тырмас! (Кайӧ лабичӧ да мунӧ ен джаджлань.) Аски жӧ тіянӧс пач ломзьӧг пыдди юкала... (Нетшыштӧ лампадкасӧ.) Лампадка сотлі, мыйта деревяннӧй маслӧсӧ видзӧма та вылӧ! (Пуктӧ лампадкасӧ пызан вылӧ.) Сэсся ен-божеяссӧ татысь босьтала... (Друг бергӧдчӧ.) Али час ог на ӧні шыблав, Павел локтас да сы дырйи пазӧда ставсӧ. (Лэччӧ лабичысь.)


8-ӧд петкӧдчӧм


Пырӧны комсомолечьяс — Сергей да Опонь.


СЕРГЕЙ. Здорово! Пекла тьӧт, Павелыд нӧ абу гортад али мый?

ПЕКЛА. Муніс тай исполкомас ли, кытчӧ ли... Ті ӧд, буракӧ, кыкнанныд комсомолечьяс, Сергей?

СЕРГЕЙ. Кыкнанным. Опонь неважӧн на пырис... Мый нӧ эськӧ?

ПЕКЛА. Мунӧй чукӧрӧн Нюрган нӧрысӧ ветлӧй да сэтысь выль гӧрд крестсӧ нетшыштӧй!

ОПОНЬ. Кутшӧм гӧрд крест нӧ сэн? Висьталӧ жӧ вӧлі эськӧ мамӧ, да эг и кывзы прамӧясӧ... Вай, ветлам, Сергей!..

СЕРГЕЙ. Некор, ӧні ми лӧсьӧдчам антирелигиознӧй демонстрация вӧчны да колӧ вӧлі Павелыдлысь юавны...

ПЕКЛА. Ветлӧй, мися, первой Нюрган нӧрысас!.. Сэки аддзанныд, кутшӧма пӧръявлӧны бур йӧзтӧ поп-дякыд да озыръясыд... Дай найӧс, поп-дяксӧ, тшӧтш сэтчӧ кыскӧй, выль зіб йыв спаснас и ставнас нулӧй лёк ылӧгъясӧс!..

СЕРГЕЙ. Вай нӧ, сідзкӧ, Опонь, мунам, чукӧртам тӧварышъяснымӧс да демонстрациянас ӧтвылысь сэсся и ветлам Нюрган нӧрысас, мыйсяма крест сэні...

ПЕКЛА. Ӧдйӧджык ветлӧй да пузувтӧй сэтысь ылӧдчан полокалӧсӧ!.. Ме сёйышта да сэтчӧ жӧ муна!

ОПОНЬ. Ветлам, ветлам, видзӧдлам, кутшӧм сэні полокалӧ.


Комсомолечьяс петӧны.


9-ӧд петкӧдчӧм


ПЕКЛА (зэв ӧдйӧ котӧрӧн сорӧн корсьӧ сёйны — ваялӧ нянь, пань, сов доз да мый да). Комсомолечьясыд бара вӧчыштасны. Сэтшӧма кресттӧ на креститасны — весиг попыдлӧн кузь юрсиыс сувтса сувтлас!.. Мед эськӧ суа жӧ тшӧтш ме налысь гажсӧ!.. Вот тэныд и (сьылӧмӧн) «Сару да небеснӧй». Тьпу!


Занавес.


КОЙМӦД ВӦЧӦМ


Вӧчсьӧ Нюрган нӧрысын, мир туй дорын. Веськыда тыдалӧ му йӧр, потшӧс сайын. Матынджык, шуйгавывланьыс, ичӧтик ӧграда пытшкын сулалӧ гӧрд крест, гижӧдъяснас йӧзланьӧ.

Вӧскресенньӧ лун.


1-я петкӧдчӧм


Илля ӧграда пытшкас пырӧма да крестӧ кӧрталӧ «МОПР» гижӧда кружка. Педот, Улита, Сидӧр да Марина сулалӧны ортсыас, видзӧдӧны крест вылӧ.


ПЕДОТ (Иллялы). Вылӧджык кӧртав, Илля вокӧ, вылӧджык. Тадзи, улын лоӧ да, некодлы оз и тыдав кружкаыс.

ИЛЛЯ (лэптыштӧ кружкасӧ вылӧджык). Тадзи?

СИДӦР. Ещӧ на ичӧтика лэптышт.

ИЛЛЯ (лэптыштӧ). Тадзи?

ПЕДОТ. Вот-вот, сэтчӧ и кӧртав. (Илля кӧрталӧ да петӧ ортсӧ.) Талун ӧти татшӧм кружкаӧн ӧктысисны нин вичкоын и, тані и. Ме нарошнӧ видзӧді — кутшӧм кружкаӧ ёнджыка пукталасны сьӧмсӧ, да «МОПР-а» кружкаад унджык быттьӧ лӧдісны. Сійӧ кружкасӧ попъяс вичкоӧ нуисны, Кристос ним кузя, да мӧд кружка сэсся со лоӧ ӧшӧдны.

ИЛЛЯ. Кружкаясыд, Педот вокӧ, тырмасны миян: ещӧ на кык кружка запасын эм дай. Ті нӧ кодкӧ кывлінныд энӧ, мыйджык сёрнитӧны йӧзыс тайӧ крест йывсьыс, Кристос ним кузя?

СИДӦР. Мый нӧ сёрнитныыс? Быдӧн ошкӧны да шензьӧны. Ӧнтай, вежӧдігас, унаӧн дзикӧдз ылавлісны — сідзи и дзоргӧны-видзӧдӧны мича гӧрд крестыд вылӧ да выль зіб йыв спасыд вылӧ. Сэсся сьылӧмыс зэв бура муніс дай.

ПЕДОТ. А уна жӧ йӧзыс воліс! Сьывныыс ӧд, Сидӧр Карпович вокӧ, ми Илля воккӧд да Марина чойкӧд ёна жӧ отсалім поп-дякыдлы... (Улиталы.) Тэ тай нӧ, Улита чойӧ, мыйлакӧ эн волы крестсӧ вежӧдігас?

УЛИТА. Вывті дыр лои вичкоад талун сулалӧмыс да, Кристос ним кузя, кынӧмӧй висьмис, Педот вокӧ. Грек тай суис сэсся, гыркйӧс пыкӧма вӧлі да, ӧдва и сьывсьӧмсӧ верми виччысьны. Вичкосяньыс гортӧ лои мунны. Эштӧдчи-кери, Кристос ним кузя, да эськӧ мӧдӧдчылі жӧ татчӧ да тані сьывсьӧма нин вӧлі, дай бара бергӧдчи, Кристос ним кузя. Пыри Марина чойясӧ да ӧнӧдз на сэні пукалі, сэні ӧбедайті и, сэсся тшӧтш сыкӧд и татчӧ со локті, корӧмныд пӧ тай ӧбед бӧрын да.

МАРИНА. Збыль висьталӧ Улита чойӧ.

ИЛЛЯ. Овлывлӧ. Мукӧд дырйиыс сэтшӧма топӧдлас, мылӧд кутас ли мый ли, веськыда гӧг сюрӧстӧ орӧдӧ, Кристос ним кузя, лолыштнытӧ он вермы.

ПЕДОТ (Улиталы сьӧлӧмсяньыс). Висьмыныыд, Улита чойӧ, тэ мӧдысь на вермин, а талун эз ков. Шуӧма кӧ вӧлі ставнымлы татчӧ локны, колӧ вӧлі кыдзкӧ кыссьыны! Сідз оз позь, Кристос ним кузя! Тэныд лоӧ кутшӧмкӧ эпитимйӧ пуктыны тайӧ мыжсьыс. Вай сувт пидзӧсчаньӧн да юрбит крестыслы! Нелямын поклон пукты!

УЛИТА (пидзӧсчанясьӧ). Грек примиті ас вылӧ, Кристос ним кузя. (Пернапасасьӧ, видзӧдӧ крест вылӧ.) Божӧ, очисти мья грешнича! (Юрбитӧ.)

МАРИНА. Дай ме вӧлі гортӧ жӧ кӧсъя вичкосяньыд косны, Кристос ним кузя. (Пидзӧсасьӧ да сідз жӧ юрбитӧ.) Божӧ, очисти мья грешнича.

ПЕДОТ (Мариналы). Сідзкӧ и тэ, Марина чойӧ, тшӧтш нелямын поклон вӧч!..

ИЛЛЯ. Куш кӧсйӧмыд ӧд абу на вӧчӧм, Педот вокӧ, позьӧ джынсӧ чинтыны — кызь поклон нин уна, Кристос ним кузя.

СИДӦР. Ачыс Марина чой окотитӧ да мед юрбитас.

МАРИНА. Вӧча, вӧча, Кристос ним кузя. (Юрбитӧ.)

ИЛЛЯ. Ме понда бара кӧть сё поклон вӧч, Кристос ним кузя.

ПЕДОТ. Но, шань сэсся сы йылысь!.. Ми талун татчӧ локтім тайӧ выль крестсӧ величайтны да лёк йӧзысь видзны. Колян войӧ на ӧд сӧмын тайӧ крестсӧ сувтӧдӧма. Ӧнӧдз, дерт нин, та йылысь славаыс волӧсьт кузя паськаліс. Ӧбедайталасны да татчӧ пондасны локны йӧзыд. Тшӧтш, кӧнкӧ, кыссясны и комсомолечьясыд. Миянлы колӧ видзны, мед эськӧ найӧ — швичкунъясыд — эз жугӧдны, Кристос ним кузя, крестсӧ. Сэсся Куран Павелыд вермас тшӧктыны бӧр нетшыштны и... Ме Елизар попкӧд сёрниті, да сійӧ шуис: колӧ пӧ талун крест дорас овны миянлы, караулитігмоз величайтны. Талун кӧ пӧ крестыс сулалас — и водзӧвылӧ коляс, некод пӧ сэсся оз вӧрзьӧд. Но, вайӧ сэсся величайтамӧй крестсӧ. Тэ, Илля вокӧ, сувт веськыдладорас да сьылігмозыд видзӧдыштлы туй вылас, оз-ӧ кодкӧ кут локны. Ме шуйгавылас сувта. Сидӧр Карпович вокӧ чойяскӧд тані пондасны юрбитны. (Сувталӧны кыдзи колӧ.) Вот, тадзи. Лӧсьыда тэныд, Илля вокӧ, туй вылыс тыдалӧ?

ИЛЛЯ (видзӧдӧ бокӧ). Тыдалӧ, Педот вокӧ, бура ылӧдз тыдалӧ, Кристос ним кузя.

СИДӦР. Кодкӧ кӧ начальство мыччысяс — водзвыв ті висьталӧй.

ПЕДОТ. Висьталам. (Улиталы да Мариналы.) Тіян нӧ, чойясӧй, эз на эшты?

УЛИТА. Кызь кӧкъямысӧс пукті, Педот вокӧ.

МАРИНА. Ме кызь витӧс на сӧмын удиті, Кристос ним кузя.

ПЕДОТ. Но, тырмас сэсся, чеччӧй да тшӧтш заводитам величайтны. (Улита Маринакӧд пернапасасьӧмӧн сувтӧны.)

ИЛЛЯ. Председатель гӧтырыдлы, Пекла чойнымлы, буракӧ, висьтавтӧм лои да, кӧнкӧ, оз и лок татчӧ.

СИДӦР. Колі жӧ тшӧтш сійӧс корны: ӧд мужиксӧ эськӧ сійӧ вермис миянлы бур вылӧ велӧдны, чуйдӧдны.

ПЕДОТ. Татшӧма ноксигад нӧ кыдз верман быд ӧтисӧ помнитны. Гашкӧ, ачыс локтас... Сытӧг нин лоӧ величайтны. Сьывны кутам «Кресту твоетӧ» выль гласнад, кыдзи тай ӧнтай сьылім... Вай, Сидӧр Карпович вокӧ, заводит, тэнад гӧлӧсыд ёнджык, Кристос ним кузя!

СИДӦР. Ставным тшӧтш пондам босьтавны.


Сьылӧны «Как родная меня мать провожала» ногӧн:


Кресту твое поклоняемся,

владыка,

И святая воскресенья

твоя славим. } 2-ысь


«И святая воскресенья твоя славим»-сӧ мӧд пӧв сьылігас помсӧ кузя нюжӧдӧны да ставныс муӧдз копыртчылӧны пидзӧсчанясьлӧмӧн. Сьылігкостіыс Педот да Илля унаысь бокӧ видзӧдлывлӧны туй вылӧ. «Кресту твое» сьылӧны 3–4 пӧв, сы бӧрын Илля бокӧ видзӧдлӧ да друг сувтӧ.


ИЛЛЯ. Милиционер татчӧ локтӧ.

ПЕДОТ. Милиционер локтӧ? Но, мед, сыысь энӧ полӧй, нинӧм оз вӧч. Вай, ещӧ сьыламӧй да ёнджыка юрбитӧй!


Сьылӧны «Кресту твое».


2-ӧд петкӧдчӧм


Сьылӧм шӧрас кымын веськыдвывсянь мыччысьӧ милиционер. Сьылӧм помасьтӧдзыс сулалӧ, видзӧдӧ юрбитысьяс вылӧ да крест вылӧ.


МИЛИЦИОНЕР (сьылӧм бӧрын). Сьыланныд, юрбитанныд?

ПЕДОТ. Сьылам, тӧварыш милиционер, да вӧскресенньӧ кузя выль крестсӧ величайтам.

МИЛИЦИОНЕР (матӧджык крестлань локтӧ). Сідз, сідз. Бура сьылӧмысь ме ог вермы дугӧдны, да ещӧ сӧветскӧй ногӧн сьылӧмысь... Медтыкӧ пӧрадоксӧ некод эз торк-а. Ме ӧд пӧрадоксӧ медъёна видза... Тайӧ и эм выль крестыд?

ПЕДОТ. Тайӧ, тайӧ, тӧварыш милиционер.

МИЛИЦИОНЕР. Крестыс ничево... Кывлі, Нюрган нӧрысӧ пӧ выль гӧрд крест сувтӧдӧмаӧсь да, час жӧ, мися, ветла, видзӧдлыны, абу-ӧ, мися, сэні кутшӧмкӧ непӧрадок... Ничево крестыс! (Матыстчӧмӧн видзӧдӧ гӧгӧрбок крестсӧ.)

СИДӦР. Бур крестыс, нинӧм шуны, тӧварыш.

МИЛИЦИОНЕР (сувтӧ да любуйтчӧ). Бур и эм! Вот тайӧ крест дак крест, покранимерӧ! Позьӧ шуны, революция нога крест!

СИДӦР. Сӧветскӧй крест: гӧрд дай гижӧдыс лӧсьыд!

МИЛИЦИОНЕР. Лӧсьыд, ерӧмаканьыд! Тайӧ крест дінад некыдз нин оз позь крукасьны — гӧгӧрбок правильнӧ вӧчӧма: сӧветскӧй герб со рисуйтӧма юрйылас, сэсся гижӧма: «Став мувывса пролетарийяс, ӧтувтчӧй!» (Шензьӧмӧн.) Кыдзкӧ тай кужасны, ерӧмаканьыд, лӧсьӧдны татшӧм крестсӧ! Мича сӧветскӧй крест!

ПЕДОТ. Мыйла нӧ, тӧварыш милиционер, шапкатӧ он босьт татшӧм крест водзас. Быттьӧ кыдзкӧ абу лӧсьыд...

МИЛИЦИОНЕР (ошйысьӧмпырысь). Шапка ме аркирей водзын эг босьтлы, а крест водзад ог жӧ нин босьт. Оз пӧлагайтчы.

СИДӦР. Да ӧд крестыс абу прӧстӧй, сӧветскӧй ӧд, ачыд аддзан.

МИЛИЦИОНЕР. А сійӧ, другӧ, вернӧ! (Босьтӧ шапкасӧ.) Сэсся кружка со ӧшӧдӧмаӧсь и.

ПЕДОТ. «МОПРа» братъяслы, гашкӧ, кодкӧ ветліг-мунігас кутшӧмкӧ отсӧгтор чӧвтыштас...

МИЛИЦИОНЕР. Бур делӧ, бур делӧ! Колӧ отсавны! (Кыскӧ зепсьыс портманет.) Час, и ме ичӧтика тшӧтш пуктышта... (Ӧграда вомӧн судзӧдчӧмӧн чӧвтӧ кружкаас деньга.)

СИДӦР. Пасибӧ, тӧварыш милиционер, бурӧн миян дінӧ сибӧдчан да, пасибӧ!

МИЛИЦИОНЕР. Нинӧм лёкыс оз тыдав да мыйысь меным лёкавныыс?.. Мед эськӧ кутшӧмсюрӧ кулиганъяс эз гусявны кружкасӧ, колӧ ёнджыка тувъявны, гырысь кӧрт тувъясӧн жваньӧбтыны крестас...

ПЕДОТ. Оз гусявны, быдӧн ӧд тӧдӧны, мый вылӧ кружкасӧ татчӧ лӧсьӧдӧма.

МИЛИЦИОНЕР. Асьныд сэсся тӧданныд... Но, ме муна. Прӧстӧй волӧм тай лои; некутшӧм непӧрадок абу тані вӧлӧма. Дзик километр бӧра-водзӧ лоӧ, ерӧмаканьыд! (Шапкаасьӧ да бӧр мунӧ веськыдвыв.) Сьылӧй, колӧкӧ, сыысь ме ог вермы дугӧдны. (Петӧ.)


3-ӧд петкӧдчӧм


ПЕДОТ (сералӧмӧн). Кристос ним кузя, милиционерыд миян сюсь: му пытшсьыс дзонь метр пыдта аддзӧ!..


Ставныс небыдика сералӧны.


ИЛЛЯ. Мыйла сійӧ милиционерыс быдлаӧ медвойдӧр слӧймӧ? Кодкӧ луннад сійӧ миянӧс Педот вок ордысь суис, талун бара сійӧ медводз воис. Дзик, мися, знаменньӧ моз, нинӧм виччысьтӧг кыськӧ и усьӧ сійӧ!..

СИДӦР. Пӧрадок видзӧ, сійӧн и гоннялӧ быдлаті...

ПЕДОТ. Ме тай шулі: мися, сыысь нинӧм повны... Но, вайӧ ещӧ сьыламӧй! (Сувталӧны воддза моз. Педот видзӧдлӧ бокӧ.) То кутшӧмкӧ нывбаба локтӧ... Босьт, Сидӧр Карпович вокӧ, «Святый божетӧ».


Ставныс сьылӧны «Во субботу» ногӧн моз:


«Святый боже,

Святый крепкий,

Святый бессмертный,

Бессмертный, помилуй нас,

Святый

Бессмертный, помилуй нас».


Помасигас юрбитӧны муӧдз.


4-ӧд петкӧдчӧм


Сьылігас пырӧ 1-й нывбаба да тшӧтш на моз юрбитӧ.


ПЕДОТ (нывбабалы). Лок, чойӧ, да тшӧтш миянкӧд выль крестсӧ величайт, Кристос ним кузя.

1-я НЫВБАБА. Тшӧтш, тшӧтш. Сьылӧй, зэв тай мичаа сьыланныд!


Бара сьылӧны «Святый боже» да воддза моз юрбитӧны ставныс.


ПЕДОТ. Ӧні сэсся «Иже керувим» сьылам дай помалам. Босьтӧй, вокъяс да чойяс!


Сьылӧны «Коробушка» ногӧн:


«Ижӧ, ижӧ керувим да,

Ижӧ, ижӧ керувим.

Тайно, тайно образующе,}2-ысь

Тайно образующе.

И животворящӧй троича,

И животворящӧй строй.

Трисватую песь припевающа,}2-ысь

Трисватую песь припевай.

Сякое ныне, ныне жытейское,

Сякое ныне жытейское,

Отложим попеченье,}2-ысь

Отложим попеченье».


«Ижӧ керувим» сьылігӧн ӧтарсянь и мӧдарсянь вочасӧн локталӧны олӧма йӧз: нывбабаяс да мужикъяс. Ставныс тшӧтш юрбитӧны крест вылӧ.


ИЛЛЯ. Видзӧд жӧ, дзонь ӧбӧдня кодь кутіс тані миян лоны, Кристос ним кузя!

ПЕДОТ (йӧзлы). Пуктыштӧй, бур вокъясӧй да чойясӧй, коді мыйта вермас, эсійӧ кружкаас, «МОПРа» братъяслы отсӧг вылӧ!


Кодсюрӧ перйӧны деньга да пуктӧны кружкаӧ.


ИЛЛЯ (повзьыштӧмӧн кывзӧ). Ланьтлӧй! Кӧнкӧ кылӧ сьылӧны? (Ставныс кывзӧны. Кылӧ комсомолечьяслӧн сьылӧм: «Сергей поп, Сергей поп».)

ПЕДОТ (повзьыштӧ, ноксьӧ). Тайӧ тай комсомолечьясыд, буракӧ, татчӧ локтӧны. Кыдзкӧ-мыйкӧ бурджыка лӧсьӧдчӧй!..

СИДӦР (жӧдзӧ). Оз нӧ ло бурджык, пышъям кӧ ми татысь найӧ вотӧдз?

УЛИТА. Ой, кынӧмӧс бара топӧдіс, Кристос ним кузя!..


Сьылӧм матысмӧ вочасӧн.


ПЕДОТ (скӧрысь моз). Ланьтӧй, мый сідзи лӧвтны кутінныд, Кристос ним кузя! Оз ӧд сёйны миянӧс! Воласны дай бӧр мунасны! Нинӧм сэтшӧм-татшӧмыс тані абу!

ИЛЛЯ (видзӧдӧ веськыдвывлань). Тонӧӧсь, тыдовтчисны нин! Зэв унаӧн локтӧны! (Мукӧдыс тшӧтш видзӧдӧны веськыдвывлань.)

СИДӦР. Мыйкӧ ӧд колӧ жӧ миянлы тані вӧчны? Сьывны ли, юрбитны ли, мунны ли, мый ли?

ПЕДОТ. Сӧмын повны оз ков! Кутчысьӧй крепыда, сулалӧй чорыда кристос вера кузя!


Сьылӧм зэв нин матын кылӧ.


ИЛЛЯ (чуймӧмӧн). Но-но-но! Елизар попыд и, Ласей дякыд тшӧтш и, Куран Павелыд и, милиционерыд и — ставныс локтӧны? Аттӧ дивӧ! Кутшӧм знаменньӧ бара лоӧ-а?

ПЕДОТ. Нинӧм, энӧ полӧй!.. Вешйыштӧй, бӧрыньтчыштӧй эстчӧ! (Йӧз бӧрыньтчӧны шуйгавывлань.) Кык сила паныдасяс тані. Мед жӧ ми вермам! Уськӧдчӧй ставныд пидзӧсчаньӧн да сьылӧй «Кресту твоетӧ»!


Ставныс пидзӧсчанясьӧны да сьылӧны «Кресту твое» воддза моз жӧ.


5-ӧд петкӧдчӧм


Сцена вылын сьылігӧн веськыдвывсянь пырӧны: Елизар — киняулас сюркнялӧма зіб йыв спас, ачыс копыртчӧма — муас видзӧдӧ; сы бӧрсянь Ласей, сэсся Сергей да Опонь ыджыд гӧрд плакатӧн, сэтчӧ еджыд шыпасъясӧн гижӧма: «Шыбитамӧй религия», улӧджык: «Наука пыр — социализмӧ!» На бӧрсянь Воропов, Павел папкаа, милиционер, 5–6 комсомолеч да кымынкӧ нывбаба. Комсомолечьяс да да нӧшта кодсюрӧ пыриганыс гораа сьылӧны:


Ай да, ребята,

Ай да, комсомольцы,

Браво, браво, браво, молодцы.


Сцена вылӧ пырӧм мысти дугдӧны сьылӧмысь.


ПАВЕЛ. Но, вот и Нюрган нӧрысӧ воим. Тані тай йӧзыс бура уна жӧ вӧлӧма. (Юрбитысьяслы.) Нолтӧ, чеччылӧй, бӧртиджык эштанныд поклонъяснытӧ клёнгыны!

ВОРОПОВ (видзӧдӧ крест вылӧ). Тайӧ и эм, тыдалӧ, выль крестыс?

ПЕДОТ. Тайӧ, тайӧ, тӧварышъяс! Зэв мича сӧветскӧй крест!

МИЛИЦИОНЕР. Крестыс ничево, Воропов ёрт, ме неважӧн на тані вӧлі да гӧгӧрбок видзӧді...


Павел, Воропов да комсомолечьяс матыстчӧны крест дорӧ.


ПАВЕЛ (скӧра). Видзӧдлӧй, видзӧдлӧй! Збыльысь ӧд сӧветскӧй герб рисуйтӧмаӧсь крест юр йылас! Кодлӧн тайӧ уджыс?

МИЛИЦИОНЕР. Ме ӧнтай пырысь-пыр жӧ думышті: тайӧ эськӧ, мися, непӧрадок жӧ да, эг лысьт кутчысьны чорыдасӧ...

ВОРОПОВ. Часлы, тӧдмалам ставсӧ лючки, бурӧн; оз ков, Куранов ёрт, вывті скӧравны...

ПАВЕЛ. Оз ков скӧравны? Да ставнысӧ тайӧ уджсьыс колӧ арестуйтны да карӧ мӧдӧдны! Аттӧ, сё трустӧ, йӧз!..

ВОРОПОВ. Часлы, Куранов ёрт, ме сёрнитышта йӧзыскӧд. Татчӧ административнӧй власть оз на ков. Ыджыд урон ӧд некодлы на та понда эз ло, буракӧ?

ПАВЕЛ. А йӧзсӧ ылӧдӧмыс нӧ абу мыж али мый?

ВОРОПОВ. Сы вылӧ ӧд и попъясыд олӧны, мед ылӧдлыны пемыд уджалысь йӧзтӧ. А миянлы колӧ налысь ылӧдчӧмъяссӧ висьтавны да мыччыны йӧзыслы. (Елизарлы.) Нолтӧ тэ, отеч Елизар, али кыдз тэнӧ величайтӧны, вайлы таланьӧ зіб йыв спастӧ! (Елизар локтӧ да сувтӧдӧ зіб йыв спассӧ йӧзлань гижӧднас.) Со, сэтчӧ гижӧма: «Религия пыр — социализмӧ». (Йӧзлы.) Мый сійӧ религияыс лоӧ?.. Сійӧ лоӧ нинӧм вӧвлытӧм вылӧ, нинӧм абу вылӧ веруйтӧм. (Индӧ комсомолечьяс плакат вылӧ.) А татчӧ со гижӧма: «Шыбитамӧй религия! Наука пыр — социализмӧ!» Наукаыс лоӧ збыль вӧвлӧмторсӧ тӧдмалӧм да мый эматорйыс му вылас — велӧдӧм. Наука некыдз оз ӧтлаась религиякӧд. Зіб йыв спасас гижӧма лӧжӧс, пемыд йӧзӧс ылӧдлӧм кузя! Сэсся, со татчӧ, крестас, рисуйтӧма сӧветскӧй герб — чарла да мӧлӧт дай гижӧма коммунистъяслысь лозунгсӧ: «Став мувывса пролетарийяс, ӧтувтчӧй!» Тайӧ нин лоӧ не толькӧ пӧръясьӧм, а сӧветскӧй герб вылас да коммунист партия лозунг вылас сералӧм, смекайтчӧм. Та йылысь весиг и висьтавныыс оз ков — позьӧ быдӧнлы гӧгӧрвоны да аддзыны попъяслысь лёк, мисьтӧм уджсӧ! Мыйла тадзи вӧчӧны найӧ?.. Нолтӧ, отеч Елизар, висьтав: мыйла тадзи тэ вӧчин?

ЕЛИЗАР. Ми ставсӧ бур вылӧ вӧчим, мед эськӧ Сӧветскӧй властьыслы да партияыслы эз ло прӧтив мунӧма...

ВОРОПОВ (йӧзлы шпыннялӧм сорӧн). Со тай, ачыс висьталіс! (Елизарлы.) Ми тӧдам, ті быд ногӧн ладмӧдчанныд ӧнія властьлы. Ті радӧсь Сӧветскӧй властьлы весиг «многая лета» вичкоаныд сьывны, медтыкӧ религиялы некод эз паныд сувт да мед эськӧ тіянлы ыджыд вӧля, сардырся кодьӧс жӧ, сетісны... Ми мырдӧн некодӧс огӧ дугӧдӧ веруйтӧмысь, вера вылӧ некутшӧм личкӧм властьлӧн абу, ми сӧмын зілям уджалан войтырлысь вежӧрнысӧ югдӧдны наука серти... А тадзи ылӧдчыны оз позь!.. Ті дугдывтӧг веруйтысьяслы висьтавланныд: ылӧдчыны пӧ грек, а асьныд тай, небось, грексьыс онӧ полӧй, нинӧмӧн онӧ брезгуйтӧй, весиг онӧ яндысьӧй ни!.. (Милиционерлы.) А тэ, милиционер ёрт, водзӧ кежлӧ бурджыка видзӧд, пыдӧджык тӧдмав, эн лэдзчысь: сӧмын вывсяньыс кӧ бур, быттьӧ сэсся и ставыс нин лючки да ладнӧ. Ок ӧд мудера татшӧмъясыд уджалӧны!

МИЛИЦИОНЕР (балябӧжсӧ гыжйыштӧ). Колӧ тай вӧлӧм пыдісяньджык, збыльысь, корсьысьны... Тайӧяс и менӧ пӧръялӧмаӧсь, ерӧмаканьясыд! Ӧні бара, небось, тӧдны кута! (Индӧ Педот вылӧ да Сидӧр вылӧ.) Эсійӧ — сектант, мӧдыс — кулак, ставныс, трустъясыд, вӧлӧм ӧтилаӧ тёльскӧны — йӧзӧс ылӧдлӧны!.. Ерӧмаканьяс!..

ПАВЕЛ. Но, эштіс кӧ тэнад, Воропов ёрт, вай сэсся крестсӧ жугӧдам, ставсӧ пусь-пась вартам! А попӧс да кулакӧс арестуйтам! Найӧ — контрреволюционеръяс!

СИДӦР. Ме, зонмӧ, Павел, абу... Прӧста кӧсъян арестуйтны.

МИЛИЦИОНЕР. Ставнытӧ арестуйта, ерӧмаканьясӧс!

ПАВЕЛ (комсомолечьяслы). Нолтӧ, комсомолечьяс, пазӧдӧй крестсӧ! Мед пу ни палич эз коль!

Комсомолечьяс (кымынӧнкӧ уськӧдчӧны ӧграда дорӧ). Дзикӧдз варкӧдам ставсӧ. (Йӧз костын «пойгӧм» кылӧ.)

ВОРОПОВ. Энлӧй, оз ков жугӧдны! Перйӧй бура да нуамӧй лыддьысян керкаӧ, крестсӧ и зіб йыв спассӧ, мед йӧзыс аддзыласны да тӧдмасясны, кутшӧма попъяс да дякъяс быд ногыс ылӧдлӧны найӧс... Зэв бур агитация тайӧяс петкӧдласны... А арестуйтны ӧні некодӧс на оз ков!

Кодсюрӧ. Вернӧ!.. Сідзи и вӧчамӧй. Нолтӧ, крестсӧ перйыны! (Кымынӧнкӧ пырӧны да крестсӧ нетшыштӧны: «Раз, ещӧ берём!» — шуалігтырйи.)


6-ӧд петкӧдчӧм


ПЕКЛА (зэв ӧдйӧ пырӧ веськыдвывсянь, кашкӧ). Уп, ӧдва и суи, буракӧ! Пыр котӧрӧн локті... Но, буретш тай лёк ылӧдчан полокалӧсӧ перйӧны... Пузувтӧй ставсӧ!

ПАВЕЛ (Пеклалы). Со, ӧні аддзан, Пекла, мый вӧчӧмаӧсь попъясыд?

ПЕКЛА. Ачым нин ставсӧ, Павел, гӧгӧрвои... Збыль вӧлӧм тэ веськыда висьтавлӧмыд...

ПАВЕЛ (чуймӧ). Тэ?.. Пекла, мый нӧ тэ, збыльысь шуан тадзи?

ПЕКЛА. Дерт, збыльысь!.. (Елизар вылӧ индӧмӧн.) Эсійӧ, кузь юрсиаыс, неважӧн воліс миянӧ, тэнад мунӧм бӧрын, да сэтшӧмторъяс висьтавліс меным — весиг зывӧк лои кывзыныыс. Мунам гортӧ да став ӧбразъястӧ пачӧ шыблала аслам киӧн... Ньӧтчыд сэсся вичкоӧ ме ог мун ни, ог юрбитны сувт ни... Ставыс вӧлӧм ылӧдчӧм, кыдз тэ шуан, — дурман!.. Ме ӧд и комсомолечьяссӧ татчӧ ысті...

ВОРОПОВ. Ай да молодеч, Пекла!.. (Павеллы.) Пыр колӧ религияыдкӧд вермасьны йӧзсӧ чуйдӧдӧмӧн, мед асьныс гӧгӧрвоисны да эновтчисны... Ӧні и тэныд кокниджык лоас Нӧмар сиктад докладтӧ вӧчны...

ПАВЕЛ. Збыльысь кокниджык. Ӧні ме верма нин веськыда ыстысьны аслам баба вылӧ!

1-я НЫВБАБА (йӧз костсянь). Дай ме вылӧ тшӧтш, Павел, инды — ме чӧвтча жӧ енлы веруйтӧмсьыд — прӧстӧй ылӧдчӧм ставыс!

2-ӧд НЫВБАБА. Ме тшӧтш дугда веруйтӧмысь и.

Кымынӧнкӧ (йӧз пӧвстсянь). Ме дай!.. Ме тшӧтш и! Тырмас миян вылын тешитчыны! (Лыбыштӧ зык.)

ВОРОПОВ (йӧзлань). Сідзи и колӧ, тӧварышъяс! Религияыд торкӧ бур олӧмсьыс!

СЕРГЕЙ. Тані кружка кӧрталӧма, «МОПР» гижӧма... (Таркӧдӧ.) Деньга, кылӧ, пытшкас эм и...

МИЛИЦИОНЕР. Ме весиг сэтчӧ дас ура эзысь деньга чӧвті и...

Кодсюрӧ (йӧз пытшсянь). Ме пукті и!..

— Ме чӧвті и!..

ВОРОПОВ. Тшӧтш кружкасӧ нуам!..

ПЕКЛА. Быд ногыс пӧрйӧдлӧны пемыд йӧзтӧ... Ӧктісны ӧнтай «МОПРлы», а сэсся поп-дяк юкӧмаӧсь сьӧмсӧ дай!.. Ад горшъяс!.. Ылӧг позъяс!

ВОРОПОВ. Збыльысь сідзи?

ЛАСЕЙ. Ме вӧлі ог тшӧкты вӧрзьӧдны, а попыдлӧн деньга вылад синъясыс кольча кодьӧсь лоины да мырдӧн кутіс юкны... Муртса тышкӧдз эгӧ воӧ вичкоын... Вель дыр сэні муркӧдчим...

ПАВЕЛ. Мися жӧ мыйкӧ зэв дыр лои попӧс корсьны: куимысь стӧрӧжӧс ыстылі, да век абу гортас... Найӧ вӧлӧм сьӧм вылын пурсьӧны...

ЕЛИЗАР (Ласейлы). Мыйла нӧ тэ, беззаконник, ылӧдчан? Тэ ӧд ачыд кутін корны: шӧри пӧ вай юкам!

ЛАСЕЙ. Юкны кӧ, дерт, шӧри колӧ юкны: ӧні ӧд равноправие!.. Тэ сідз нин менӧ дыр ӧбижайтлін, пыр кӧмӧдлін мудерлуннад да аслад горшлуннад... Манастырын олігӧн игумен ӧбижайтліс, ӧні тэ... Некутшӧм права быттьӧ менам абу!.. Вывті жаднӧй тэ, отеч Елизар!

ЕЛИЗАР (скӧрмӧ, сетӧ Вороповлы зіб йыв спассӧ). Налы тайӧ хоругвсӧ! (Ачыс сосъяссӧ пуджӧ. Ласейлы.) Тэ тай настӧящӧй дявӧл вӧлӧмыд! Свинья, позьӧ шуны!

Йӧз костын. Тышкасьны оз позь!..

Мед парскӧдчыштасны кык друг!

ЛАСЕЙ. Ме дявӧл?.. Ок тэ — скӧтина!

Кодсюрӧ. О-о! Кутшӧм кывъяс куснялӧ дякыд!

ЕЛИЗАР. Эн во ме вылӧ, отеч дячок! Свинья тэ беззаконная!

ЛАСЕЙ. Ме свинья? Тэ вот и свиньясьыс на свинья! Тэ настӧящӧй блудник!.. Слугаыдкӧд блудничайтан!..

ПЕКЛА. Збыль сідзи. Ляскун Ӧльгакӧд олӧ!

Кодсюрӧ. Вернӧ! Гозъя моз олӧны!

ВОРОПОВ. Но, сэтчӧдз миянлы абу мог — коді кодкӧд олӧ, мед оласны... (Комсомолечьяслы.) Но, эштіс тіян?

СЕРГЕЙ. Гӧтов!..

ВОРОПОВ. Босьтӧй крестсӧ пельпом выланыд да налӧй ещӧ этійӧ «знамясӧ», кыняуланыд кодкӧ сюркнитыштӧй дай мӧдӧдчамӧй сэсся!..

ЕЛИЗАР. Кывзӧй, тӧварышъяс: крестсӧ да хоругвсӧ вӧчис тайӧ беззаконникыс — дячокыд!..

ЛАСЕЙ. Ачыс, Елизарыс, тшӧктіс гижныыс... А гӧрд сатинсӧ, крест пусӧ и, краскасӧ и Сидӧр Карпович сетіс!

СИДӦР. Ставным ӧтвылысь лӧсьӧдім... Педот да Илля тшӧтш отсалісны и...

ПЕДОТ. Поп мутитіс миянӧс, тӧварышъяс! Кружкаяссӧ Илля вок лӧсьӧдіс...

ИЛЛЯ. Резышта вот ныр-вомад, Кристос ним кузя!.. Асьныд дуринныд, дуринныд, а сэсся ме вылӧ уськӧдчинныд?.. Трасичаяс, Кристос ним кузя кӧ шуны!

УЛИТА. Ми тшӧтш Марина чойкӧд рӧсплӧкӧ веськалім и...

ВОРОПОВ. Да ладнӧ ещӧ водзвыв ми казялім, эськӧ ыджыд рӧсплӧк на вермис лоны!.. Но, мунамӧй!..


Мунӧны, сьывны босьтӧны «Как родная меня мать провожала». Йӧзыс тшӧтш мунӧны. Кольӧны медбӧрӧ: Педот, Сидӧр, Улита да Марина.


СИДӦР. Ставыс, тыдалӧ, путкыльтчис!..

ПЕДОТ. Мыйла сійӧ мӧда-мӧдсӧ сюйныыс?

ИЛЛЯ. Ачыд тай тшӧтш жӧ ябедникалін, нинӧм элясьныыд!.. Юрбит, Педот вокӧ, выль гӧрд крестыдлы да сьыв вай «Кресту твоетӧ». Кылан? Сійӧ гласӧн жӧ со (индӧ бокӧ) найӧ, кылӧ, сьылӧны и... (Сералӧ.) Вот, колӧкӧ, сё трасича, и знаменньӧ! Чорыда кристос вератӧ видзим и. Чудеса!.. Петкӧдлісны тай, небось, прамӧй знаменньӧтӧ миянлы, Кристос ним кузя! (Ставныс зумыштчӧмӧн вӧрзьӧдчӧны мунны.)


Занавес.

Гижӧд
«Знаменньӧ»
Жанр: 
Гижан кад: 

lkejrlkelkrgner klrjnelknfrkl ekjnrjkenfrej