ЧУЖИН КӦ МОРТӦН


ПЕРВОЙ ЮКӦН


Медводдза глава


Кар таладор помсӧ кизьӧриника югдӧдісны зэв шоч бияс. Вой кежлӧ ёнакодь кӧдздӧдӧм ывла вылын некод эз тыдав. Кимлӧн вежӧрыс, коді талун уджаліс кыдзкӧ вывті нин ясыда да писькӧса, кутшӧмкӧ здукӧ весиг пасйис: «Быттьӧ ме веськалі тӧдтӧм планета вылӧ, кодӧс эновтӧмаӧсь став олысьясыс».

Ким быттьӧ век на кылӧ Милялысь ыркалӧм вом доръяссӧ и окыштчигъясӧ сы дінӧ зэлыда топӧдчывлысь мылькъя морӧссӧ, коді виртӧ пузьӧданаа тӧдчӧ весиг пась пырыс.

Сійӧ пыр ёнджыка велалӧ Миля дінӧ. Пӧшти со быд рыт кутіс колльӧдны школасьыс. А ныла-зонмалӧн колльӧдчӧмыд, дерт, абу сӧмын кодзувъяс лыддьӧм.

Ким немтор эз думайт, мыйӧдз делӧыс воас налӧн. Сылы лӧсьыд Милякӧд, ныв кыскӧ сійӧс ас дінас, кыдзи кӧрт торйӧс магнит.

«А лоис-ӧ эськӧ татшӧмыс, эг кӧ веськалӧ ӧти парта сайӧ? — мӧвпалӧ Ким. — Шуам, пукаліс кӧ Милякӧд мӧд том морт?»

Но татшӧм туясьысь мӧвпъясыс Ким юрӧ талун дыр кежлӧ оз ӧшйыны: шызьӧм сьӧлӧмыслы любӧджык казьтывны нимкодьджыктор.

Талун со Нина Михайловна, литература велӧдысь, став класс водзын лыддис сылысь сочинениесӧ. Тшӧктыліс гижны быдӧнлы медъёна кажитчанатор йылысь, буракӧ, мед пыдісяньджык гӧгӧрвоны да тӧдмавны ассьыс верстьӧ велӧдчысьяссӧ.

Кимлӧн гижӧдыс шусис: «Вӧрын тӧвся лун». Сэні сійӧ, кыдзи сяммис, зілис петкӧдлыны ывлалысь мичлунсӧ, коді оз чусмыв весиг кӧдзыд тӧлын.

Ставӧн шуисны: пӧся пӧ гижӧмыд, вӧр-васӧ бура кылӧмӧн-аддзӧмӧн.

Но, буракӧ, медуна висьталісны Милялӧн синъясыс: наысь сӧдзтысис радейтӧм и шензьӧм, а ӧттшӧтш найӧ быттьӧ ошйысисны сыӧн, Кимӧн: со ӧд пӧ кутшӧм мекӧд пукалысьыс!

Гырысь воськовъясӧн кокниа шавксьӧдысь Кимлӧн не сӧмын кыпалӧма лолыс, но и став ыджыд тушаыс кыдзкӧ тӧдчымӧн ловзьӧма-вынсялӧма, лоӧма быттьӧ кокньыдджыкӧн да пелькджыкӧн, мыйысь сылы зэв окота чеччыштавны лым толаяс вомӧн.

«А Гена, гашкӧ, водіс нин, оз кӧ бара жуглы юрсӧ эсы вылын. Да-а, зэлыд гӧрӧд ми босьтчим разьны! Тайӧ тэныд абу ю дорӧ петалӧм йывсьыд гижӧмыд...»

Кимлӧн мӧвпыс шыбӧлитчӧ Гена другыскӧд бӧръя кадся вензьӧм-корсьысьӧмъяслань: ӧд сы мында нин найӧ бертлӧдлісны юр вемнысӧ тайӧ выльтор вылас. А сійӧ век оз кӧсйы сетчыны, оз кӧсйы висьтавны, кутшӧмджык ключӧн воссьӧ. Ылӧсас тайӧ ключыс быттьӧкӧ важӧн нин гӧгӧрвоана, но кутшӧмкӧ пиньяс да кусыньяс век на лишнӧйӧсь, оз тӧрны, оз кӧсйыны бергӧдчыны мудер томанас.

Кык друг шуисны лӧсьӧдны прибор, код отсӧгӧн позис эськӧ тӧдмавны, ёна-ӧ нин шыляліс-чирссис уджалысь мотор пытшкын поршневӧй система. Тӧдмавны моторсӧ разьлытӧг, машина уджалігас, быттьӧ югыд стеклӧ пыр век видзӧдны, мый сэні вӧчсьӧ.

Сэки эськӧ позис казявны, ёна-ӧ нин «мудзӧма-пӧрысьмӧма» машиналӧн сьӧлӧмыс, бура тӧдны, мый сысянь позьӧ на виччысьны да мый оз, кутшӧма на позьӧ уджӧдны сійӧс.

Мыйта бурсӧ ваяс тайӧ, артмылас кӧ коркӧ!

«А коркӧ, гашкӧ, и быд мортлысь кыдзкӧ тадзи жӧ пондасны тӧдмавны, мый вӧчсьӧ пытшкӧсас, — ӧддзӧмвывсьыс водзӧ на писькӧдчис Кимлӧн мӧвпыс. — Шуам, киын новлан ичӧтик часі кодь прибор отсӧгӧн, а не рентген кабинетъясын, кытчӧ мортыд висьмытӧдзыс оз на и ёнатӧ мун...»

Тайӧ мӧвпыс не этша гажӧдіс Кимӧс.

Сы водзвылын, уличаяс вомӧнсянінсянь неылӧ, здук кежлӧ сувтовкерліс паныд воысь войся автобус, дзуртігтырйи зэлыда восьтыліс чегсьысь ӧдзӧсъяссӧ, чеччӧдіс ӧти мортӧс да тэрмасьӧмӧн дзужнитіс-муніс Ким дінті водзӧ. Эз на удитны саявны автобуслӧн гӧрд биясыс, кыдзи горувлань лэччысь бокыса уличаын кыліс нывбабалӧн лёкысь горӧдӧм:

— О-о-й! Мездӧй!!!

Аслас мӧвпъясӧ вӧйтчӧм Ким виччысьтӧмысла дрӧгмуніс, здук кежлӧ кынмыліс места вылас. «Оз-ӧ мыйкӧкертны кутшӧмкӧ нылӧс?! — юрас дзенӧбтіс мӧвп. — Мый нӧ вӧчны? Котӧртны гортлань, быттьӧ немтор эг кывлы?» — Сэк жӧ сійӧ казяліс, кыдзи морӧсас вынысь тіпкӧ сьӧлӧмыс.

«Ме пола, пола!.. — дӧжнасис мышкусӧ кӧдзӧдысь мӧд мӧвп. — Код тӧдас, кодъяс сэні... Код тӧдас, мый вермасны вӧчны...»

— Мездӧ-ӧй!.. — бара кыліс пикӧ воӧм мортлӧн горӧдӧмыс, но сэсся гӧлӧсыс друг ори, буракӧ, горзысьсӧ тшапнитісны горшӧдыс.

Ким кватитіс куртка зепъяссьыс чуня кучик кепысьяссӧ, зэвтіс тірзьыштысь киясас. И пыр жӧ кулакъясыс лоины быттьӧ сьӧкыдджыкӧсь, топыдджыкӧсь, кисьтӧма кодьӧсь.

И сійӧ уськӧдчис горзӧм шыӧ гӧра вывсянь пыдӧстӧм йирӧ моз: сьӧлӧмыс ыркмунӧма повзьыштӧмысь, но сэк жӧ и ӧзйӧма удаллунӧн.

Матысса керка стен бердысь сылань визьнитісны кык вуджӧр.

Ким котӧртігмозыс мый вынсьыс горӧдіс: «Лейтенант, паныдав!» — весиг ачыс шензьыштіс, кыдзи да кытысь друг сюрисны тайӧ кывъясыс. Сэсся ярмӧм ош моз вувзьысис ыджыд тушанас кык вылӧ ӧтнас. Кодлыкӧ зургис кепыся кулакнас, кодлыкӧ чужйис.

«Горзӧмыс ылынджык кыліс. Тайӧяс, буракӧ, кыйӧдчысьяс». — Ким эз и сувтлы, котӧртіс водзӧ. Сьӧлӧмыс ёнакодь личмуныштіс, сы вӧсна мый казяліс — пакӧститчӧны томиник зонъяс. — «Тайӧяскӧд ме шегъяся!»

Водзын кыліс лымйысь весалӧм пу мостки вывті тэрыб каблукъяслӧн тотшсьӧдӧм. Но некод эз тыдав. Ким дугдіс котӧртӧмысь. «Пышйисны, буракӧ, ставныс!» Муртса на удитіс тадзсӧ думыштны, кыдзи джынъялӧм пес чипас сайсянь сы вылӧ уськӧдчисны ещӧ кыкӧн. Ким, улісянь выліӧ, дӧжныштіс воддзаыслы тшӧка лыас, и сійӧ коньӧр моз горӧктӧмӧн лэбис мостки бокӧ лэптӧм толаӧ. Но сэк жӧ мӧд мортыс удитіс кульыштны Кимлы юрас мыйӧнкӧ зэв чорыдӧн. «Кастет! Мед кӧть садьӧс не воштыны!» — Ким тювгысис водзлань да кыкнан кинас шамыртіс-сывъяліс здук кежлӧ падмылӧм кучкысьӧс, сьӧкыд тушанас лямӧдіс сійӧс да пондіс зутшйӧдлыны сьӧкыд кулакъяснас бокъясас. «Часлы, регыд дугдан чужъясьнытӧ! Мед сӧмын ёртъясыд эз воны-а». Здук мысти личкӧм зон кутіс сьӧкыда кашкыны, сойясыс сылӧн лесмунісны. «Мед сӧмын мӧдъясыс эз воны!..» — Ким сьӧкыдпырысь сувтіс, но муртса бӧр эз усь: сэтшӧма дурмис юрыс. Лои мыджсьыны пес чипасӧ, ляскысьны ньылӧдӧм чужӧмнас чипасвывса лым шапкаӧ. Толаӧ сунгӧм морт некӧн эз тыдав.

Ӧтка пӧнарӧн муртса югдӧдыштӧм улича горувланьын бара кыліс каблукъяслӧн тотшсьӧдӧм, но ӧні найӧ бӧр матыстчисны.

— Коді тані? — юаліс нывбабалӧн повзьӧм гӧлӧс.

— Лейтенант Исков, — мырдысьӧн вочавидзис Ким, сьӧкыда петысь лов шысӧ кутіг.

— Аттьӧ тіянлы, лейтенант ёрт, — пӧся шуис личмунӧм гӧлӧсӧн нывбаба да матыстчис Ким дорӧ. — Аттьӧ, мездінныд... Ой, чужӧмныд тіян вирӧсь! А менам весиг носовикӧй абу, сумкаӧс мырддисны бандитъясыд.

— Менам эм, со. — Кимлы друг окота лои, мед эськӧ нылыс (а сійӧ кажитчис томиникӧн на) и збыльысь чышкаліс сылысь чужӧмсӧ. Сылӧн век на гудыр юрыс. Юрсиыс, тӧдчӧ вӧлі, кӧтасьӧма. Буракӧ, юр кучикыс ыджыдакодь потӧма да вирыс ёна сӧдзтысис. Зэв ёна ёнтіс и шуйга черлыыс.

Ким ботинки нырнас тувкнитыштіс век на куйлысь зонлы:

— Эй, вояк, чеччы! Видзӧдлам кӧть, коді тэ сэтшӧмыс.

Мӧдыс сьӧкыдпырысь пуксис.

— Чеччы, чеччы! — Ким чабыртіс том мортӧс шошаӧдыс да сувтӧдіс кок йылас. Тайӧ вӧлі ар дас сизима зон, кузь тушаа, Кимысь неуна сӧмын ичӧтджык, но, дерт, ёна вӧсньыдджык. Сылӧн веськыд ки пыдӧссьыс Ким нетшыштіс резинаӧн зэвтӧм свинеч плашки.

— Но, мый ӧні пондам керны? Татшӧмторъяссьыд ӧд, буракӧ, медальяс ни орденъяс оз сетлыны?

— Лэдзӧй менӧ... — ӧдва-ӧдва вермис сёрнитны зонмыс.

Орчча керкаын (а тані ставыс вӧліны ӧти да кык судта пу керкаяс) друг ӧзйис би, улич вылын лои югыдджык. Сэсся том йӧз дінӧ петісны фуфайкаяса кык мужичӧй, буракӧ, ая-пиа.

— Ас могысь ывлаӧ петалі, — шыасис олӧмаыс, — кыла, кашкӧны мыйкӧ, ружтӧны. Мися, неладнӧ делӧыс. Садьмӧді Петяӧс, петалам жӧ, мися, видзӧдлам, мый сэні вӧчсьӧ.

— Лӧсьӧдланныд, дядя! — друг скӧрысь шуис ныв. — Кор ме вылӧ уськӧдчисны, керкаыд биа на вӧлі. Горзыны куті да, сэки на кусі биныд.

— Чӧв, бур нылӧй! — пыр жӧ лӧгасис дядьӧ, но Ким мыйлакӧ думыштіс: «Ылӧдчӧ». — Сідзи ӧд он жӧ шу. Гӧгӧрвоим кӧ, первойсянь жӧ петім.

— Но, тырмас! — орӧдіс ныв.

А дядьӧ эз кӧсйы, мед сы йылысь лёк ног думайтісны:

— Мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, ӧпаснӧ и петнытӧ — уличыс гу кодь, немся пӧнар абу. Шпанаясыдлы вӧля тані. Вежон сайын ӧти мужикӧс пуртӧн сутшкалӧмаӧсь. Первой пӧ шобасны — деньга корсьӧны. Сэсся тадзи жӧ кодкӧ суны кутас. Сэки пежъясыд мышкас куимысь сутшкасны перочиннӧй пуртӧн дай пышъясны. Шуйга тысӧ весиг розьӧдӧмаӧсь мортыслысь. А мыйысь?.. Гашкӧ, тайӧяс и вӧліны! — ырыштчис зон вылӧ дядьӧ.

— Ме эг... — киргыштіс зонмыс юрсӧ лэптывтӧг.

— Вот сэсся и пет! — водзӧ норасис дядьӧ. — Он и тӧдлы, бырскасны бокад. Шуа тай: вӧля налы тані. Милиция оз кежавлы-а. Кодкӧ кӧ татчӧс юыштас да гораджыка равӧстас гӧтыр вылас, сэки машинаӧн гургӧдасны чижовкаӧ. А сэсся он пӧръяв, кар шӧрӧд дживкъялӧны.

Кимлы ньӧти эз вӧв окота кывзыны варовмӧм дядьӧӧс. Ыззьылӧм бӧрас вир-яйыс сылӧн кыдзкӧ друг дзикӧдз лесмуніс, зэв ёна мудзис. «Ок эськӧ водны кӧ ӧні!» — Шоныд вольпась тайӧ здукас кажитчис сылы олӧмас медмусаӧн.

— Эсійӧ керкаас телефон эм, вай звӧнитам милицияӧ, — бара на шыасис варов дядьӧ. — Мед нуӧны. Сэні, топӧдасны да, ставсӧ висьталас.

Том мортӧс тайӧ кывъясыс мазі моз чушкисны.

— Лэдзӧй менӧ, — шуис нораа. Сибӧдчыліс чужӧмнас Кимлань да шӧпкӧмӧн моз шуис ӧтнаслы: — Эн тшӧкты звӧнитны, батьӧ виас менӧ... Сійӧ милицияын жӧ уджалӧ... Вай ас костаным ладмӧдчам...

Ким весиг шутёвтіс вочасӧ:

— Со тай! Но и но... Вай кутшӧмкӧ документ — и весась. Эм абу мыйкӧ?

Том морт чӧв оліс юрсӧ ӧшӧдӧмӧн. Сэки Ким павкнитіс сылысь шоныд воротника курткасӧ, ачыс пыраліс питшӧгас да судзӧдіс паспорт, серӧктігмоз шуис: — Лабутнӧй грабитысьыс, документа ветлӧдлӧ... Эн пов, ог вошты. Менӧ верман заводысь корсьны, быттьӧ водзджык кӧ ковма.

— Ме тӧда тэнӧ, — ышловзис зон.

— Но?.. Тӧдан кӧ и, бурджык на. А ӧні усйысь, верман кӧ, вӧтӧд другъястӧ да кевмы, мед менам юрын, кодӧс тэ, буракӧ, поткӧдін, тіян йылысь вывті лёк думъясыс эз жӧ чужны.

А том мортлы, татшӧм кокниатӧ мыніс да, окота лои дзикӧдз мынтӧдчыны. Сійӧ кежаліс пес чипас бокӧ, вайис сэтысь нывлысь мырддьылӧм сумкасӧ, юрсӧ лэптывтӧг шуис: — Деньгасӧ удитім перйыны, тӧварыш ордын.

— Уна-ӧ нӧ вӧлі? — юаліс Ким.

— Вит шайта, — киргис зон.

— Вит шайт понда дасьӧсь мортӧс вины. Кастетаӧсь ветланныд. Пурт на, гашкӧ, вӧлі и. Вӧлі эз?

— Эз...

— Веритӧй сылы! — бара шыасис дядьӧ. — Эн йӧйтав: эн лэдз!

— Ӧні некытчӧ оз пышйы, паспортыс ме ордын.

— Вай бӧр сійӧс, а? — шуис том морт и гӧлӧснас тӧдчӧдыштіс, мый он кӧ пӧ сет ӧні, верман на и каитчыны.

Но Ким быттьӧ эз и казяв тайӧс:

— Эн тэрмась. Ӧтлаын воланныд сыла другъясыдкӧд. Кастетыдла да. Завод общежитиеын торжественнӧя сетам.

— А ме уджала газет редакцияын, — виччысьтӧг шуис ныв, мыйӧн не этша шензьӧдіс Кимӧс. — Выльысь кӧ ковма, Светлана Туробоваӧс юаланныд.

Кор том морт сьӧкыда восьлалігтыр уньыртіс-муніс, ныв пӧся юаліс:

— Буракӧ, зэв сьӧкыд тіянлы?

— Нинӧм. Неуна. — Збыль вылассӧ Ким кыліс доймысь юр чашкаас быттьӧ бокысь сюйӧм ёкмыль.

— Тӧданныд мый? Мунамӧй ӧдйӧджык миянӧ!

— Мыйла нӧ? Ме ог... Гортӧ надзӧникӧн визга.

— Мунамӧй, мунамӧй! Абу ылын тасянь. Ёдалам кӧть, мед оз пежась.

— Гашкӧ, инӧ ёдалыштны...

Ныв видзчысьӧмӧн босьтіс Кимӧс сойӧдыс, медбӧръяысь видзӧдліс майксьӧм-таляссьӧм лым вылӧ, шога шуис:

— Асывнас йӧз казяласны лым вылысь вирсӧ, и доймасны сьӧлӧмъясныс: кодӧскӧ пӧ бара певкйӧмаӧсь войнас...

Неуна восьлалыштӧм бӧрын ныв шуис:

— Ме висьталі нин — Светаӧн менӧ нимтӧны.

— Менӧ Кимӧн.

— Ким... Лӧсьыд ним, выль ним. Ещӧ ӧтчыдысь аттьӧ тіянлы, Ким.

— Нинӧмысь, — яндысьыштіс мӧдыс.

— Не кӧ ті, код тӧдас, мый эськӧ и вӧчисны. Лёк понъясыд! Ті нӧ збыльысь лейтенант?

— Ме сэтшӧм жӧ лейтенант, кутшӧм ті — полковник, — серӧктіс Ким. — Заводын ме уджала...

— Горӧдінныд тай, мися, сідзи да...

— Ачым эг и тӧдлы, кыдзи артмис... Мед ёнджыка весьӧпӧртны зонъяссӧ...

— Со... А ті, буракӧ, смел морт?

— Абу ёнасӧ, ачымӧс ковмис не этша ышӧдны.

— Ті ӧд энӧ тӧдӧй, кодъяс тані. Мый вермис лоны...

— Шуа тай: сьӧлӧмӧй тірзис жӧ. Кысь нӧ повтӧгыс. Дзик повтӧмнас ме сӧмын вина юӧм бӧрын овла.

— Ӧні садьӧсь да?

— Садь... Но ті зэв жальӧсь лоинныд. Нывбабаыдлысь ойзӧм-бӧрдӧмсӧ сьӧкыд кывзыны.

— Со кыдз! — шензьыштіс Света. — А мужичӧй кӧ горзіс? Сэки нӧ энӧ эськӧ отсалӧй?

— Ог тӧд, — нюмъяліс Ким. — Эз сідзи лӧсяв да.

— А тышкасьнысӧ ті, буракӧ, удалӧсь?

— Кужышта, боксёр вӧвлі.

— Тіян киӧн да ещӧ пасьталан кӧ эсійӧ нӧш кодь кепысьсӧ, ӧшкӧс позьӧ чергӧдны.

— Ог тӧд, эг видлы. Мортъясыд тай пӧрӧны-а.

— Ті шуинныд: «вӧвлі». А ӧні?

— Эновтчыны лои. Певйӧс ӧтчыд музгыльтлі да, век кутіс доймавны.

— Ӧні эн дойдӧй? — ныв гӧлӧсын кыліс тӧждысьӧм.

— Ӧні эг, ме водзвыв кепысяси.

Налы паныд восьлаліс кутшӧмкӧ морт. Кимлӧн тӧдлытӧг бӧр зэлаліс мудзӧм-доймалӧм тушаыс.

— Папа? Тайӧ тэ? — друг радпырысь горӧдіс орччӧн мунысь ныв.

— Света?! — пырысь-пыр жӧ шыасис паныд воысь. Гӧлӧс сертиыс бура тӧдчис, мый мортыс ёна нин майшасьӧма да ӧні сӧмын, нывсӧ казялӧм бӧрын, личмуніс. — Виччысим да виччысим... Мися, кӧть автобус сувтланінӧдз котӧртла.

— О-о, менам охрана ёнмӧ! — дзикӧдз долыдмис Света; ӧнтая повзьылӧм бӧрас нывлӧн кутіс ворсны лолыс. — Пап, тайӧ — Ким. А папаӧс шуӧны Николай Васильевичӧн, — шуис нылыд тадзи и думыштіс: висьтавны али не батьыслы лоӧмтор йывсьыс? Но батьыс ачыс гӧгӧрвоис, мый делӧыс абу дзик ладнӧ: Кимкӧд киасигӧн сійӧ казяліс зон чужӧмысь бара нин сӧдзтысьӧм вирсӧ.

— Ӧні жӧ висьталӧй, мый лои?! — тӧждысянаа шуис Николай Васильевич.

Света мунігмозыс дженьыдика висьталіс и та дырйи не этша бур кыв шуис аслас мездысь йылысь.

— Но, екуняваня, йӧз серам тай! — сьӧласис Николай Васильевич. — Войын кӧть эн пет ывла вылӧ! Света, донаӧй, эн ветлӧдлы ӧтнад татшӧм сёрӧннас.

— Но, папа, — гажаа шуис ныв, а Ким думыштіс, мый, буракӧ, Светаыс и водзӧ оз на ёна кут видзӧдны кад вылад.

Гӧгӧр бара вӧлі лӧнь. Кар узис чӧскыд унмӧн. Сэзь енэжын дзирдалісны уна кодзувъяс, найӧ быттьӧ гыбалісны-ворсісны. А Ким, кодлы неважӧн на вӧлі окота чеччавны толаяс вомӧн, ӧдва сулаліс кок йылас.

Выль тӧдсаяс пырисны джуджыд дзиръяа ӧдзӧсӧд, а сэсся краситӧм югыд посводзӧд. Керкаас, ыджыд жырйын, налы воча лои зэв чукырӧсь чужӧма, но тэрыб кока на пӧрысь баб. Сійӧ шылькнитіс лыӧсь-гӧрӧдӧсь кырымнас косьмӧм-корсьӧм чужӧмсӧ да нораа шыасис Света дінӧ:

— Батьыдкӧд дзикӧдз воштім югыдлунсӧ. Коля, мися, петав, эз-ӧ мыйкӧ ло.

— Мый нӧ мекӧд лоас, бабӧ, кор тэнад Енмыд видзӧ менӧ? — шуис Света пӧчлысь ичӧтик юрсӧ морӧс бердас топӧдлігтыр.

— А тайӧ том мортыс нӧ?

— Тайӧ автобусысь чеччыштіс, вильдіс да уси, — шуис Света мужичӧйяслы синъяссӧ лӧсьӧдлігмоз. Ачыс ӧдйӧ пӧрччысис да петіс аптечкала.

— Но, дона морт, мыйла нӧ сідзи чеччалан? Абу ӧд ур. — Кимлӧн гырдӧсь чужӧм вылӧ улісянь вылӧ сюся видзӧдлігтыр сёрнитіс баб. Сійӧ, буракӧ, эз зэв эскы висьталӧмторйыслы.

— Мам, тэ вод, ми асьным тані, — меліа тшӧктіс Николай Васильевич.

— Но, но... Сёяныд ставыс кукня пызан вылын, — сёрнитіс баб. — Кая либӧ паччӧрӧ. Эсытшӧма колӧ жӧ усьны.

— Папа, звӧнитлы «скорӧй помощӧ», — шуис Света Кимлысь доймӧм юрсӧ видлалігмоз. — Ранаыс ыджыд, ковмас вурыштны.

Света шоныд ваын кӧтӧдӧм ватаӧн выльысь чышкаліс Кимлысь чужӧмсӧ. Нывлӧн кузьмӧс киясыс вӧліны небыдӧсь, пельк чуньясыс инмӧдчывлісны зэв шоныда, и Кимлы окота лои, мед эськӧ дырджык тадзи вӧлі.

Ӧні, югыдінын, кор ныв пӧрччис котиковӧй сьӧд пасьсӧ, пашкыр гӧна еджыд шапкасӧ да, Ким бурджыка видзӧдліс сьӧд юрсиӧн дорӧсалӧм векни бана еджыд чужӧм вылӧ. Света кажитчис сылы тӧдсакодьӧн. Сӧмын некыдз эз вермы уськӧдны тӧд вылас, кытысь аддзыліс сійӧс.

Но ёнасӧ мӧвпавны сійӧ эз вермы: доймис юрыс.

Тайӧяслӧн, буракӧ, асланыс неыджыд керка. Пианино со сулалӧ, тӧдӧмысь, Света ворсӧ. Чуньясыс ворсысьлӧн кодь кузьӧсь. Паныдӧн — стен пасьталаыс книга тыра джаджъяс.

Друг Кимлы зэв яндзим лои. «Мыйла нӧ ме татчӧ локті? Мед ошйысьыштны на водзын? Видзӧдлӧй пӧ, кутшӧм ме герой... А найӧ, дерт, казялӧны тайӧс...»

Керка ӧшиньӧ ывласянь ылькнитліс яр би югӧр, сэсся кыліс машиналӧн гораа тутӧстӧм.

— Воис нин «скорӧйыд», — шуис Света да бергӧдчыштліс ӧшиньлань сетчӧм батьыслань. — Папа, пет — ӧлӧд, ми пырысь-пыр тшӧтш воам.

— Света, ыджыд аттьӧ тіянлы тӧждысьӧмсьыд, — шуис Ким, кор Николай Васильевич петіс. Ким вӧлі нин рад, мый воис «скорӧйыс», ӧд яндысьӧмысла эз тӧд, мый вӧчны. Сійӧ мый вермӧмсьыс корсяліс вежӧрсьыс лӧсьыдджык да бурджык кывъяс. И содтіс: — Ме чайта, тіян кияс бӧрын врачьясыслы нинӧм лоӧ вӧчны.

— Лоӧ на уджыс, — нюммуныштіс ныв да думыштіс: «Пӧжалуй, колян кӧ тайӧс ӧтнассӧ, оз на и мун больничаад». И тшӧтш кутіс пасьтасьны. Ывлаын, гӧрд креста «Волга» дорын, ныв шуис батьыслы:

— Папа, ме ветла жӧ больничаӧдзыс.

— Гашкӧ, инӧсь, ме, Свет? Тэ вод шойччы...

— Папа, менам всё равно оз кут узьсьыны... Пап, тэ эн тӧждысь, том мортыс менӧ бӧр вайӧдас машинанас. Вайӧданныд ӧд менӧ бӧрсӧ? — шыӧдчис сійӧ шопер дінӧ.

Мӧдыс зэв збыльысь кӧсйысис. Ким пондыліс дугӧдны Светаӧс тшӧтш мунӧмысь, абу пӧ ме кага, ӧтнам воӧдча, но ныв пукаліс нин машинаын. Кимлы эз вӧв лӧсьыд шоперысь, мый татшӧм сёр кадӧ сійӧс, зонкаӧс моз, колльӧдӧ ныв; но ӧттшӧтш быттьӧ и нимкодь лои, мый татшӧм нывкӧд орччӧн пукалӧ.

Кабинаводзса рӧмпӧштанын гусьӧникӧн паныдасьлӧны налӧн видзӧдласъясыс, сэсся повзьӧмпырысь бӧр ырсмунлӧны ӧтарӧ-мӧдарӧ.

Светалӧн сьӧд синъясыс пӧся аттьӧалӧны зонмӧс, а тшӧтш и жалитӧны, тшӧтш кылӧны сылысь дойсӧ.

Кимлӧн пыдіа пукалысь руд синъясыс, кодъяс весьтын паськыда шевкнитчӧмаӧсь еджгов йӧзлӧн шочджыка овлысь сьӧд синкымъяс, шӧйӧвошӧмаӧсь став тарытъясьыс и юасьӧны, юасьӧны — найӧ кӧсйӧны унджык тӧдны тайӧ лэчыд ныв йывсьыс...

А больничаын, кор вотйисны-вурисны юрсьыс пазьмунӧминсӧ, Ким гажаа шмонитіс врач-нывъяскӧд: лючкиджык жӧ пӧ топӧдӧй кучиксӧ, мед кӧть пӧ чужӧмӧй эз ло вужинь-вежинь, ӧд коркӧ пӧ, гашкӧ, и ковмас на гӧтрасьны, невестапу корсьны.

Сійӧ жӧ машинанас воисны Кимъяслӧн общежитие дорӧдз. Янсӧдчигас ныв шуис:

— Тӧданныд, мый ме думайті? Кор ті выльысь аддзысьланныд миян «другъяснымкӧд», менӧ тшӧтш корлӧй. Но?..

— Позьӧ... Дерт жӧ корам!..

— Эн вунӧдӧй — Света Туробоваӧс юаланныд.

Машина тӧвзьыштіс-муніс. Улич чукыль сайын сылӧн гӧрд

биясыс саймовтчисны.


Мӧд глава


Ыджыдкодь жырйын Ким оліс Гена Игнатовкӧд, коді вӧлі налӧн бригадирӧн. А бригадаыс вӧчис-чукӧрталіс заводын дизельяс, найӧ мунісны вӧр промышленносьтса предприятиеясӧ пӧшти страна пасьтала.

Гена узис крӧвать вылас пӧрччысьтӧг, свитера, ботинкиа, кокъяссӧ пуктӧма улӧс вылӧ. Мыйӧн сӧмын Ким восьтіс ӧдзӧссӧ, сійӧ звирк чеччыштіс, быттьӧ абу и узьлӧма, дивитыштӧмӧн шуис:

— Дыр тай талун... Нинӧм эн висьтав-а. Миляыд эз лэдз?

А мыйӧн казяліс другыслысь кӧртӧда кымӧссӧ, узигас чукрасьӧм векни чужӧмыс быттьӧ водзӧ на йывмыштіс:

— Тэ тай тышкасьӧмыд?!

— Мездысьны лои Миляӧс колльӧданінысь воигӧн. Торӧ-ёрӧ ӧти нылӧс вӧлі сувйӧны.

— Кутшӧм торӧ-ёрӧ? — эз гӧгӧрво Гена.

— Но, миян сідзисӧ шуӧны посниуловӧс... — Ким висьталіс кыв-мӧдӧн, кыдзи да мый лои, пызан вылӧ гольс пуктіс кастет.

— Ф-ю-у! — шутёвтіс Гена. — Бура на помасьӧма тэнад да... А татшӧм торӧ-ёрӧыд вермисны дзикӧдз немортӧ вӧчны. Ӧні колӧ асьнысӧ тискиӧ топӧдны бурджыка!

— Мыйкӧ думыштлам, — шуис Ким крӧвать вылас водіг. Сылӧн зэв ёна дурмис юрыс, быттьӧ шӧри потны-чашкавны пондіс, торйӧн нин шуйга бокыс — черлысяньыс и вылӧджык.

— Кимка, а кодъясджык эськӧ найӧ сэтшӧмъясыс? Первойысь петісны татшӧмтор вылас? Али вир вылӧ велалӧм ош кодьӧсь нин?

— Тӧдмалам... Сэки и видзӧдлам, кыдзи да мый вӧчны накӧд. — Ким кыкнан кинас топӧдіс юрсӧ. — Мыйкӧ вывті нин пондіс чашкӧдны юрӧс...

— Гашкӧ, шонтыштны колӧ?

— Вай видлам.

Гена лӧсьӧдіс рефлектор, кодлӧн югъялысь ыджыд синмыс регыд мысти кутіс ымравны кисьмӧм оз рӧмӧн. Ким пондіс шонтыны юр пӧвсӧ. Ачыс дон гӧрдӧдіс. Но дойыс эз лӧнь, а мыйлакӧ, вабергач моз, вешласис ӧтарӧ-мӧдарӧ.

— Оз отсав? — тӧждысьӧмӧн юасис Гена.

— Оз... сверлитӧны быттьӧ.

— У-у, проклятӧйяс! — кос кулаксӧ кабыртӧмӧн грӧзитіс Гена тыдавтӧм шпанаяслы.

— Куртка зептын лекарство эм, больничаас сетісны... Вайлы сійӧс.

Гена вайис, Ким ӧтпырысьӧн юис куим таблетка анальгин.

— Тэ, Кимка, лишнӧйсӧ эн жӧ ю, а то он садьмы, дзикӧдз вылӧ унмовсян.

— Садьма, медтыкӧ унмовсьла-а.

Регыд мысти кӧсичасӧ розьӧдны быттьӧ дугдісны, и дойыс ӧтмоза разаліс юр пасьталаыс. Но сы пыдди заводитлісны жмитны-топӧдны ӧта-мӧдланьыс кӧсичаяссӧ болт вылын моз. Сэсся бӧр личӧдыштісны гайкасӧ. Сэсся юр пытшкас быттьӧ кисьтісны мыйкӧ шоныдӧс, пляжвывса кос лыа кодьӧс. Кокньӧдіс.

— Тэнад, буракӧ, прамӧя вӧрзьӧма юр вемыд.

— Врачыс тай сідзи шуис-а...

— Велӧдчӧмсьыд колян пежгагъяс вӧсна.

— Нинӧм, тайӧтӧ эськӧ нинӧм да...

— Тэ, Кимка, тайӧ рытъясӧ ӧтнад эн ветлӧдлы. Вермасны топӧдны... Школасьыд лэдзалігкежлӧ ми кутам паныд волывлыны.

— Мый тэ, Ген, абу ӧд ме нывка...

— Ме тӧдаджык, мый колӧ да мый оз. Миляыд мед автобусӧн ветлӧдлӧ...

— Ген, а эсійӧ нылыс, кодӧс мезді, газетын пӧ уджалӧ...

— Оз жӧ ӧд! — чуймис Игнатов.

— Сэні... Шуис, мед ми сійӧс тшӧтш корлім, кор пондам шегъясьны сумка мырддьысьясыскӧд.

— Интереснӧ!.. Оз жӧ ӧд кут газетас гижны та йылысь?

— Ог тӧд.

— А мый, позяс ӧд и гижны, ставнысӧ тӧдмавны бурджыка да. Мед и мукӧд кузь киаяссӧ ӧлӧдны... Оз кӧ быттьӧ повзьы?

— Абу тай полысь кодь-а.

— Ми вермам сылы конвой лӧсьӧдны, Кимка.

— Вермам, дерт...

— Дела-а!.. Но тырмас, Кимка, больгыны. Аски на луныс лоӧ. Тэныд колӧ быть узьыштны.

И Гена кусӧдіс бисӧ. Водіс и дзикӧдз лӧнис.

Кимлы колӧ жӧ узьыштны. Быть колӧ узьыштны. Колӧ кусӧдны быд пӧлӧс думъяс, кутшӧм кӧть пӧсьӧсь найӧ эз вӧвны. Колӧ дзикӧдз дугдыны вӧрны, быд сӧн личӧдны вата кодьӧдз. Юр боксӧ со бара кутіс розьӧдны. Дерт, думайтӧмсьыс. Бара джумйын моз бергалысь розьыс быттьӧ вешъялӧ ӧтарӧ-мӧдарӧ юрас. Дивӧ... Коркӧ Кимлы вӧлі дас куим арӧс, и ӧти ёрткӧд тулысын шуисны пышйыны детдомысь. Сы вӧсна, мый налысь радейтана, муса директорнысӧ вежисны, налысь юавтӧг нуисны кытчӧкӧ, а сы пыдди вайӧдісны кыз гӧлӧса стрӧг дядьӧӧс, коді вӧлі дзик мӧд мортӧн: воддзаыслы кӧ став батьтӧм-мамтӧмыс вӧліны аслас челядь кодьыс жӧ донаӧсь, то мӧдыс видзӧдіс на вылӧ ёнджыкасӧ кыдзи слугаяс вылӧ... Пес пилитӧдіс аслыс, турун пуктӧдіс аслас мӧслы... Кыдзи татшӧмыдкӧд олан? Бона помъясысь вӧчисны пур, мыйтакӧ сёян дасьтісны и вӧскресенньӧ асылӧ, зэв водз, йӧткыштчисны кывтны. Но ыджыд ваыс пырысь-пыр жӧ сюйис найӧс вабергачӧ, кутіс гӧгрӧдлыны пышйысьясӧс дурпопӧс моз. Берег дорӧ оз матыстлы, зібъяс оз судзны, кӧть бӧрд. Ӧд вермасны суны да юавны: кытчӧ нин пӧ туй кутанныд, чемоданъясаӧсь и весь? А чемоданыс Кимлӧн мича вӧлі! Сьӧд, югъялысь кӧрт доръяса да патефон ящик кодь серъяса. Коркӧ пӧ батьыс на зон дырйиыс вайлӧма Архангельскысь, вӧр лэдзысь ударникъяслӧн слёт вылысь... Дыр и мырсисны кык друг сійӧ джумъяс, но кыдзкӧ-мыйкӧ мынісны жӧ. Ӧні на быттьӧ син водзас ыльгӧны-гартчӧны воронка кодь пемыд розьясыс.

Кутшӧм путешествие вӧлі налӧн сэки! Ӧти сайын кык друг кӧсйисны мунны ылӧджык, Чёрнӧй море дорӧдз, да медасьны кутшӧмкӧ корабль вылӧ, коді ветлӧ мирса став странаясӧ. Найӧ вӧтӧн и вемӧсӧн вӧлі аддзӧны тропическӧй каръяс, кодъяслӧн весиг нимъясыс шемӧсмӧдӧны вежӧртӧ: Рио-де-Жанейро, Гонолулу, Буэнос-Айрес.

Но найӧс кутісны да бӧр вайӧдісны детдомӧ. Помтӧм-дортӧм океанын пыдди бара на лои плавайтны векняммӧм Сыктылын...

«Ак, пеж вабергач, бара нин розьӧдӧ!»

«Школаӧ тайӧ лунъясӧ ог ветлы, Миля, гашкӧ, и гортӧдз волас... Уджавны ӧдвакӧ верма и. Кодсюрӧ, кӧнкӧ, думыштасны, мый код юрӧн тадзсӧ лои».

«Кутшӧм пӧсьӧсь Светаыслӧн синъясыс... Чикыш борд кодь синкымъясыс быттьӧ лэбӧдӧны найӧс... Мый со сійӧ думайтӧ вӧчны-а?»

«Тӧрыт, лун сьӧмӧснас, войтва нин виялыштіс. Регыд тулыс... Менам думъясӧй, гашкӧ, ва войтъяс жӧ да? Кыськӧ петӧны и петӧны. Кыдзи вевт вылын сывны заводитӧм лымйысь ва войтъяс. Колӧ пӧ вермыны асьтӧ. Кокни тайӧс шунытӧ. А вермы вот, унмовськӧд... А Генка, тыдалӧ, вермӧ. Видзӧд, кыдзи шкоргӧ. Сылӧн, Ким тӧдӧ, чорыдджык асьсӧ кутан кӧртвомыс».

Ким судзӧдіс пызан вылысь да нӧшта юис анальгин. Дойсӧ бара пӧдтыштіс лекарствоыс, но сы пыдди кыськӧ пырысьтӧм-пыр жӧ, нӧшта на ярджыка, уськӧдчисны думъясыс.

«Коркӧ, буракӧ, менӧ дзикӧдз помаласны мездысигад!»

Ӧд дыр-ӧ на олӧ карын, а мӧдысь нин та понда мучитчӧ...

А кутшӧм пӧсь кӧсйӧмъясӧн сійӧ локтіс карас! Чайтіс, мый аслас вынӧн да ыджыд мывкыднас (тадзи и думайтіс) быдтор вермас вӧчны! Карын сійӧ ёна велӧдчас, помӧдз сӧвмӧдас вежӧрсӧ и лоӧ ыджыд мортӧн. Ставӧн кутасны тӧдны сы йылысь! И сійӧ вӧчас йӧзлы уна-уна буртор!..

А дона карыд, видзӧд, оз ёна меліась сыкӧд. Первойсяньыс... Вӧрысь воан луннас жӧ зэв ёна висьмис кынӧмыс. Тӧдсаясыс чайтісны, мый гӧгйыс вӧрзьӧма, и тракйӧмӧн-сюгйӧмӧн пондісны веськӧдны. Но дойыс пыр ӧтарӧ ёсьмис. Сэсся корисны «скорӧй помощь» да катӧдісны больничаӧ. Сэні дзумгылісны-сюйлісны ваннаӧ да пырысь-пыр жӧ водтӧдісны операционнӧй пызан вылӧ. Хирург чилснитіс-вундіс кынӧмсӧ, час кымын гудрасьыштіс резина кепыся кинас Кимлӧн сювъяс пӧвстын, а сэсся и петкӧдліс чаль ыджда гырдӧсь сюв пом.

Талун кӧ пӧ эн лок операция вылӧ, тайӧ дивӧыс пӧ потіс, пежасис гырк пытшкӧсыд и — эштіс олӧмыд. Медбӧръя приступ пӧ вӧлӧма.

«Сідзкӧ, карыс спаситіс менӧ! — радліс сэки Ким. — Сійӧ дасьтӧ менӧ ыджыд делӧяс вылӧ и эз лэдз кувны!»

Колӧ вӧлі корсьны удж. Тшӧтш и оланін, тӧдсаясыс син бӧжнаныс нин видзӧдлывлӧны сы вылӧ. А сьӧм кутіс нин бырны. Но медводз Ким пырис рытъя школаӧ, кӧкъямысӧд классӧ. Та могысь ковмис сдайтны кык экзамен: уна нин пӧ кадыс кольӧма велӧдчӧмсяньыд да, гашкӧ пӧ, ставсӧ нин вунӧдін... Бура сдайтіс.

А сьӧлӧм серти удж некытысь эз сюр. Сэтшӧм-татшӧминас эз вӧв окота пырны, а бурджыклаас эз босьтны. Пырас вӧзйысьны, а сэні видзӧдласны сылӧн лӧзӧдӧм син доръяс вылӧ и шуӧны нюмнысӧ кутігмоз: «Оз, миянлы уджалысьяс оз ковны».

Мед кӧть юалісны ли мый ли, мыйысь лӧзӧдісны син доръясыс! Мездысигӧн лӧзӧдісны найӧс...

Сэсся и зэв яндзим кутіс лоны вӧзйысьнысӧ. Тӧдсаяс ордас мунны яндзим и. Кӧть мый вӧч... Пырас вӧлі ресторанӧ, босьтас сур кружка да лунтыр пукалас. Кутшӧм думъяс сӧмын эз волыны юрас!

Кар спаситіс сійӧс, а ӧні сэсся тӧдны оз кӧсйы. А ӧд сійӧ, Ким, бур сьӧлӧмӧн локтіс татчӧ.

Бӧр сетчыны чужанінлань вӧлі яндзим жӧ. Дерт, шуам, бӧр кӧ каяс, бара на бур морт туйын лоӧ. Сэні сійӧс тӧдӧны, морт пыдди пуктӧны... Пӧрӧдчис лесопунктын, вӧлі комсоргӧн. Райкомолса членӧн бӧрйылісны. Кӧсйисны райкомолас уджавны босьтны... Но со, воис тай карӧ. Сэтшӧм окота велӧдчыны сылы, лов тырнас кыскыны ас пытшкас ыджыд культура.

Вӧлі кӧ эськӧ мамыс, позис на и бӧр кайны. Мый нӧ яндысьнысӧ. А ӧні гортас некод оз виччысь сійӧс. Тьӧткаясыс, гашкӧ, радӧсь нин, мый муніс. И другъяс тані абуӧсь, некодкӧд юксьыштны сьӧлӧм шогнад.

Сьӧкыд, кор морт ӧтнас. Оз ков лоны мортлы ӧтнасӧнлы.

Аскинас Ким муніс вӧзйысьны карса медыджыд заводӧ. И пырис веськыда партийнӧй комитетӧ да ратшнитіс-шуис секретарыслы, бур чужӧмаӧн кажитчысь еджгов мужичӧйлы:

— Ме, комсомолец, вӧвлӧм танкист. Кӧсъя уджавны тіян заводын. Пыри нин велӧдчыны рытъя школаӧ.

Мӧдыс дугдіс сёрнитны косіник чужӧма зонкӧд, шензигтыр кутіс видзӧдны Ким вылӧ.

— Со кыдз! — шуис сэсся бурпырысь зонкалӧн кодь сӧдз гӧлӧсӧн. — А гашкӧ, тіянлы колӧ кадръяс отделӧ пыравны?

— Ме вӧлі нин дас отделын, — шуис Ким. — И быдӧнлӧн ӧткодь сёрни: «Он ков!» А калымитны сэтшӧм-татшӧм удж вылын ог кӧсйы.

— А син дорыд со лӧз... Мыйысь эськӧ? — наяна юаліс парторг.

— Висьтавны кӧ тіянлы, мый уси, онӧ эскӧй, — шуис Ким. — Свадьба вылын мездысигӧн лӧсыштісны.

— Мездысигӧн-ӧ?

— Збыль шуа... Больничаысь петӧм бӧрын вынӧй этшаджык на вӧлі да, сэки.

— Мыйӧн нӧ служитін, танкистыс? — юаліс сэки кос чужӧма зон.

— Командирӧн, «пятьдесятчетвёрка» вылын.

— Но?! — долыдмис косіник зон. Сэсся сійӧ шыӧдчис парторг дінӧ: — Виль Николаевич, позьӧ кӧ, вай ме сыкӧд сёрнитла.

Тадзи найӧ тӧдмасисны Генакӧд. Сэсся и кутісны уджавны ӧтлаын. Сідзкӧ, карыд абу нин сэтшӧм лёк вӧлӧма. Ӧд сійӧ со кутшӧм другӧс сетіс! Со кутшӧм коллективӧ веськӧдіс!..

Ӧні Ким некыдз оз вермы шуны, мый сійӧ ӧтнас...

Сӧмын тай юрыс поткӧдӧ-висьӧ. Но и мед висьӧ! Анальгиныс тай со мӧд пачка на эм... Дерт, эз кӧ кеж горӧдӧм вылас, эз эськӧ вись ӧні юрыс. Но кыдз нӧ мездысьтӧгыс!

Бокысянь кӧ видзӧдны — карыс быттьӧ узьӧ. Гырысь и посни керкаясын кусӧдӧма би. Шочиника сӧмын журкнитлӧны машинаяс. Муртса югдӧдыштӧм уличаяс вылын оз тыдавны йӧз. Кар весьтын ыджыдалӧ кӧдзыд, но тулыс кӧра нин войыс. Кутшӧм вӧтъяс сӧмын сійӧ оз вай йӧзлы. Чукӧртны кӧ ӧти войся став вӧтсӧ, кодъяс чужӧны карын, ёна и тешкодь книга эськӧ артмас.

Но мукӧдыслы, видзӧдтӧ, не вӧтасьӧмӧдз.

Кор Света санитарнӧй машинаӧн бӧр воис гортас, Николай Васильевич, дерт, эз на жӧ узь.

— А сьӧлӧма, буракӧ, зонмыс, — ошкыштіс Николай Васильевич, кор нылыс висьталіс ветлӧм йывсьыс. — Татшӧмтӧ позьӧ ош гу дінӧ босьтны. Шуан, заводын уджалӧ?

— Сідз тай висьтасис.

— Веськыда кӧ шуны, ме и ачым сідзи чайті. — Николай Васильевич весиг долыдмыштіс. — Заводса йӧзыд кыдзкӧ век смелджыкӧсь миян кодь рушмӧм служакъяс дорсьыд.

— Мыйысь нӧ нин смелмисны найӧ?

Николай Васильевич здук кежлӧ падмыштліс, тэрыб кинас малыштіс балябӧжас кольӧм этшаник юрсисӧ да шуис:

— Кыдз эськӧ тэд шуны?.. Ме чайта, заводса рабочӧйыд смелджык сы вӧсна, мый миян дорысь зумыдджыка асьсӧ му вылас кылӧ. Ӧд орччӧн сымда ёрт эм сылӧн... Ӧти удж вӧчысь ёрт... И мый кӧть оз ло, найӧ век воасны отсӧг вылӧ... А кор морт мышсяньыс кылӧ ёртъясыслысь вынсӧ, сэки сійӧ и ачыс вынаджыкӧн да смелджыкӧн лоӧ...

— Но ӧд миян пӧшти быдлаын ӧтвылысь уджалӧны, папа.

— Сідз эськӧ да... Сӧмын тай унаӧнлӧн вӧчӧмторйыс оз тыдав. Лунтырӧн гижасны кутшӧмкӧ кабалатор, а рытнас, гортас мунігӧн, бӧр шыбитасны сійӧс ёг чукӧрӧ. Татшӧм уджсьыд ӧмӧй бурмас сьӧлӧмыд? Ӧдвакӧ. Татшӧм уджыд сьӧлӧмтӧ сӧмын сісьтӧ. А мый нӧ? Деньга локтӧ, а мортыс некор оз выныштчыв кыдзи колӧ. Татшӧмыд сӧмын и думайтӧ, мед эськӧ не воштыны шоныд местасӧ, кӧні позьӧ муссӧ зырттӧг перйыны кынӧмпӧт. Кысь нин татшӧмыдлы лоны смелӧн да ыджыд сьӧлӧмаӧн? Мӧд морт вӧсна вийсьысьӧн? А заводсаясыд, позьӧ шуны, киссьӧм-жугалӧм лӧм чукӧрысь вӧчӧны выль трактор! Небось тыдалӧ, екуняваня!.. Таысь ӧмӧй оз бурмы сьӧлӧмыд?.. Таысь и ёртъясыд, кодъяскӧд ӧтув тэ сетін вынтӧ выль машина вӧчны, лоӧны мусаджыкӧсь да донаджыкӧсь...

— Гашкӧ и, сідз... — ышловзис Света. — Но век жӧ, ме ногӧн, мед мортӧн лоны, абу быть вӧчны трактор...

— Абу, дерт!.. Ме ӧд ог шу!..

— Ме тӧда шань и смел йӧзӧс газетчикъяс пӧвстысь... — мӧвпаланаа шуис Света.

— Эмӧсь, дерт!.. Эмтӧм абу!.. Сэсся ӧд, сідз кӧ нин шуны, гижысь мортыд ачыс рабочӧй кодь — лун и вой мырсьӧ.

Николай Васильевич шочиника гижавліс жӧ газетӧ заметкаяс и тӧдӧ, кыдзи найӧ сетчӧны. А гижавліс сійӧ ёнджыкасӧ фельетон сямаясӧс, сы вӧсна мый уджалӧ народнӧй контрольын, и мортыдлӧн век тырыс эмӧсь примеръяс йӧзлӧн чукыль-мукылясьӧм йылысь, олӧмын индӧм правилӧяс кытшовтӧм йылысь.

Николай Васильевич тӧдӧ: куш сӧмын примерыд гижан уджад этша на. Колӧ сідзи сійӧс бергӧдны, сідзи петкӧдлыны лыддьысьысьлы, мед мортыс ясыда казяліс, мед чуймис да бурысь либӧ скӧрысь думыштчис... Та вӧсна ичӧтик заметка вылын Николай Васильевичлы ковмылӧ мырсьыны войбыдъясӧн. Да и то на сутши-кетши артмылӧ, ковмылӧ на сетны нылыслы шыльӧдны.

А сійӧ перӧнас визьйӧдлыштас, и дзик мӧд кодьӧн гижӧдыс лоӧ, быттьӧ бур чӧвтысьлӧн шыльыда сыналӧм зорӧд.

Водӧм бӧрас Света дыр думайтіс батьыслӧн кывъяс йылысь. И бара на казяліс, мый сійӧ, кӧть и шусьӧ журналистӧн, ньӧти оз тӧд рабочӧйяслысь олӧмсӧ. Тыр вежӧра олігчӧжыс сійӧс пыр кыдзкӧ ёнджыка кыскыліс сьылысьяс да гижысьяс дінӧ. И газетас уджалігӧн нин век пырӧдчыліс гижны мыйкӧ на йылысьджык. Рабочӧйяс дінӧ мунны сійӧ полыштіс, грубӧйджыкӧн век найӧ кажитчылісны сылы и, веськыда кӧ шуны, эз чайт аддзыны сэтысь нинӧм интереснӧйсӧ. Станок, детальяс, нормаяс... — ставыс тайӧ, дерт, колана, но ни гижысьлысь, ни лыддьысьысьлысь, сы ногӧн, оз зэв вӧрзьӧд сьӧлӧмсӧ.

А ӧні со кутшӧм виччысьтӧг лои тӧдмасьны буретш заводсакӧд. Интереснӧ, артмас-ӧ сылӧн, Светалӧн, мыйкӧ кӧ панны тарытъясяньыс йӧткыштчӧмӧн? Думыштіс и повзис: ок, паськыда ковмас босьтны ӧтар и мӧдар...

Света сьӧлӧмнас кылӧ, мый тавойсяыс дыр кежлӧ шызьӧдіс сійӧс, и ӧдвакӧ регыдӧн верман лӧньны. «Ме ӧні быттьӧ кӧч кыйысь пон, коді веськаліс свежӧй кок туй вылӧ», — донъяліс сэсся лов кылӧмсӧ ныв.


Коймӧд глава


«Сюри!!! Мый нӧ ӧні лоӧ? Нёльӧн ӧти мортӧс эгӧ вермӧй топӧдны!.. — Валерьян забеднӧысла да скӧрысла гирскис-йирис пиньяссӧ. Сійӧ восьлаліс гортланьыс, кар мӧдар помлань. — Сволочь Габӧ, кодакӧкості пышйӧма! Мый эськӧ заводсасӧ ме вылысь не колскыны. Ставыс эськӧ шито-крыто вӧлі. А ӧні?..»

Валерьянӧс кутіс кызӧдны, но кызнысӧ сійӧ эз вермы — сэтшӧма доймис морӧсыс. Сійӧ сувтіс да кызӧктӧм пыдди кызмырдысьӧн, коньӧр моз киргигтыр, кыскис ас пытшсьыс кызӧмсӧ.

«Сволочыд, буракӧ, чуктӧдӧма мыйкӧ. Гашкӧ и, сьӧлӧмӧй вӧрзис места вывсьыс, шуйга бокӧй доймӧ да. Ён, пежыд...»

Сэсся Валерьян думыштіс бать йывсьыс да быдсӧн йӧжгыльтчыліс, кӧдзыд йирмӧг босьтліс морттӧ. Ставсӧ кӧ тӧдмалас батьыс, вермас на кык мында содтыны...

«А йӧршитасны кӧ тюрмаӧ? Шуам, сэтшӧм жӧ колонияӧ, кутшӧмын коркӧ уджавліс батьыс? Баракъясыс кык пӧвста потшӧс сайын, потшӧсъяссӧ стын моз сувтӧдалӧма вӧсньыдик кузь керйысь, а вылісяньыс везъялӧма бытшласьысь сутугаӧн. Йӧз видзӧдчӧны потшӧс костӧд, синъясныс налӧн шогӧсь, гажтӧмӧсь; морт нетшкысьӧ вӧля вылӧ, но он небось пет».

Ы-й-й, Валерьян оз кӧсйы сэтчӧ!

Ӧні, кор сійӧс эз нин кут заводсалӧн чорыд кабырыс, паспортсӧ кольӧмыс Валерьянлы кутіс кажитчыны йӧйталӧмӧн. «Позис жӧ косявлыны, либӧ кыдзкӧ ылӧдлыны, пышйыны!»

«Бать, сӧмын бать вермас отсавны! Мед ветлӧ, мед личкыштӧ кытчӧ колӧ». — Валерьянлы син водзас сувтіс батьыслӧн ыджыд кабыра кыз сойыс. — «Вермас, дерт, бонзьӧдны паханыд... Но мед... Медтыкӧ тюрмасьыс мездіс-а...»

Ӧшинь улас лёкысь увтчигтыр да чепнас зильӧдчигтыр паныд чепӧсйис ун тӧдтӧм Церберыс. Но кор тӧдіс Валерьянӧс, пырысь-пыр жӧ кутіс меліа никсыны. Валерьян аслас ключӧн восьтіс кильчӧсӧ, небыдика тувччалігтыр пырис аслас жырйӧ. Велалӧмӧн матыстчис пызан дорӧ, личкыштіс лампалысь кнопкасӧ. Виж абажурӧн сайӧдӧм би небыда югдӧдіс комната пытшкӧссӧ. Ставыс ас инас. «Спидола» приёмник, кодӧс батьыс ньӧбис неважӧн, дас сизим арӧс тыран лунӧ. Пельӧсын, тумбочка вылын, — фотоувеличитель. Неыджыд этажерка вылын книгаяс — ставыс детективнӧй роман. Восьтан кӧ пызан йӧр, аддзан уна фотокарточка. Ачыс снимайтліс быд ногыс нывъясӧс да зонъясӧс, судзӧдаліс мукӧд странаясысь вайӧм снимокъяс — пасьтӧм йӧзлӧн «радейтчӧм» йылысь. Видзӧдлан татшӧм снимок вылас, да вирыд пузьылӧ.

Матыстчис шкап дорӧ. Зеркалӧсянь сы вылӧ видзӧдіс еджыд чужӧма да зэв кузь, нывлӧн моз шырӧм русыд юрсиа, ичӧтик лэчыд синъяса зон. «Валька, тэ дырйи менам бырӧ садьӧй...» — тӧрыт на шуис тадзи сылы рыжӧй Марӧ, код вӧсна сійӧ, гашкӧ, и сюри... Бара малыштіс морӧссӧ, пыкыштліс ловсӧ — дойыс сэні ньӧти эз чин, а пыр ӧтарӧ содіс. «Кӧть мый эн шу, а сьӧлӧм вужъясыс, буракӧ, и збыльысь чуктӧмаӧсь, — кымынӧдысь нин мӧвпыштіс шога. — Нэм кежлӧ калекаӧн коля...»

— Но, жӧник, талун бара выль краляӧс колльӧдін? — друг кыліс ӧдзӧс дорын батьыслӧн гӧлӧсыс. Гӧлӧсас нинӧм лёкыс эз вӧв, нывъясӧс вежлалӧмысь батьыс эз дивит писӧ. Весиг мӧдарӧ: Валерьян ӧтчыд кывліс, кыдзи батьыс, ыкшаа сералігтыр, ошйысис тайӧн аслас гӧсьтъяслы.

Валерьян бергӧдчис. Батьыс сулаліс ӧдзӧс шӧрын — сувтсаног и пасьтаног ӧдзӧссӧ дзоньнас тупйӧма да наяна нюмъялӧ:

— Мися, бара выль краляӧс колльӧдін? — мӧдысь наяна юаліс Кызродев да вуджӧдіс ыджыд, шылялӧм тушасӧ комнатаӧ, пӧдлаліс ас бӧрсяыс ӧдзӧссӧ.

— Да-а... — ньӧжмыда шуис Валерьян, но весиг и тайӧ ичӧтик выныштчӧмсьыс чунгис морӧсас лёк дойӧн.

— Тэнад сибдӧма гӧлӧсыд? Тэ тышкасин? Да?

— Да-а...

— Бара, кӧнкӧ, юин да, дерт. Ок эськӧ тэнӧ!

Валерьян нинӧм эз вочавидз, сійӧ лэдзчысис улӧс вылӧ да ещӧ улӧджык ӧшӧдіс юрсӧ.

— Да тэ мый немӧялан?! — чорыдджыка нин шуис Пантелеймон Михайлович да ён кияснас чатӧртіс пиыслысь юрсӧ. Мӧдыс морӧс доймӧмысла ымӧстыштіс. Таысь Пантелеймон Михайловичлӧн тревожитчыны заводитӧм сьӧлӧмыс ярмис. Сійӧ зымкнитіс сьӧкыд кокнас джоджӧ да горӧдіс:

— Мый, мися, он сёрнит?!

«Ӧні кӧ висьтала, вермас вины скӧрйывсьыс», — думыштіс Валерьян да бӧрланьӧ сетчыштӧмӧн тэрыба чеччис улӧс вылысь. Сувтіс батьыслы воча, синъяснас кыйкнитліс ӧтарӧ-мӧдарӧ. Пызан вылысь казяліс кузь воропа мӧлӧт, да личмуныштіс сьӧлӧмыс.

— Ме, папа, сюри... — кыдз вермис шыльыдджыка шуис Валерьян.

— Кытчӧ сюрин?! — Пантелеймон Михайлович пытшкын водзӧ зэлаліс пружинаыс.

— Ми кӧсйим мырддьыны ӧти нывлысь деньга... Но миянӧс кутісны...

Пантелеймон Михайлович, милицияса уджалысь, весьӧпӧрис тайӧ кывъяссьыс. Мортыдлӧн мыйкӧ быттьӧ орис пытшкӧсас, вошліс кывйыс. Сэсся пондіс шуавны шӧйӧвошӧмӧн:

— Но стерво!.. Но сволочь!.. — Вывті ёна скӧрмӧм дырйи Пантелеймон Михайловичлӧн век медводз петалісны тайӧ мисьтӧм кывъясыс. — Сёйин тай ловъя вылысь!.. Сы мында деньга сетала да, век на али мый оз тырмы ад горшлы?!

Горзӧм шыӧ локтіс Валерьянлӧн мамыс, гырысь черлыяса, паськыд чужӧма, пӧв кодь косньӧд тушаа нывбаба.

— Господи, мый нӧ сэтшӧма горзанныд? Мый нин бара лои?

— Позо-ор! Со мый лои! — горӧдіс верӧсыс. Тшӧг чужӧм вылас сылӧн лоӧма мырдысьӧн пычкӧм вужынь-вежыня нюм. — Грабитны петӧма!.. Кылан? Грабитны петӧма муса пиным... Кутӧмаӧсь... — Пантелеймон Михайлович сьӧлӧм дойысла ымӧстіс, ляскысис чужӧмнас стен бердӧ да шӧйӧвошӧмӧн пондіс вартны-кучкавны стенас.

— Ой!.. Ой, караул... — пи вылас синъяссӧ арыштӧмӧн Кызродева-мам пондіс бӧрыньтчыны. — Абу жӧ ӧд збыль тайӧ, Валер?.. — кевмысяна юаліс сійӧ. — Тэ ӧд нарошнӧ шуин? Да ӧд?

— Збыль, мама...

Мамыс кыкнан кинас кутчысис морӧсас да кыдзкӧ коньӧр моз лябис-пуксис крӧвать вылӧ.

— Ой, Валер, начкин тай тэ менӧ, — шуаліс сійӧ сьӧкыда лолалігтыр. — Ой, кула...

— Звер! Морт сёйысь! — друг горӧдіс батьыс да гӧрддзалӧм кулакъясӧн уськӧдчис Валерьян вылӧ. Но мӧдыс, быттьӧ абу и доймылӧма, шурк босьтіс пызан вылысь кузь воропа мӧлӧтсӧ да лӧня шуис сибдӧм гӧлӧснас:

— Папа, матыстчан кӧ, сӧта... Меным ӧні всё равно...

Пантелеймон Михайлович падмис, гӧгӧрвотӧма сувтӧдіс пи вылас шӧйӧвошӧм посньыдик синъяссӧ. Сылы ньӧжйӧ воисны вежӧрӧдзыс пиыслӧн татшӧм кывъясыс.

— Пасибӧ, дона пи... — медбӧрын шуис сійӧ ёна мудзӧм морт моз. — Пасибӧ бур кыв вылад... Кылан, Павла?.. Кылан, кыдзи сёрнитӧ муса пиыд миян?

Мӧдыс ойзіс.

А Валерьянлӧн друг ыпнитіс пӧсь лӧглун бать-мам вылас. Сылы кажитчис, мый бать-мамыс ёнджыкасӧ ойзӧны не сы понда, Валерьян понда, а ас понданыс. Торйӧн нин батьыс. Ӧд друг татшӧмтор кывсяс: этатшӧм батьлӧн пӧ пи петӧма да грабитӧ...

Кор тайӧ мӧвпъясыс воисны Валерьян юрӧ, сійӧ шуис аслыс: «Часлы, ме тайӧ струна вылас и кута личкавны».

— Висьтав, мый нӧ кӧть лои? — сайкалыштӧм бӧрын юаліс Пантелеймон Михайлович.

— Нинӧм торъясӧ... Пукалім ресторанын, юим... кыдзи и пыр, эз тырмышт... Деньга некодлӧн эз коль... Нывъясӧс колим сэтчӧ, а ми, зонъяс, мунім... «удждысьны». Ныв дінӧ матыстчылім... Но кутіс горзыны... Горзӧм шыас кыськӧ уськӧдчис заводса зон... Пусь-пасьвӧчис ставнымӧс... Нёльнаннымӧс...

— Ӧтнас? — чуймӧмӧн юаліс бать, кодлӧн сійӧ здукас весиг вунліс пи вылас лӧгалӧмыс.

— Да-а... Пышйисны мукӧдыс да, эновтісны гадъяс!

— И тэнӧ тӧдӧ сійӧ мортыс?

— Тӧдӧ... Паспортӧс босьтіс да...

— Босьтіс да! — мучитчӧмӧн нерыштіс Пантелеймон Михайлович. Ымӧстіс: — Ы-ы-ы... — Сэсся друг бара пузис: — Чӧрту! Ӧні жӧ весась менам керкаысь! Мед кок пӧлыд эз вӧв тані!.. Кылан, пеж лов?! Кылан али он тэ, змей?!

Пантелеймон Михайлович эз кут вермыны асьсӧ кутны. Сійӧ горзіс мый вынсьыс, горзігас сьӧласис, зымкнитліс кокнас, лёкысь кутчысьліс кыкнан кинас юрас, пыдісянь ойзіс. Тайӧн сійӧ дзикӧдз повзьӧдіс гӧтырсӧ. Павла Васильевна первойсӧ виччысьтӧмысла весьӧпӧрліс, но сэсся, верӧссьыс нэмӧвӧйся полӧмсӧ венӧмӧн, матыстчис сы дінӧ.

— Паня, мый тэкӧд? Паня, чӧв вай... Паня, бурӧн думыштны колӧ... Тадзинад начканныд ӧта-мӧднытӧ... Паня...

— Ланьт! — горш тырнас горӧдіс мӧдыс да вынысь ӧвтыштіс кыз сойнас. Ӧні сійӧ медъёнасӧ, буракӧ, скӧраліс сыысь, мый оз лысьт матыстчыны пи дорас. Оз вермы кыдзи колӧ пӧвсавны сійӧс. Ӧні Пантелеймон Михайлович ачыс аслыс кажитчис му вылас медся шудтӧм мортӧн.

Павла Васильевналӧн ёна нервничайтӧмысла гораа зяткакылісны пиньясыс, но сійӧ сатш кутчысис верӧсыслы веськыд сояс.

— Паня, кӧть ви, ог лэдз!.. Паня, мый нӧ тэ вӧчан? — лӧвтіс-шуаліс коньӧр нывбаба.

Валерьян первойысь на аддзис, мед эськӧ кывтӧм пемӧс кодь мамыс тадзи лысьтіс сибӧдчыны батьыс дінӧ, и сы сьӧлӧмын вӧрзис мамыс дінӧ ӧнӧдз тӧдлытӧм чувство — кутшӧмкӧ жальлун да нӧшта на мыйкӧ. И сійӧ чорыда шуис:

— Вӧрзьӧдан кӧ мамӧс, кульышта мӧлӧтнас! Сідзи и тӧд!.. — И сылӧн синъяс серти батьыс гӧгӧрвоис, мый пиыс и збыль вермас тайӧс вӧчны.

Кор медбӧрын мыйкӧ мында лӧньыштісны, Валерьян шуис:

— Ладнӧ, ме муна гортысь. Но, чайтанныд, тіянлы таысь кокньыдджык лоас? Но, менӧ пуксьӧдасны. А йӧзыс кутасны чуньнаныс индавны: со пӧ, бур семья лыддьыссьӧ. Батьыс пӧ милицияын уджалӧ, йӧзӧс мыждӧ, а ӧтка писӧ пӧ, буракӧ, тшыгйӧн видзӧ. Петӧма пӧ да йӧзлысь деньга мырддялӧ.

— Ой, морт сёйысь! — бара ымӧстіс Пантелеймон Михайлович. — Кор нӧ ме тэныд мый жалитлі?

— Йӧзыдлы веськодь. Найӧ кутасны думайтны сідзи, кыдзи налы кажитчӧджык, — пыр ӧтилаӧ синіс Валерьян.

— Мый нӧ вӧчны? Мый нӧ вӧчны? — Пантелеймон Михайлович став аслас ыджыд, топыд яя тушанас вӧлі сэтшӧм коньӧр кодь, мый весиг Валерьян шӧйӧвошис. Сійӧ шыбитіс кисьыс мӧлӧтсӧ, ӧддзӧдчӧмӧн уськӧдчис пидзӧс вылас да сывйыштіс батьыслысь кокъяссӧ.

— Папа, эн эновт, эн эновт! — шуаліс сійӧ бӧрдігтыр. — Судитасны ӧд. Тюрмаад ӧд, ачыд тӧдан, дзикӧдз верма тшыксьыны. Пап, ветлы ныв дінас. Тэ ӧд кужан, кыдзи колӧ вӧчны.

— Ветлы, Паня! — сыркъяліс-бӧрдіс и гӧтырыс.

Пантелеймон Михайловичлӧн кӧтасисны синъясыс. Сійӧ шыльӧдіс пиыслысь сук юрсисӧ да меліа думыштіс: «Кутшӧм мича сылӧн юрсиыс. Том дырйи менам татшӧм жӧ вӧлі».

Кызродевъяс сэсся эз нин вермыны унмовсьлыны. Шогӧ усьӧм Пантелеймон Михайлович пырис аслас жырйӧ, пласьт водіс крӧвать вылас да муртса эз бӧрддзы сьӧлӧм дойысла да забеднӧысла.

«Этатшӧмтор ӧмӧй ме виччыси ӧтка писянь?! Янӧдіс тай дзикӧдз пӧрысьӧ-нэмӧ! И не сӧмын янӧдіс — лёкысь сконйыштіс сійӧ менӧ...»

Пантелеймон Михайлович думнас аддзӧ, кыдзи тайӧ мисьтӧм юӧрыс воас министерствоӧдз. Ӧткымынӧн, дерт, наяна шпыньмунасны. А ёсь кывъя Петухов, гашкӧ, и шуас: «Ме тай нӧ тэнӧ чайтлі Дзержинскӧйӧн, а тэ ӧти питӧ он вермы быдтыны!»

«Ок-ок-ок!» — ымӧстӧ тайӧ думсьыс Пантелеймон Михайлович. Сійӧ тӧдӧ, ӧткымын сотрудникъяс ӧтдортчӧны сы дінысь, ас кежаныс шмонитӧны сы вылын. Но тшӧтш и полӧны. Сы вӧсна мый сійӧ, Кызродев, ӧкуратнӧй морт, некор оз торкав удж дисциплина и мукӧдлы оз лэдз тайӧс вӧчны. Та вӧсна, дерт, ковмылӧ корсюрӧ и юӧртавлыны ӧттор-мӧдтор йылысь ыджыдджык начальникъяслы.

А эз кӧ вӧв ӧкуратнӧйӧн, гашкӧ, важӧн нин отставкаӧ ковмис петны. Ӧд сійӧ институтъяс эз помавлы, мортлысь психология эз велӧдлы и, дерт, преступлениеястӧ сылы сьӧкыдджык восьтыны ёна велӧдчӧмаяс дорысь.

Тайӧ думъяссьыс Пантелеймон Михайлович ышловзьӧ: «Пӧжалуй, колонияын уджавны кокньыдджык вӧлі, кӧть эськӧ сэні быд пӧлӧс уркаыс пукаліс».

Гашкӧ, эз и ков вуджны карас? Дась велалӧм сайын оліс и оліс эськӧ пенсияӧдз...

Не пиыс кӧ, гашкӧ, эз и вудж: окота вӧлі сійӧс овмӧдны культурнӧйджыкинын, карын, мед театръясӧ ветлӧдліс, мед тӧлкаджыкӧн лои. Мед унджык велӧдчис.

А со тай — лои! Со тай — велӧдчис! Мыйла нӧ сійӧ татшӧм быдмӧ? Лысьтліс ӧмӧй думыштлыны сійӧ, мый сылӧн пи татшӧмтор вылӧ петас!

Сэсся та йылысь висьталасны министрлы... Пантелеймон Михайлович весиг сыркнитчылӧ тайӧ думсьыс. «Толькӧ не тайӧ! Толькӧ не тайӧ!» — повзьӧмӧн водзсасьӧ сылӧн лолыс. Но вежӧрыс быттьӧ кылӧ нин министрлысь гӧлӧссӧ:

«Мый нӧ тайӧ, майор Кызродев? А ми тэнӧ кӧсйылім вӧчны подполковникӧн?»

А мый? Кад нин и вӧчны — дас во майоралӧ. Сылӧн тшӧтшъяясыс полковникъясӧн нин пӧкаживайтӧны... Дерт, сійӧ академия эз помав, но ӧд полковниктӧ позьӧ академиятӧг на сетны... Заочнӧя средньӧй школа помаліс, быдса вит во ветлӧдліс.

И со, ставыс дзугсис! Кывсяс кӧ министерствоӧдз — пом!

— Сӧмын не тайӧ! Сӧмын не тайӧ! — горӧдӧ Пантелеймон Михайлович да чеччыштӧ крӧвать вывсьыс. — Колӧ быть ветлыны ныв ордас, кевмысьны, деньга сетны... Мед толькӧ оз явит милициялы.

Тайӧ думнас ышмӧдӧм Пантелеймон Михайлович вына тӧв ныр моз бӧр пырис пиыслӧн жырйӧ. Кӧсйис пырысь-пыр жӧ висьтавны аслас план йылысь, но сэтчӧс серпасыс падмӧдыштіс сійӧс.

Валерьян пукаліс койка вылас дӧрӧмтӧм, а мамыс аслас приданӧй, мичаа вышивайтӧм помъяса зэв кузь ки чышкӧдӧн зэлыда кардъяліс-гартліс сылысь морӧссӧ.

— Буракӧ, гыркас мыйкӧ вӧрзьӧма, — тӧждысяна шуис гӧтырыс. — Лолыштны лючки оз вермы зонкаыс.

— Такоскӧй эськӧ да! — эз нин сэтшӧм скӧрысь шу Пантелеймон Михайлович. — Сэсся виччысьтӧг мӧвпыштіс: «А экспертиза вылӧ кӧ нулыны, мыйкӧ отсалас оз? Позяс-ӧ чинтыштны мыжсӧ, лоӧ кӧ нӧйтӧм йывсьыс справка? Ӧдвакӧ. Пондасны ещӧ юасьны: кӧні да мыйла тадзисӧ лои?»

— Колӧ аски жӧ ветлыны нылыс дінӧ! — шуис Пантелеймон Михайлович. — Тӧдан он тэ сійӧс?

— Гашкӧ, бурджык заводса дінас ветлыны, — лӧня шуис Валерьян. — Паспортӧй сы ордын...

— Паспортӧй, паспортӧй... Код лешак вылас кыскалан паспортсӧ?! — Пантелеймон Михайлович бара кутіс пузьыны. — Главнӧйыс — нылыс. А код пӧ сійӧ сэтшӧмыс?

— Редакцияын уджалысьӧн висьтасис... — нурбыльтіс Валерьян.

— Да тэ мый? Збыль али мый?! — бара на весьӧпӧрис батьыс.

— Сідз тай шуис-а... Буракӧ, Уродоваӧн ли Туробоваӧн шусис...

— Ой-ой-ой! Ой-ой-ой! Мый нӧ тэ керин?! Тэ нӧ йӧй али мый, сэтшӧм йӧз вылӧ усьласян?!

— Мыйӧн нӧ ме тӧді. Пемыдінад ставыс ӧткодьӧсь...

— Ой-ой-ой! Ой-ой-ой! Вот и помаліс! Сё пасибӧ, муса пи! — Пантелеймон Михайлович вылӧ жаль вӧлі видзӧднысӧ — сэтшӧма сійӧ вийсис-мучитчис. Да и, сідз кӧ нин шуны, код эськӧ эз мучитчы, вӧлі кӧ сы местаын.

Гӧтырыс, Павла Васильевна, шогсис-майшасис