МУНЫМ НИМАЛӦ ПАРМАӦН


1


Нёльӧд вагон дорӧ медбӧръяясӧн котӧрӧн воисны кык ныв.

— Ой, Галю, ще бы трошки, и сёрмим! — ловсӧ ӧдва-ӧдва вуджӧдігтыр шуис ыджыдджыкыс. — Мамыд жӧ эськӧ, бисова жинка, мыжаыс да. Вай ӧдйӧджык пыр, серденько...

Пырнытӧ эськӧ и пыран, но вот видлы писькӧдчыны вагонӧдыс, кор сылӧн дзескыд пытшкӧсӧ сӧмын на сюйсисны, гашкӧ, сё сайӧ морт быд пӧлӧс кӧлуйнас. Быдлаын чемоданъяс, мукӧдыс пызан судтаӧсь, топыда зэвталӧм тубрасъяс. Шызьӧм чужӧма йӧз кавшасьӧны вылі куйланінӧ. Мӧдъяс топыда тойлӧны кутшӧмкӧ донаджык кӧлуй улі пуклӧс улӧ. Шумитӧны. Вензьӧны. И некӧн абу прӧст места.

Но вӧлӧма на жӧ тай пуксянін и нывъяслы. Ӧдйӧджык лэдзам-пуктам чемодан, коді муртса нин оз нетшышт Галя пельпомысь сойсӧ, да медбӧръяысь видзӧдлам муса чужан му вылӧ, коді со заводитіс нин котӧртны кытчӧкӧ поезд бӧрвывлань.

Галялӧн ыпъялысь чужӧмыс ляскысьӧма бусӧсь стеклӧ бердӧ, паськыда восьтӧм синъясыс, кытчӧ йиджтысьӧма шемӧс и гажтӧмтчӧм, тывйыштӧны-кыйӧны ичӧтдырсянь тӧдса серпасъяс...

Прӧщайтлӧй еджыд хатаяс да уна рӧмӧн сярвидзысь гырысь яблӧкъясӧн сьӧкыда личкӧм пашкыр яблоняяс. Прӧщайтлӧй нюмъялысь гӧгрӧс чужӧма подсолнухъяс. Видза колян, югыд жар шондіа му!

Ковмис тай со петны туйӧ, ылі-ылі туйӧ... Галя коркӧ аддзыліс, кыдзи аист-мам лэбӧдіс-качӧдіс писӧ вылӧдз енэжӧ, а сэсся и лэдзис сэтӧні ӧтнассӧ. Томиник лэбач, буракӧ, садь быртӧдзыс повзис, кутіс горзыны-чирзыны, но сэсся шевкнитіс нэриник бордъяснас да и пондіс лэбны...

— Ой, Оксана! Мый со лоас миянкӧд-а?

Оксана кужӧмпырысь лӧсьӧдӧ куйланін.

— Мый лоас, шуан? Москваӧ воам! Хуторад дітшвидзигӧн тэ эськӧ сійӧс некор эн аддзыв. А сэсся сэтшӧм вӧр воас — пожӧмъясыс кымӧрсӧ пыкӧны. Ми тэкӧд кутам пӧрлӧдлыны найӧс. Эм моторнӧй пила, «Дружба» шусьӧ. Ж-жик сійӧн, и пуыд гыпкысьӧ-пӧрӧ. Ж-жик, и гыпкысьӧ мӧд, коймӧд... дасӧд. О це гарно!

Галя мӧвпалана нюмъяліс.

Сёр рытӧдз эз вешйыв сійӧ ӧшинь дорысь. Ӧтарӧ вежласис и вежласис воча котӧртысь мулӧн чужӧмбаныс, и Галя азыма йиджтіс ас пытшкас мича ловъя серпасъяссӧ...

Сэсся пемдіс, и ныв нин кутіс аддзыны стеклӧысь, зеркалӧысь моз, сӧмын асьсӧ. А сэсся вежӧрас петкӧдчис мамыслӧн шог чужӧмыс. Весиг быттьӧ и гӧлӧс шысӧ пондіс кывны мамыслысь, синва сорӧн йиджтысьӧм шуӧмсӧ:

— Галюкӧй, донаӧй, видз асьтӧ йӧз муас... Оксанаыдкӧд эн янсӧдчы... Мыйла сӧмын и лэдза ме тэнӧ...

И бӧрдысь чоюкъясыс со быттьӧ бара ляскысьӧны сы бердӧ, ӧдва и мынтӧдалӧ найӧс ас дінсьыс Галя. И сьӧлӧмыс лёк дойӧн кырласьӧ — быттьӧ ассьыс вир-яйсӧ ловъявывсьыс нетшкалӧ...

Но и муннысӧ ёна жӧ окота вӧлі Галялы. Сы бӧрын, кор сідзи джӧмдіс институтӧ пырны кӧсйигӧн экзаменъяс вылын, сылы кыдзкӧ сьӧкыд и яндзим лои гортын овны. Колӧ жӧ сідзи лоны — сочинение гижис «три» вылӧ, кор кыв да литература век вӧліны сылӧн медрадейтана предметъясӧн. Бӧрсӧ воис сэки гортас шогсьыс шогӧн, сэтшӧм забеднӧ и яндзим, оз тӧд, кытчӧ воштысьны. А регыд сэсся и Оксана мӧдіс каймӧдлыны: вай пӧ вербуйтчам во кежлӧ уджавны Войвылӧ, уна грӧшъяс кульыштам сэні, быдторсӧ аддзылам... Галя и кутчысис тадзи нюжӧдӧм гез помас.

— Ветла, мамо, — зілис эскӧдны сійӧ шӧйӧвошӧм мамсӧ. — Сьӧмтор чӧжышта. Лоас кӧ позянлун, лыддьысьны кута, мед не кӧдзавны водзӧ велӧдчӧмысь... Сэсся и, ас нянь вылад олігӧн, ачым ачымӧс бурджыка тӧдмала... Тырмас бӧрднытӧ, мамо...

Му вылӧ кыза лэччис сап пемыд лунвыв вой.

А поезд гора ыджыд снаряд моз розьӧдіс и розьӧдіс сук пемыдсӧ, гычӧдіс-нуис уна сё мортӧс, тшӧтш и налысь тӧждысьӧмъяссӧ да вӧтъяссӧ.

Вагонын вочасӧн кусӧны сёрнияс, на пыдди ёнджыка кутӧ кывны ныргорӧн шкоргӧм.

— Галю, черевичкиястӧ вай тэ юр увтад сюй, — велӧдӧ Оксана, — а то матӧ пуктан — ылысь босьтан.

Галялы эськӧ и яндзим сідзисӧ дзебны, но и жальӧсь выль туплиясыс, и сюйыштӧ найӧс вольпась улӧ, пельӧсланьыс.

Асывнас нылӧс садьмӧдіс Оксаналӧн гора серамыс. Улыс пуклӧс вылын сылы паныдӧн пукаліс шыльыда сыналӧм волялысь сьӧд юрсиа том морт да нюмъяліс.

«Тӧдмасьӧма нин! — чуймис Галя. — Со ӧд сійӧ кутшӧм...»

Галя тільыштіс синъяссӧ, лӧсьӧдыштіс сьӧкыд кӧсаяссӧ да яндысигтыр пондіс лэччыны вылісянь. Том мортлӧн югнитлісны ныв вылӧ чӧвтлӧм тэрыб синъясыс, но сійӧ ӧдйӧ бӧр вештіс найӧс.

— Тӧдмась, Галю, — сёрнитіс сэк кості кыпъялысь Оксана. — Ещӧ ӧти пӧрӧдчысь. А-рис-тарх... Ок и нимтылӧма жӧ тэнӧ батьыд, бисов сын!

Том морт сьӧлӧмсяньыс серӧктіс. Сэсся кыскис зепсьыс нёль пельӧ кусыньтӧм носӧвик да кыдзкӧ зэв кокньыдика сибӧдліс синъясыс дорӧ, сэсся паськӧдлытӧгыс бӧр сюйис зептас.

Зон вӧлі ыджыд тушаа, тэрыбкодь вӧраса. Зэв пелькӧсь вӧліны сылӧн вӧсни кузь чуньяса киясыс. Чужӧмыс муговат, гырысь тшӧка лыяса да, кыдзи пырысь-пырсӧ чайтсис Галялы, кутшӧмакӧ мудероват.

«Збыльысь ӧд, тешкодь и эм нимыс! — ас кежас шензис ныв. — Важ олӧмысь босьтӧмакодь. И ньӧти оз лӧсяв сылы...»

Сёрнитіс Аристарх гылыда да лӧсьыда, вежавидзӧмӧн. Галялы кыдзкӧ эз и эскыссьы, мый татшӧм тыдалана мортыс, гашкӧ, и уна велӧдчылӧм мортыс, тшӧтш мунӧ пӧрӧдны вӧр, и сійӧ шуис:

— Ті, Аристарх, ньӧти абу пӧрӧдчысь кодьӧсь. Ті, буракӧ, бӧбйӧдланныд миянӧс.

Татчӧ Оксана тшӧтш чошкӧдліс пельяссӧ.

— Он эскӧй? Чудачкаяс!.. — чужӧмыс сылӧн здук кежлӧ вуджӧртчыліс. — Ӧвтчыштам ӧтлаын черъясӧн!.. И выль муяс тшӧтш тӧдмалам! Век окота меным видзӧдлыны выль муясыд вылӧ. Сэні сьӧлӧмыд кылӧ олӧмсӧ оз нин тӧрытъя моз, а кыдзкӧ выль ногӧн. И ачыд мӧд кодьджык мортӧн лолан.

Тайӧс лӧсьыда сійӧ шуис. Галяӧс гӧгӧрвотӧма кыскӧны жӧ аддзывлытӧм на ылі муясыд. Кӧть и полыштӧ сійӧ, но чуксалӧны-кыскӧны жӧ. Веськыда кӧ шуны, сійӧ мунӧ ылі Войвылас не сӧмын куш сьӧм ради. Том сьӧлӧмыс, пӧсь сьӧлӧмыс нетшкысьӧ кытчӧкӧ паськыдінӧ. И видлы пӧ сійӧс, том вынлӧн жарӧн пессьысь сьӧлӧмтӧ, кутны...

Сэсся вӧлі Москва. Ыджыд, мича, гӧгӧрвотӧм, шемӧсмӧдана, зэв важ и выльсьыс-выль Москва. Войвыв поезд виччысигкості лунтыр ветлӧдлісны сылӧн уличаясӧд. Нуӧдысьнас вӧлі Аристарх, сійӧ не ӧтчыд нин вӧвлӧма тані да бура тӧдӧ медся тӧдчана местаяссӧ, торйӧн нин кар шӧрысь. Голя доймытӧдзныс чатрасисны Василий Блаженнӧйлӧн мойдысь петӧма кодь вичко дорын. Пыралісны ГУМ-ӧ, йӧткасьыштісны кодзувкоткарын мында йӧз чукӧрын. Оксаналы окота вӧлі быдлаӧ нырсӧ сюйлыны, став тӧварыс вылӧ видзӧдлыны. Ветлӧдліс сійӧ зумыда, мужичӧйлӧн кодь воськолӧн. Да и, шуны кӧ нин, тайӧ ыджыд да ён нылыслӧн не этша вӧлі мужичӧй сямаыс: татшӧм паськыд пельпомъяссӧ да вына кияссӧ, кодъяс ичӧтдырсяньыс велалӧмаӧсь быд пӧлӧс сьӧкыд удж дінӧ, он на аддзыв весиг быд пӧрӧдчысь мужичӧйлысь.

Вӧй кӧрпи кодьӧн тіркйӧдліс Москваӧд Галя, куимӧн пӧвстас мед томиникыс. Ӧд сылы вӧлі на сӧмын дас кӧкъямыс арӧс, и аслас дженьыдик олӧм чӧжӧн сійӧ ӧтчыд на и вӧлі карын, институтӧ экзаменъяс сдайтігӧн, да и сэки лючкисӧ нинӧм эз удит аддзывны. А тані — со мый ыджда Москва, кодлӧн, чайтсис шемӧсмӧм нывлы, некӧн абу пом ни дор...

Метроӧд гуръялыштісны.

— Медся гарнӧй станцияыс Киевскӧй! — падъявтӧг керыштіс-донъяліс Оксана.

Галя медъёна поліс паськыд уличаяс вомӧн тривксьӧдігӧн, кӧні эз вӧвны мупытшса вуджанінъяс. Машинаяслӧн лыдтӧм стадаяс ӧтвылысь моз чепӧсйылісны сулаланінсьыс да уськӧдчылісны веськыда сы вылӧ, Галя Горицвет вылӧ.

И джуджыдсьыс-джуджыд, лыдтӧм-тшӧттӧм ӧшиньяса керкаяс, кодъяс вылӧ чатӧртчылігӧн юр садьыд бергӧдчылӧ.

И гымалӧ-йиркакылӧ гӧгӧр, шуксьӧ-ноксьӧ.

И помтӧм йӧз, йӧз, йӧз, кыдз-мый сӧмын и тӧрӧны та мындаыс ӧти карас!

И он гӧгӧрво, вӧтын али вемӧсын ставыс тайӧ, и окота водзӧ на ветлӧдлыны, бара на мыйкӧ выльӧс да чуймӧданаӧс аддзывны.

Галя Горицветлӧн мича мугов чужӧмӧ, пемыдгӧрд гырысь синъясас и, мыйсӧ сӧмын эз йиджты Москва. И сылӧн татшӧм ыпъялысь-шензьысь чужӧмыс ёна вӧрзьӧдіс Аристарх Шумовӧс, важысянь нин снимайтысь-фотографӧс, и сійӧ, стрӧка сюрис да, кужӧмӧн чокнитіс-снимайтіс некымынысь томиник нылӧс, и радлӧ вӧлі, мый бур кадръяс пӧ артмисны.

Но со нин Оксана тэрмӧдлӧ найӧс: колӧ пӧ мунны Москваысь...

Ставнысӧ виччысис Войвывлань петысь поезд.


2


Мича овлӧ миян Войвывным, кор пондас лышкыда вӧччыны-пӧртчыны арся паськӧмъясӧ. Шонді кытшлалӧ выліті на, но кылӧ нин кӧдзыд тӧвлысь матыстчӧмсӧ да зільӧ сетны вӧр-валы и йӧзлы кыдз позьӧ унджык шоныд и югыд. Ывлаын лӧнь. Гӧгӧрбок, кытчӧдз синмыд судзӧ, вералӧ-лӧзалӧ парма.

Кодкӧ шулӧма, мый некор пӧ он мудзлы море вылӧ да би вылӧ видзӧдӧмысь. Ме эськӧ содтышті татчӧ: арся серъясӧн мичмӧдӧм вӧр тшӧтш жӧ вӧтлӧ мортлӧн лов вылысь гудырсӧ и мудзсӧ. Видзӧдан — помыс некӧн абу гажа вӧрыслӧн, тшупӧдъясӧн быттьӧ кыпӧдчӧ и кыпӧдчӧ сійӧ, кытчӧдз оз сӧльнитчы енэжтасыскӧд, — видзӧдан и мыйкӧ лӧня мӧвпалан ас кежсьыд, и лӧсьыд тэныд, и шаня овны окота.

Еджыд пучеръяс вылас югыд зарниӧн сярвидзӧны кыддза расъяс, а на пӧвстын гӧрд бипуръясӧн ломзьӧны пипуяс. Ён ниаясӧс юр вывсяньыс да кок улӧдзыс быттьӧ ӧшлӧма небыд да югыдвиж ризіӧн... Сынӧдыс сӧстӧм, сӧстӧмсьыс-сӧстӧм, сукмыштӧма и сэтшӧм чӧскыд, весигтӧ ловтӧ кыпӧданаа коддзӧдыштӧ бур вина моз. И абу дивӧ! — ӧд сэтчӧ мыйыс сӧмын абу сорласьӧма: кисьмӧм вотӧслӧн и тшаклӧн кӧрыс, гылалысь коръяслӧн шомыс, лыслӧн и сирлӧн мырдыс, и нӧшта код тӧдас на мый! Тайӧ кыпыд каднас парма лышкыда козьналӧ мортӧс. И звер-пӧткаӧн, и чӧскыд вотӧсӧн, и быд пӧлӧс тшакнас. Босьт пӧ, мый тэныд колӧ, сӧмын шань сьӧлӧмӧн босьт, ковтӧгыс некыті менсьым эн пазӧд... И уджавсьӧ арын азымджыка, ворсӧ быд сӧн. Абу нин гожся кодь жар, ыркыдыс пожйыштӧ вир-сӧнтӧ, оз дӧзмӧдчы лӧдз-ном, а лунъясыс кузьӧсь на... Ок, матушка-пӧра!

Буретш татшӧм лӧсьыд кадыс кежлӧ и воисны лесопунктӧ выль уджалысьяс. Вербуйтӧмаяс. А Галя Горицветлы век на кажитчӧ, мый сійӧ абу вемӧсын, а вӧтасьӧ, аддзӧ некор на аддзывлытӧм вӧт. И, дерт, вӧтнас жӧ веськаліс со тайӧ лӧнь, быттьӧ неуна шогсьысь вӧр пытшкас.

Сулалӧ кузь бараклӧн кильчӧ вылын жар лунвылысь воӧм чим сьӧд синкымъяса ныв, морӧс тырнас лолалӧ ӧнӧдз тӧдлытӧм на сир кӧра сынӧдӧн да кывзысьӧ рытъя вӧрлӧн, дзик орччӧн сулалысь яглӧн велавтӧм шыясӧ. Ставыс тані абу гортын, Украинаын, кодь.

«Бу-бу-бу!..» — шуштӧм шыяс поткӧдӧны рытъя вӧрлысь чӧв-лӧньсӧ. Но Галя тӧдӧ нин: тадзи пӧ горзӧ сюзь, коді лунтыр узьӧм бӧрын петіс кыйсьыны: ӧтияс водӧны узьны, а мӧдъяс садьмӧны кынӧмпӧт перйыны. А со кӧнкӧ ылын-ылын мыйкӧ дзуртыштіс, буракӧ, вожасьӧм пу. Кыліс понлӧн увтыштӧм, быттьӧ ӧлӧдіс: ме пӧ ог узь, видза, мый тшӧктісны. И бара лӧнь. Сэтшӧм чуналана лӧнь!..

Со тыдалӧ зэв ыджыд пашкыр пожӧмлӧн мыгӧрыс. Гортын кӧ, сы местаын вӧлі эськӧ яблоня, а чошкысьӧм сьӧд кольяс пыддиыс сярвидзисны чӧскыд кӧра банйӧм яблӧкъяс...

Гортын кӧ!.. А кӧні ӧні сійӧ, гортыс, сылӧн? Кодарын?

Галя видзӧдӧ пожӧм вылӧ, коді сьӧд кымӧр моз ӧшйӧма керка весьтӧ, и быттьӧ аддзӧ гортсьыс ассьыныс еджыд хатасӧ, а пызан сайын аддзӧ шогсьысь мамсӧ и кыкнан чоюксӧ.

Сэтшӧм жаль мамыс! Ӧд зэв этшаник шудыс усьӧма сылӧн пай вылӧ. Найӧ, Галяяс, куим чой, сьӧкыд изкиӧн ӧшйисны мамыслӧн сьылі вылӧ, кор войнавывса ранаясысь кувсис батьныс, кыпыд сьӧлӧма Гриц. Галялы, медыджыдыслы, сэки муртса на тырис квайт арӧс...

Мыйла йӧзыс абу лэбачьяс кодьӧсь? Ӧвтыштіс эськӧ ӧні бордъяснас, качӧдчис да и кутіс лэбны... Ӧд сэтшӧма нин гажыс бырис гортсьыс, муса чужӧмъясысь. Кӧть и колис на сӧмын вит лун. Сӧмын на вит лун!..

Но эз, эз лэбовт эськӧ бӧрсӧ, мед кӧть и бордъяс друг быдмисны. Пиньсӧ мурч курччас, но уджалас восӧ — во кежлӧ медасис-вербуйтчис. Со тай нӧ зонъяс служитӧны армияын кык-ӧ-куим воӧн...

Но сэтшӧм жӧ нин гажтӧм сылы гортысь! Тӧдінныд кӧ эськӧ, бур йӧз... Колӧ талун жӧ письмӧ гижны, кӧть нин тайӧн пальӧдыштны гажтӧмтчӧмсӧ...

А бур ногӧн кӧ, быдса тетрадь позяс сяркӧдны-гижны — ӧд сы мында аддзыліс и мӧвпаліс кузь туй чӧжыс...

Вагонысь найӧ петісны вой шӧр бӧрын ыджыд станцияын, кодлӧн вӧлі гӧгӧрвотӧм ним... Сэні чорыда чамгис нырад нефть дук, а уна лыда кӧрт туй визьяс вылын дітшвидзисны саӧсь-мазьӧсь гырысь цистернаяс, буракӧ, нефтьӧн жӧ. Видзӧдліс Галя гӧгӧрбок и муртса эз горӧд ёна шензьӧмысла — помтӧм бияс югзисны войся пемыдас, и став биясыс кажитчисны вӧвлытӧм яръюгыдӧн. А ӧтилаын, югыда сярвидзысь биясыс весьтын, нетшкысис тӧв йылын ыджыд гӧрд би кыв.

Вербованнӧйясӧс вайӧдысь висьталіс, мый тадзи лун и вой сотчӧ нефтькӧд тшӧтш петысь газ, лун и вой ыпъялӧ.

— Тіян тшӧтш и газ эм? — юаліс Аристарх.

— Хы? — весиг чушмуныштіс мӧдыс. — Миян, Комиын, мыйыс сӧмын абу! Помтӧм вӧръяс! Тырмӧ нефть да газ! Нӧшта на унджык из шом... И мукӧдтор... Ми, братанӧ, сэтшӧм озырӧсь, мый весиг юрсиыд сувтлӧ... Став озырлунсӧ кӧ быттьӧ гугӧдны-босьтны... А йӧз вынным этша миян — кӧдзыдінъясад тай быдлаын гежӧдджыка овмӧдчӧмаӧсь йӧзыд, — со и ковмӧ ӧтарӧ вайӧдны ті воксӧ, вербуйтны-медавны...

Вой коляссӧ туплясисны вокзалын. Эськӧ и лёка ыджыд пытшкӧсыс, но пуксьыны некытчӧ, асланыс чемоданъяс вылӧысь кындзи. Оксана да Аристарх регыд и пондісны вугравны. А Галялы эз узьсьы. Некымынысь петаліс ывлаӧ лолалыштны войся ыркыд сынӧднас. Кутшӧм ньӧжйӧ кыссьӧ кадыс!

Гӧг вӧрзьытӧдзыс бӧрдісны дзоляник кагаяс. Код матрос чиршӧдліс нывъясӧс, кикимеритчис на водзын. «Мыйта йӧз ветлӧ ӧтарӧ-мӧдарӧ! — мӧвпавсис нывлы. — И быдӧн корсьӧ олӧмсьыс мыйкӧ бурджыкӧс...»

Гурйыв воссис сьӧкыд ӧдзӧс. Кыз стен сайӧ пыдіа вӧйтӧдчӧм касса ӧшинь дорӧ, ӧта-мӧднысӧ йӧткалігтыр, уськӧдчис мужик чукӧр. Киссьӧм пинжакаӧсь, важ картузъясаӧсь, тӧв йылын сардмӧм, тошсялӧм чужӧмъясаӧсь. «Господи, кысь-мый татшӧмъясыс друг усины? — чуймис Галя. — Гашкӧ, тайӧ и эм вӧр лэдзысьясыс? Гашкӧ, вӧрас куш сӧмын татшӧм оборванечьяс и мырсьӧны да?»

Кӧрт туй дорсянь, кӧні воысьясӧс юкисны дас пельӧ, дыр тракйысисны-мунісны брезент вевта ыджыд машинаын. Вӧлі буса, пӧдтіс-кыліс бензин чад дук. Бусыс руд эжӧдӧн пуксис паськӧм вылӧ, пырис вомӧ, синъясӧ, косьтіс ныр розьяссӧ. Галяӧс пондіс шогӧдны, вомыс тыри курыд дулльӧн, вир-яйыс нильӧга пӧсяліс, быттьӧ сійӧс мавтісны кизьӧриник мазьӧн...

Леспромхозӧ войын жӧ воисны, бара ковмис узьыштны чемоданъяс вылӧ юрнысӧ пуктӧмӧн. Кузь уска сторожлысь ӧта-мӧд вежмӧныс юасисны, кӧні бурджыка да лючкиджыка уджыс мунӧ, кодарланьӧ колӧджык веськӧдчыны.

Кор асывнас воис кадрӧвик-начальник да пуксис йӧз гырддзаясӧн да морӧсъясӧн волявтӧдз шыльӧдӧм кыз пӧвъя вежӧс сайӧ, муртса и вермис ӧлӧдны дӧзмӧм-скӧрмӧм йӧзӧс.

— Вербуйтанныд — ма вӧзъянныд, а тані из мыччанныд!

Мыйӧн воысьяс неуна лӧньыштісны, кадрӧвик шуис:

— Миян леспромхозын нёль лесопункт. Наӧ и юклам ставнытӧ заявкаяс серти...

Морт куим-ӧ-нёль, тыдалӧ, медписькӧсъясыс, видлісны небзьӧдны начальникӧс: гашкӧ пӧ, миянлы позьӧ кольччыны шӧр базаӧ... Сэки налӧн чужӧмъясыс и синъясыс гӧгӧрвоана петкӧдлісны, мый тайӧ бурсӧ кӧ пӧ вӧчан, он мӧд каитчыны. Но кадрӧвик эз ышты та вылӧ.

— Тані и тіянтӧг сідз нин тырмӧны тӧв чужъялысьясыс, — кывкӧрталіс сійӧ. — Миянлы колӧ пӧрӧдчыны да вӧр государстволы сдайтны, а не тыртӧм сулеяяс.

Сэсся кадрӧвик кыв-мӧдӧн юасялыштіс быд воысьлысь — уджавліс-ӧ нин сійӧ вӧрын да мыйджык кужӧ вӧчны. Сэки Галя да Оксана, тшӧтш и Аристарх, пӧся корисны мӧдӧдны найӧс ӧтилаӧ, не янсӧдны ӧта-мӧдныскӧд...

Та бӧрын сэсся вель дыр на ковмис пӧсь ӧгыр вылын моз пукавны-виччысьны, кыдзи, картіӧс моз, сорлаласны да юкласны найӧс кадрӧвикъяс...

А кор сэсся, медбӧрын, йӧзӧдісны, кодлы кытчӧ колӧ мунны, Галя муртса кок йывсьыс эз чергысь: сійӧс янсӧдісны Оксанакӧд! Галяӧс да Аристархӧс гижӧмаӧсь ӧти лесопунктӧ, а Оксанаӧс — мӧдӧ. Нывъяс повзьӧм чипанъяс моз чепӧсйисны шылялӧм вир-яя кадрӧвик дінӧ, кутісны ӧта-мӧд вежмӧныс котсьыны-чирзыны: ми пӧ ӧти сиктысьӧсь, энӧ янсӧдӧй миянӧс. Ми пӧ сӧмын татшӧм ногӧн уджалӧм могысь и лысьтім вӧрзьыны та ылнаӧдзсӧ...

Но кадрӧвикъяслӧн став картісӧ вӧлі нин бура юклӧма. Тшӧтш и дасьтӧма подулалӧм воча кыв:

— Оз позь тіян ногсӧ, нывъяс, нинӧм он вӧч. Миянлы ӧд колӧ план тыртны. Оксана Штанько кык во уджавлӧма нин вӧрын, кужысь морт нин. И ёсь ныв, тыдалӧ... Та вӧсна ми сійӧс и мӧдӧдам сьӧкыдджык участокӧ. А тэ, Галя Горицвет, он жӧ кут каитчыны. Тэнад лесопунктын начальникыс зумыда пуктіс делӧсӧ, сэні тэ ӧдйӧджык велалан уджавны, сьӧм кузяыд оз лёк ло ни. Да и Шумов ёрт со тэкӧд орччӧн лоӧ. Али онӧ лӧсялӧй сыкӧд? — и кадрӧвик мудера куньтыртліс шуйга син пӧвсӧ.

Галя гӧрдӧдіс, оз и тӧд, мый та вылӧ шуны. Мый водзӧ вӧчны, оз тӧд ни. Гашкӧ, котӧртлыны вылынджык сулалысь начальникъяс дінӧ, налы норасьны, ставсӧ выльысь висьтавны?

Но и коньӧрасьнысӧ абу жӧ окота. Оксана ӧд лоӧ орчча лесопунктын, кызь километр сайын, позяс и котӧртлыны...

И бур, мый Аристархкӧд ёнакодь нин тӧдмасис. Сэтшӧм мелі сійӧ, вежавидзысь, ставсӧ гӧгӧрвоӧ. Эстшӧм морт со кытчӧдз жӧ воис кын мыр йирны... Интереснӧ, мыйладжык воиссӧ? Сьӧм жӧ ковмис али мый? Али мыйкӧ лёктор лоис гортас? Шог кутшӧмкӧ, мыйкӧ чорыда киссис-пазаліс, и эз ло позяна гортас олӧмыс?.. Сідзсӧ мортыс абу нин сы моз, Галя моз, борд йылӧ сувттӧм чикышпи, арӧс кызь кӧкъямыс, буракӧ, эм нин сылы...

Гажтӧмтчӧ гортсьыс Галя, но и дивӧ кодь сылы. Тӧрыт на быттьӧ нывъяскӧд ливкйӧдлісны-сьылісны «хлопци-кони», а талун со колӧ нин мӧвпавны кутшӧмкӧ Шумов йылысь, вӧр пӧрӧдӧм йылысь, видзӧдны ыджыд пожӧмъяс вылӧ, кывзысьны вӧрса тӧдтӧм шыясӧ...

Мый ӧдйӧ пыртіс сійӧс поезд дзик мӧд олӧмӧ!

Леспромхозлӧн шӧр базасянь асланыс лесопунктӧдз дыр гуджгисны-кыпӧдчисны таті, йывланьыс нин, ёна векнялӧм Печора катыд. Сёрнитӧны вӧлі: гожӧмнад пӧ таті, берегӧдыс, машина туйыс пӧшти и абу. Туйыс пуксьылӧ сӧмын тӧвнас, кор кӧдзыдыс камгас-дорас став нюръяссӧ. Сідзкӧ, найӧ ді вылын моз кутасны овны — кӧсъян да он пет бурӧнсӧ!..

Ой, мый ылна сійӧ, Галя, муніс! Шудаджык пӧдругаясыс институтӧ пырисны, а сылы ковмас чер пу дінӧ кутчысьны. Но немтор...

Нинӧм!.. Тані тай йӧзыс олӧны жӧ... Сійӧ, Галя, удитіс нин тӧдмасьны ӧти коми нывкӧд. Майя нима. Зэв сьӧлӧма, кӧть эськӧ и, буракӧ, Оксана кодь кымын жӧ юр вундысь.

Галиналӧн бара на нюмыс петіс, Майякӧд тӧдмасьӧмсӧ казьтыштіс да.

Леспромхоз контораӧ выль воысьяс вылӧ видзӧдлыны воисны тшӧтш и найӧ, кодъяслӧн помасис нин тані уджалан договорыс да вӧлі лӧсьӧдчӧны петны гортъясаныс. Кузь мыгӧра зон, юыштӧма, долыдпырысь шмонитіс:

— Помасис жӧ, медбӧрын, тані катаргаыс! Бӧр Россияӧ мунам!

Сійӧ видзӧдіс выль воысьяс вылӧ дзик нин йӧйяс вылӧ моз: кутшӧм сюра мути пӧ кыскис тіянӧс, коньӧръясӧс, татчӧ... Сэки и пырис контораӧ Майя.

— Ойя жӧ нин да ойя, коньӧръяс тай ми вӧлӧмаӧсь, сирӧтинаяс! — бӧрдӧдчӧмӧн моз лывкнитіс сійӧ. — Да кытчӧ нӧ тэ миянӧс эновтан ӧтнанымӧс! Да жалитыштін эськӧ тэ миянӧс, удал молодечӧй! Эн вай эновт!..

Майя не сӧмын лывкйӧдліс-бӧрдӧдліс тадзи, но и чужӧмыс, и дзоньнас ачыс тайӧ шогсӧ жӧ быттьӧ шогаліс, и сэтшӧм тешкодь тайӧ вӧлі, мый ставӧн пондісны куснясьны-серавны. А кор сэсся неуна лӧньыштіс серамыс, Майя помӧдз дзужаліс шӧйӧвошӧм «россиянинӧс »:

— Кати-кати, чище воздук! А йӧзсӧ нинӧм бӧбйӧдлыны... В Россию он поекал! А ӧні нӧ кӧні вӧлін? Америкаын али мый? Катарга вӧлӧма сылы тані... А кыдзи нӧ ми нэм чӧжсӧ олам?.. Ачыд, кӧнкӧ, гортад, ньӧтчыд на сӧстӧм вольпасьын эн узьлы, а тані барин моз ышнясян! Кутшӧми ӧд, вербованнӧй буржуй!..

— Сідзи и эм, Майя, лӧд сылы аджавтӧдзыс! — ышӧдісны нылӧс гӧгӧрбоксянь.

— Ок, «россиянин», медбӧрти чорыда тай пӧвсаліс тэнӧ «вӧр комбайныд»! Гажаджыка мунсяс гортланьыд.

Сэсся тыдовтчис, мый «вӧр комбайн» нимнас Майяӧс бура тӧдӧны леспромхоз пасьталаын. И нимтӧмаӧсь тадзисӧ сы вӧсна, мый ягын быдӧнысь ӧдйӧ увйысьӧ.

Сэки жӧ тайӧ Майяыс матыстчис сы дінӧ, Галя дінӧ, видзӧдліс юр вывсяньыс да кок улӧдзыс гырысь руд синъяснас да шоныда шуис:

— Кутшӧм томиник да мичаник! Вай тӧдмасям.

Майялӧн киыс кӧть и вӧлі неыджыд, но мужичӧйлӧн кодь топыд да зумыд. Да и ачыс сійӧ, дзоньнас, вӧлі топыд вир-яя, тэрыб, гӧгрӧс, мач кодь, стен бердӧ кӧ швачкӧбтан, бӧр чеччовтас.

— Тэнӧ миян лесопунктӧ жӧ мӧдӧдӧны? — нимкодьмис Майя. — Очень корошо! Лок миян бригадаӧ!

— Ме эськӧ радпырысь локті! — воча нимкодьмис Галина, сылы и збыльысь зэв окота лои веськавны Майя дінӧ.

А кор сэсся водзӧ катны сетісны самоходнӧй баржа, нывъяс меститчисны нин орччӧн.

— Нинӧм, Галина, эн пов! — ышӧдіс ассьыс выль тӧдсасӧ Майя. — Гажа миян тані, кажитчас на тэныд. Печора вылӧ видзӧд... Кутшӧм мичлуныс гӧгӧр!.. А сынӧдыс!.. Абу, небось, тіян степъясын кодь... Тіян ӧд, кӧнкӧ, бусысла нинӧмӧн лолавны?..

— Мыйла нӧ куш сӧмын бус? Садъяс миян... Гӧгӧр шобдіа муяс гыалӧны... Море моз гыалӧ шабдіыс...

— А миян мореыс — вӧр, помтӧм-дортӧм... И ни ӧти бус чир со абу... И вотӧс, и тшак мыйта колӧ, мукӧдтор и... Час, регыд ачыд ставсӧ аддзылан...

— А мыйла нӧ Печораыд сэтшӧм векньыдик да лажмыдик? — юасьӧ падмыштӧм Галина. — А ме чайтлі...

— Сы вӧсна, мый таті йылыс нин сылӧн! — пӧся кутіс дорйыны чужан юсӧ Майя. — Ӧд татысянь сылӧн усянінӧдзыс сюрсӧн-джынйӧн километр лоӧ! Кымын ю на ыльгысьӧ матушка-Пещораас! Кымын шор... Не ӧти сё... Кольӧм во ме вӧлі чойӧй ордын, Усть-Цильмаын. Со кӧні пасьтаыс матушкалӧн, ок-ок-ок! Полан и видзӧднысӧ... Мӧдар берегыс ӧдва тыдалӧ! А тані дзик нин йылыс...

Печора и збыльысь таті зэв на векньыдик, дзескыда топӧдӧмаӧсь сійӧс вӧра крут берегъяс. Визулыс ыльгӧ веськыда моз, и ньӧти абуӧсь лыа бӧжъяс. Та вӧсна юыс весиг кажитчылӧ морт киясӧн кодйӧм канал кодьӧн. Кӧть эськӧ, шуам, кысь татчӧ каналыслы лоны... Ён визулыс сідзи и ызгӧ-швачкӧ, и ньӧжмыд баржа лов тыртӧдзыс кашкӧ-вермасьӧ сыкӧд... Час бӧрся час муніс кадыс, а гӧгӧр быттьӧ немтор эз и вежсьыв: паныд пыр мыччасисны гажа вӧра берегъяс, кӧні водз воысь ар заводитӧма нин пасъясьны синтӧ пӧртысь серъяснас. Ни керка, ни видзтор некӧн абу...

«Мамочка ридная, мыйта вӧрыс тані!» — сьӧлӧм тырнас шензис лунвыв степъясысь воысь ныв.

И гӧгӧр быттьӧ ставыс на вӧрзьӧдлытӧм. И сӧстӧм. И лӧнь, кодӧс сӧмын и торкыштӧ дизельлӧн татшкӧдчӧмыс да утка кельӧбъяслӧн лэбалӧмыс. А ӧтилаын, дзик ва дорас, сьӧд кырныш нетшкис-кокаліс ыджыд еджыд чериӧс.

— Тыдалӧ, горш сирысь мездысис, косінас чеччыштіс, — гӧгӧрвоӧдіс выль тӧдсасӧ Майя. — Ӧти кищникысь мынтӧдчис, а мӧдлы горшас веськаліс.

Баржа вывсянь ӧти зон дуригмоз пищальысь лыйис кырнышлы, но эз веськав. Чим сьӧд лэбач эновтіс самсӧ, скӧрысь курксігтыр лэбыштіс мыйтакӧ да пуксис матысса ниа йылӧ.

Баржа вылын катісны квайтӧн выль воысьяс да сы мындаӧн жӧ татчӧсъяс. Тыдовтчис, мый мукӧдыс уджалӧны нин лесопунктын быдса дас воӧн, овмӧссӧ котыртӧмсянь. Галиналы кажитчисны найӧ зэв шань да бур йӧзӧн. Кубрикын сук чай пузьӧдісны, вина лэптісны, тшӧтш чукӧстісны Галяӧс да Аристархӧс.

Быдӧн зільӧ ошкыштны налы ассьыныс посёлокнысӧ, Печорочкаӧн ыдждӧдлӧ. Миян Печорочка кодьтӧ пӧ, ӧдвакӧ аддзан сэсся Му шар пасьталасьыс. А чериыс мыйта юын и тыясын! А пӧткаыс мыйта вӧрын! Шойччан лунӧ кӧ петавны кутшӧмкӧ ёль пӧлӧнӧ, гоз-мӧд дозмӧртӧ быть нин лыян...

Доналӧм шондіӧн мичмӧдлӧм лӧнь рыт вочасӧн кутіс вуджны войӧ, ю вылын тӧдчымӧн ыркаліс, а войтырлы век эз мунсьы палуба вылысь дзескыд кубрикӧ: найӧ куйлісны визьӧсь-визьӧсь матрацъяс вылын (катӧдӧны вӧлі лесопунктӧ) да видзӧдісны и видзӧдісны сукмысь рӧмыдыс да воча ӧтарӧ ызгысь ва вылӧ.

— Мый йылысь мӧвпалан, Галя? — Аристархлӧн гӧлӧсӧ быттьӧ йиджтысьыштӧма норлун.

— Ог тӧд... Вӧтын нисьӧ вемӧсын кодь ставыс... Гортын кӧ, верми ӧмӧй эськӧ ме мӧвпыштны, мый кӧнкӧ эмӧсь татшӧм муяс...

— Сӧмын тай пырим ми, чӧрту, потшӧс сайӧдзыс, бӧрсӧ петны он и куж...

— А нинӧмла и мунны бӧрсӧ! — лэчыда сюйсис Майя. — Йӧзкӧд тӧдмасянныд, велаланныд да сира гезйӧн он нетшышт тіянӧс татысь!

— Мыйла нӧ либӧ эськӧ тӧрытъяясыд лэчкысь мынӧмакодьӧсь петӧны? — тувйыштіс Галя. — Кузь зонмыс тай мыйкӧкертіс...

— Эн кывзы тэ сэтшӧм куварканъясыслысь, Галина!

— Куварканъяслысь?

— Да но... Ракаясӧс миян тані сідзи шуӧны... Мед эськӧ сэтшӧм куварканыс бӧр на эз лэбовт миянланьӧ!

— Ӧдвакӧ... — шпыньмуніс Аристарх.

— Чайтан, этшаӧн бӧр кослӧны? — зілис пӧся эскӧдны Майя. — Мыйта колӧ! Татшӧм куварканыс шӧйтас-корсяс му пасьталасьыс бурджыкин, а сэсся, видзӧдан да, бара нин миянын довъялӧ сылӧн пигураыс. Син бугыльяссӧ лэдзӧма, яндзим жӧ, кӧнкӧ... Вай пӧ бӧр босьтӧй менӧ удж вылад...

— Буракӧ, тіян тані, мать честная, буретш да му выв райыс и эм... — гудйыштіс Аристарх. — Тэнад кывъяс серти кӧ...

— Мыйла нӧ — рай... — джӧмдіс Майя. — Некутшӧм рай миян абу... Да и кӧні пӧ сійӧ эм, райыс?..

Мукӧдлатіыс катігӧн рулитысь Игнат Иванович — паськыд чужӧма ён дядьӧ — дзикӧдз вылӧ сибдыліс штурвал бердӧ. Негырысь руд синъясыс сэки лэчыда дзоргисны фараӧн муртса югдӧдыштӧм ва веркӧс вылӧ, а вына киясыс — ӧтиас чуньяс пыддиыс чурвидзисны кыдзисюрӧ бурдлӧм шняка помъяс, — тайӧ киясыс яра песісны-бергӧдлісны штурвал. Мукӧдыс татшӧм здукъясас лов шынысӧ кутӧмӧн чӧв олісны.

Галина, дерт, казявліс, мый самоходка сэки вуджліс ызгысь-бузгысь коськъяс вомӧн.

Но Игнат Иванович, тыдалӧ, бура тӧдіс мунан туйсӧ, и сыӧн веськӧдлан судно, мед кӧть и кималасӧн моз, ваувса из палакъяс костӧд писькӧдчис пыр водзӧ. Нёльӧд час катігӧн кӧнкӧ сукмӧм пемыдас дзулнитіс яр би.

— Партизан юква пуӧ, — шуис Игнат Иванович.

— Партизан? — Галялы быдтор окота тӧдны, ӧні сійӧ сулалӧ жӧ рулевӧй будкаын да дзоргӧ войся пемыдас.

— Эм тані ӧти старик, Кузьма... Бордтӧм петук кодь... Гражданскӧй война дырйи ёна пуркӧшитчылӧма...

— Татшӧм сьӧд вӧр шӧрас тшӧтш али мый нӧ воюйтлісны? — шензьӧ Галина.

— Ы-ы, кыдз на ещӧ дітшкӧдчӧмаӧсь! — варовмис рулитысь. — Не этша морт юр кылалӧма Печора кузяыд...

Регыд мысти сьӧд пемыдас югнитісны выль бияс, зэв уна югыд би, налӧн югӧръяс улын, пожӧмъяс костын, тыдовтчисны зумыд да лӧсьыд керкаяс.

— Со и миян Печорочканым, — небыда шуис Майя. — Гортӧ ми воим, Галинка!

Кок улын шаракыліс зумыд лыа. Сынӧдыс тані вӧлі сӧстӧм и кос. Буракодь югзьӧдӧм ыджыд посёлоксӧ вӧлі быттьӧ сюйӧма вӧр пытшкӧ рамаӧ моз, пемыд вӧрлӧн рамаӧ...

Галиналӧн ёвкмуніс сьӧлӧмыс... «Ми гортынӧсь...» Кодлы ӧд кыдзи...

Майя ньӧти падъявтӧг шуис, мый некытчӧ оз лэдз «Галинкаӧс», — ӧні сійӧ ӧтнасӧн олӧ быдса жырйын, тырмас местаыс. Мукӧдыс веськӧдчисны локтысь-мунысьяслӧн керкаӧ.


3


Аристарх Шумов асывнас водз садьмис важ репродукторлӧн сьӧкыда киргӧмысь: сійӧ киргис-каргис гораа, но гӧгӧрвотӧма, кывъясыс да шыясыс лемасялісны ӧта-мӧдныскӧд нырӧм-пычалӧм чӧд тусьяс моз.

Паськыд ӧшиньын меліа вашъяліс асъя шонді. Веськыда вольпась вывсяньыс — медбӧрын воӧдчис жӧ тай сӧстӧм вольпасьӧдз! — Аристарх аддзӧ джуджыд пожӧмъяссӧ, налӧн лысъяс вылын югыда сярвидзӧны лысва войтъяс. Пожӧмъясыс сулалӧны лӧня, ис ни ру, некыті нин оз вӧрзьышт налӧн, лысваӧн мыссьӧмаӧсь и югыд шондіӧн шонтӧмаӧсь, сӧстӧмсьыс сӧстӧмӧсь. Аристархӧс кыдзкӧ друг ёна вӧрзьӧдіс тайӧ сӧстӧмлуныс да лӧньыс.

«А йӧз век пурсьӧны ӧта-мӧдныскӧд, — мӧвпыштсис сылы. — Оз вермыны овны со тадзи мичаасӧ да лӧнясӧ... Пурсьӧны-юксьӧны кык вок батьныслӧн киссьӧм керкашой вӧсна. Мамлы суд пыр лоӧ перйыны аслас рӧднӧй пилысь нянь тор вылӧ сьӧм. Этшсьыс петӧм гӧтыр дась косявлыны верӧссӧ, кодкӧд таӧдз сы дыра узьлісны ӧти вольпасьын...»

Со и сылӧн, Аристарх Шумовлӧн, ставыс пазаліс, ставсӧ сьӧлалӧма, кызь кӧкъямыс арӧсӧн колӧ выльысь заводитны олӧмсӧ...

И ӧд кӧні заводитнысӧ колӧ!..

Но сэсся Аристархлӧн вежӧрын югнитӧны Галя Горицветлӧн пыдіа пукалысь гырысь синъясыс, кодъяс сэтшӧм пӧся да шензьӧмӧн видзӧдӧны шума-гыма Москва вылӧ, и визув Печора вылӧ, и вӧр вылӧ. Вермас-ӧ лоны, мый коркӧ тшӧтш и сійӧ, Аристарх Шумов, тадзи жӧ видзӧдіс мирыс вылӧ?

Ӧшиньӧд лювгӧ и лювгӧ гажа асывлӧн сӧдз югыдыс. Аристархлы некыдз на оз петсьы шоныд ватнӧй эшкын улысь, ӧд сійӧ сэтшӧм небыда ляскысьӧма вир-яйыс бердӧ. Позьӧ на ошкыштны татчӧс аборигенъясӧс, бура узьмӧдісны. Но ӧд тадзитӧ нюжмасигӧн верман кольны завтрактӧг. Сідз нин мыйта лун лючкисӧ эз аддзыв пӧсь сёян...

Тайӧ мӧвпыс ӧдйӧ тай лэбӧдіс Аристархӧс шоныд вольпасьысь, позьӧ шуны — армияса стрӧг старшиналӧн команда моз жӧ дзик. Сэсся сійӧ садьмӧдіс мукӧд узьысьясӧс, тӧрыт ӧтлаын сыкӧд тшӧтш воысьясӧс.

Кӧкъямыс часыс на эз ло, а столӧвӧйын некод нин эз вӧв, завтракайтӧм помасьӧ нин. Столӧвӧйыс ыджыд тшупӧм керкаын, пытшкӧсыс паськыд и. Но кыдзкӧ абу ёна пельк ни кыпыд. Коркӧ штукатуритлӧм йиркыс сьӧдасьӧма, стенъяссӧ кыза мавтӧма кутшӧмкӧ няйт рӧма краскаӧн. Джодж краскаыс уналаті зыртчӧма да потласьӧма.

Некӧн некутшӧм серпас ни дзоридз эз тыдав.

«Эх, русиш-культуриш!» — гажтӧмпырысь мӧвпыштсис Аристархлы.

Общепитса уджалысьяс став амбразура-розьяссянь чургӧдчисны выль воысьяс вылӧ.

А кор сэсся Аристарх видзӧдліс меню вылӧ, сылы нӧшта на гажтӧмджык лои: пӧсь вылӧ — щи, а мӧдтор вылӧ — окорок, сэсся — чай да компот. Вӧлі нӧшта сыр, но сійӧс, мыйлакӧ, пасйӧмаӧсь нин ки помысь, бокас, он гӧгӧрво, кутшӧм гуся могъясӧн.

«Мать честная, он ёнатӧ тшӧг таысь, — пыр жӧ дон сетіс бӧжтӧм менюыслы Шумов. — Кыдзи нӧ татшӧм сёяннас кыз пожӧмъяссӧ пӧрлӧдлӧны?»

Касса розьын кыпыда пукаліс еджыд да небыд-гӧгрӧс чужӧма ичмонь.

— Меным, пӧжалуйста, окорок, — корис Шумов.

— Абу нин, — зэв меліа вочавидзис ичмонь.

— А мый нӧ либӧ эм тіян?

— Мукӧдторыс ставыс эм, — сэтшӧм жӧ меліа кургыштіс ичмонь.

Аристарх босьтіс щи да компот. Шыдыс вӧлі дзикӧдз нин кӧдзалӧма и весиг йики ыджта яй тор сэтысь эз сюр. Шумов ырскис-паняліс порсь ныас кодь кӧдзыд шыдсӧ да казьтыліс самоходка вылын тӧрытъя сёрнияс: озыр вӧр-ва, тшак-вотӧс да чӧскыд пӧткаяс йылысь. Аристарх век радейтліс чӧскыдджыка сёйны, и татшӧм висьталӧмъяссьыс сэки ёнакодь шонавліс лолыс. И ӧні столӧвӧйӧ локтігӧн дульваыс нин водзвыв кутліс петны, сэтшӧм окота вӧлі чӧсмасьны дозмӧр яйӧн. А со тай — чӧсмасис...

«Лоас, тыдалӧ, аслым тӧдмасьны вӧралысьясыскӧд, — кутіс мӧвпавны Шумов панясигмозыс. — А то, мать честная, во чӧжнад кыстӧ нюжӧдан тані...»

Но гажа ывла вылыс регыд бӧр разӧдіс Аристархлысь гажтӧм мӧвпъяссӧ.

Печорка ньӧти дзескӧдчытӧг лӧсьыда пуксьӧма пожӧма гажа ягӧ. Посёлоксӧ водзвыв бура мӧвпыштӧмаӧсь, ӧткодь пасьтаа и кузьтаа нёль пельӧса артмӧма, паськыд уличаяса. Столӧвӧйдінса уличаыс, буракӧ, медводдза вӧлӧма — тані щитӧвӧй керкаяс на. Сэсся кыпалӧны брусысь вӧчӧм нёль да кӧкъямыс квартираа зэв югыд да кыпыд керкаяс. Ӧшинь уланыс потшыштӧм сад йӧръяс, весигтӧ дзоридзьяса клумбаяс.

А вот столӧвӧй вылӧ дзоридзьясыс, буракӧ, оз быдмыны, — бара на шыбӧлитчыліс мӧвпнас Аристарх.

Гӧгӧрбоксянь посёлоксӧ кытшалӧ вӧр — том пожӧма яг. Кӧнсюрӧ сӧмын, виж сисьяс моз сулалысь пожӧмъяс костын, зонъяс пӧвстын ныв моз, тыдовтчылӧ еджыд мыгӧра кыдз.

А со лесопунктлӧн контораыс — ыджыд лӧсьыд керка жӧ, орччӧн Почёт пӧв да мукӧд пӧлӧс витринаяс, кодъяс, кыдзи и быдлаын, чуксалӧны бурджыка уджавны.

Контораыс и сы гӧгӧрса, шуны кӧ нин сідз, парадностьыс бура пуксисны Шумовлӧн лов вылӧ, сы вӧсна мый ачыс сійӧ век вӧвлі ӧкуратнӧй мортӧн. Тані тӧдчис делӧсӧ бура тӧдысь мортлӧн зумыд ки. Сӧмын вот мыйла сійӧ, татшӧм киыс, столӧвӧйӧдз оз судз?..

Аристарх веськӧдчис корсьны Галяӧс. Медводдза паныдасьысь мортыс жӧ петкӧдліс, кӧні олӧ Майя.

Галя вӧлі ӧтнасӧн жырйын. Сійӧ пукаліс да видзӧдіс ӧшинь пыр куим подсолнух вылӧ, кодъяс сьӧкыда копыртӧмаӧсь вӧсни голяа, гӧгрӧс-паськыд чужӧма юръяснысӧ.

— Видзӧдлы жӧ, Аристарх, подсолнухъяс! — нимкодьпырысь шуис ныв Шумовкӧд чолӧмасьӧм бӧрын. — Колӧ жӧ, и тані со быдмӧны!

— Сӧмын тусьыс оз удит кисьмыны-воны, — тӧдысь морт моз стӧчмӧдіс мӧдыс. — Гожӧмыс тані лёка дженьыд.

— Но ӧд быдмӧны! Со мый кузьта лювалӧмаӧсь...

— А кӧні Майяыд? — кежис сёрнинас Аристарх.

— Ягӧ кайис. А таысь водзджык бригадирыс дінӧ котӧртліс. Начальник дінӧ пӧ тшӧтш пыралі и. Кори пӧ, мед менӧ индасны налӧн бригадаӧ.

— Писькӧс ныланыс, — гӧгӧрвотӧма шуис Аристарх. — Но вай ми асьным мӧдӧдчылам жӧ начальствоыс дорӧ, петкӧдчывны ӧд колӧ.

— Мӧдім, — воча нюммуніс Галина.

Лесопунктса начальниклӧн кабинет ӧдзӧсын югыд пӧвтор вылӧ гижӧма: «Приём по личным вопросам с 17. 30 до 18. 00».

— О-о, министерствоын быттьӧ, — китш-китшкерис Аристарх.

Порог вомӧн воськовтӧм бӧрын выль воысьяс веськалісны ыджыд кабинетӧ. Веж нойӧн эжӧм паськыд пызан сайын пукаліс лесопунктса начальник Николай Демьянович Кувалдин.

— Воим со... — выль йӧз нимсянь шыасис Аристарх Шумов.

— Зэв бур, радӧсь ми, лады, — начальник сувтовкерліс пызан сайын. — Вай пуксялӧй.

Та бӧрын сійӧ юасяна синъясӧн, но сэк жӧ и лэчыд да зэлыдкодь синъясӧн видзӧдаліс новобранечьясӧс, быдӧн вылӧ торйӧн сувтӧдліс синъяссӧ.

Начальник вӧлі ар нелямына вына морт. Тыр вира чужӧмыс шыльыда бритчӧм бӧрас сьӧдов-лӧзӧн лӧсталыштӧ. Неджуджыд кымӧса ыджыд юрыс зумыда пукалӧ гӧгрӧс ён голя вылын. А гӧрбакодь нырыс, зэлыд вом доръяса неыджыд вомыс да ёнакодь чургӧдчӧм тшӧка лыыс быттьӧ содтӧд висьталӧны тайӧ мортыслӧн тшӧтш и пытшкӧсса вын йылысь.

Сійӧ вӧлі бура да сӧстӧма пасьтасьӧма: сьӧд ной костюма, сьӧд дӧрӧм вылас мича сера галстука. Бӧрвыв шыльӧдӧм пыш кодь юрсиыс волялыштӧ.

«Да, начальствоыд татӧні, буракӧ, ого!» — виччысьтӧг мӧвпыштсис Шумовлы.

— Ті, дерт, кутшӧмакӧ тӧдмасинныд нин посёлоккӧд, — шуис Кувалдин. — Кыдз-мыйджык сійӧ кажитчис тіянлы?

— Лӧсьыд тані тіян...

— Кажитчис... Кос, и керкаясыс бурӧсь... — ӧта-мӧд вежмӧныс пондісны шуасьны выль воысьяс.

— Позьӧ шуны, ставыс менам синъяс водзын туис-быдмис, — дӧвӧльпырысь шуис начальник, сылӧн бурмис сьӧлӧмыс выль воысьяслӧн ошкӧмъясысь. — Быд ногыс ковмылӧ юртӧ жуглыны — мед эськӧ и вӧр лэдзан план тыртны, и мед стрӧитчыны. А планным миян — зэ-эв ыджыд: ӧти воӧн ӧні нин сетам сё ветымын тысяча кубометр вӧр! Абу тшаква тайӧ! Ме тіянлы верма лыддьӧдлыны мыйта колӧ лесопункт, кодъяс миянкӧд жӧ пансьылісны, а вӧрсӧ сетӧны миян серти джын мында... А ӧд ставыс тайӧ оз ен могысьӧн сетсьы... — начальник ырзьыштіс висьтасьӧмсьыс. — Абу на зэв кокни миянлы тані! Ремонт база пӧшти некутшӧм абу. Туйяс пӧшти абуӧсь жӧ, гожӧмбыд куш сӧмын Печора кузя позьӧ мыйкӧ вайны. Вот и печласян быд ногыс. Шуам, таво гожӧм ӧтарӧ лёк зэр шливгис, а ми гожӧмбыд уджалім графикысь водз...

Бара гӧгӧртіс вербуйтӧмаясӧс лэчыд синъяснас да содтіс:

— Ставсӧ тайӧс ме висьтавла сы могысь, мед ті тӧдінныд, кутшӧм коллективӧ веськалінныд. Йӧз миян шаньӧсь, бура уджалӧны. Но, а накӧд, кодъяс кежӧны туй визьсьыс, ми сёрнитам мӧд ногӧнджык... А ӧні вайӧ тӧдмасям. Кык ныв со тшӧтш воӧмаӧсь миянӧ. Коді тіян пӧвстысь Галина Горицвет?

— Ме... — Шумовкӧд орччӧн пукалысь Галя яндысигтыр кыпӧдчыштліс. И муртса эз нямыртчы начальниклӧн видзӧдлас улын — сэтшӧм лэчыда и азыма сійӧ видзӧдіс ныв вылӧ.

— Асывнас ме дінӧ воліс Майя Пипунырова, — шуис начальник, — и корис, мед тэнӧ индім налӧн бригадаӧ. Сэні буретш оз тырмы ӧти увйысьысь. Мунан сэтчӧ?

Галинаӧс парсыштіс тӧдтӧм мортлӧн вежавидзтӧг «тэ»-ӧн шуӧмыс, но сійӧ лӧньӧдіс асьсӧ. «Гашкӧ и, тані налӧн ставыс мӧд нога? Мед, колӧкӧ...» Вочавидзис дженьыдика:

— Муна...

— Зэв на тай томиник ачыд... Дыр-ӧ нӧ кӧть велӧдчылін школаын? — пондіс юасьны начальник.

— Таво помалі дасӧд класс.

— Збыль али мый? — шензьыштіс Кувалдин. — А мыйла нӧ эськӧ водзӧсӧ эн кут велӧдчыны?

— Окота лои аслым уджыштны... — Галялы эз ло окота ёнасӧ висьтасьны ас йывсьыс.

— Ягад увйысьнытӧ сьӧкыд ӧд. Гашкӧ, кутшӧмкӧ мӧд, кокниджык удж корсьлыны?

— Аттьӧ, оз ков... Сьӧкыд уджсьыд ме ог пов. Сиктын быдми, эг барышня моз кургы...

— Но либӧ, лады! Мед и лоӧ, кыдзи кӧсъян. Ӧнісянь лоан Сергей Огнёвлӧн бригадаын. — Шуис тадзи и пырысь-пыр жӧ

мӧвпыштіс: «А эсійӧ, сьӧд юраыс, буракӧ, оз и вешйыв ныв дінсьыс...»

Кор видзӧдліс Шумовлӧн документъяс вылӧ, шуис:

— Эстшӧм гора ним тэнад.

— Батьӧ менам асруа морт вӧлі. Со и бӧрйӧма медмича нимсӧ дона чадоыслы, — шмонитӧмӧн вочавидзис Аристарх.

— Гӧгӧрвоана... — муртса тӧдчымӧн шыньмуніс Кувалдин. — А ачыд тэ кутшӧмджык руа? Мыйджык сямман керны?

— Гражданин Черкӧд ме тӧдса, армияын не ӧти пос ковмис лэптыны-нюжӧдны.

— А нӧшта?

— Фотоделӧ тӧда. Рисуйтчыны кужышта и.

— Збыль али мый?! — бара на шензьыштіс Кувалдин. — Мыйла нӧ либӧ эськӧ, татшӧмыс, воин миянланьсӧ?

— Олӧмыд тай, Николай Демьянович, оз юась, ачыс, кыдзи колӧ, сідзи и лӧсьӧдлӧ, — шуис Аристарх ылӧсас.

— Гӧгӧрвоана, — эз кут водзӧ лукйысьны начальник. — Сӧмын вот кытчӧ тэнӧ индынысӧ?

— Ме эськӧ тшӧтш кӧсйи увторъяссӧ чиркйӧдлыны черӧн. Позьӧ кӧ, Галякӧд ӧтлаын?

— Кхм... Ме эськӧ и абу паныд, но сійӧ бригадаас сӧмын ӧти морт колӧ. А вот Афанасий Лудыков бригадаӧ позьӧ... — шуис и бара мӧвпыштіс: «Да, тайӧ пульс воштытӧдзыс нин сирасьӧма нылыс дінӧ».

Кор выль воысьяс петалісны нин кабинетысь, Кувалдин чукӧстіс Шумовӧс:

— Аристарх Иванович, кольччыштлы здук кежлӧ!

Мӧдыс бӧр косіс. Начальник петіс пызан сайысь, матыстчис Шумов дінӧ. Сійӧ вӧлі неуна ичӧтджык тушанас Аристархысь, но тӧдчымӧн мыгӧраджык.

— Аристарх Иванович, — ас морт дінӧ моз шыасис Кувалдин, — тэ нӧ збыль али мый кӧсъян увйысьнысӧ?

— А мый, видла, Николай Демьянович. Вынтор менам эм...

— Но, лады... Кор дышӧдас, висьтав меным.

— Аттьӧ, Николай Демьянович...

— А, мыйкӧ тай... Кывзы, а чукӧста кӧ ме тэнӧ мыйкӧ рисуйтны либӧ оформитны? Мый тэ сэки шуан?

— Отсала.

— Но и лады! Но и бур! Вот таысь аттьӧыс тэныд!

Тадзи и помасис налӧн сёрниыс. Кыкнанныс колины зэв дӧвӧленӧсь ӧта-мӧднаныс.


4


— Галинка, чеччы! Эн-ӧ вунӧд, талун ӧд ягӧ колӧ кайны.

— Ме важӧн нин ог узь, Майя.

— Полан?

— Ы-ы...

— Ок тэ менам, дорогая, небыд нянь!.. Немтор, велалан тайӧ наука дінад. Вай неуна нуръясьыштам и мӧдам сэсся.

— Водз на да, оз и сёйсьы. Кутшӧм на сёйӧм квайт час асывнад.

— Велавны ковмас, Галинка. Тшыг кынӧм вылад черыд оз понды киад лэбавны.

Галина кызмырдысьӧн сёйыштіс жаритӧм калбас да юис сук чай.

Сизим час кежлӧ матыстчисны контора дінӧ, кӧні сулалісны нин, виччысисны йӧзӧс, вижов кузовъяса МАЗ-яс.

Посёлоклӧн быд пельӧсъяссянь воалісны вӧр лэдзысьяс. Унджыкыс — быгалӧм брезент спецовкааӧсь. Очсалӧны унзільысла, шмонитӧны.

— Но, талун ми кык план муркнитам! — шуӧ мышкыра зон, коді зэвтӧма юр вылас пельясӧдзыс кӧртавлӧм носӧвик. — Видзӧдлы жӧ, кутшӧм содтӧд вын воӧ! — И наяна довкнитӧ юрнас Галиналань.

— У-у!.. Да!..

Мый сэсся накӧд вӧчан? Кольӧ сӧмын гӧрдӧдлыны да едждӧдлыны.

— Эй тэ, Емель, эн-ӧ тэ скокорнит лотереянад?

— Скокорниті! Пась вурны чери гӧн... А кысь тэ тӧдан?

— Костюмыд, мися, хром кучикысь да!

— А-а... — зон гажа синъясӧн видзӧдӧ аслас гачыс вылӧ, коді и збыльысь югъялӧ бур хром кучик моз.

Аристарх тані жӧ нин, сійӧ нин важ тӧдса моз кыпыда варовитӧ зумыд пельпомъяса войтыркӧд.

Со локтӧ лесопунктса начальник. Асывсяньыс сійӧ уджалан паськӧма — вушъялӧм-зыртчӧм важ кучик курткаа. Мунігмозыс чолӧмасяліг, пыраліс контораӧ. Сэсся бӧр петіс, сеталіс кутшӧмсюрӧ индӧдъяс. Восьласыс и вӧрасыс кокни, ачыс кыпыд, чужӧмыс сӧдз.

— По машинам!

Чеччовтісны кузовӧ. Стӧчджыка кӧ шуны — пӧвъясысь вӧчӧм будкаӧ, кӧні, вомӧныс, тасалӧмаӧсь кыз пуклӧсъяс. Медписькӧсъясыс важӧн нин сӧлӧмаӧсь водз пуклӧсъяс вылӧ да картіасьӧны «козёлысь».

— Да ӧд ми тіянӧс син куньӧмӧн колям «козёлнад», дыш весиг ворснысӧ...

— Нинӧм, козёлнад позьӧ жӧ овны. Менам тьӧщалӧн вӧлі кукань ыджта козёл и, тӧдан, куритчӧ вӧлі...

— Сӧр вай!..

— Папирос кӧть сигарет шпуткӧ-нёнялӧ вӧлі. И весиг помсӧ тэ моз оз сьӧлышт, а няклялӧ-сёйӧ. А кор сэсся начким сё майбырӧс, яйсӧ сёйны он вӧлі вермы — клящӧй табак дук...

Сералӧны.

— Эй тэ, «комбайн», вай пуксьы ме местаӧ, тэнад лӧсьыда артмӧ.

Майя пырысь-пыр жӧ пуксис сувтысь зон местаӧ и водзӧ на лӧдсаліс шмонитӧмсӧ:

— Тэнад юрад вем пыддиыс яла нитш сюйӧмаӧсь да, дерт, оз артмы...

— Шамайкаыс век тэ дінӧ локтӧ, со мый вӧсна тэ век воан! Ачыд шамайка да...

— А тэ — мукомор!.. Гут кулан тшак...

Майя ворсӧ пӧся, сьӧлӧмсяньыс, мӧвпалігас чукрӧдлӧ мича гӧгрӧс кымӧссӧ, и сэки весиг дженьыдик сьӧд синкымъясыс топавлӧны ӧта-мӧдныскӧд. Кор шлёчнитӧ вермысь картіӧн, лӧсьыдіник гӧгрӧс чужӧмыс ыпнитлӧ, воительницалӧн кодь лолӧ. Ӧвтыштӧмӧн шлёчнитӧ сійӧ вына картінас да, мыйлакӧ, кыпыда горӧдӧ украинаса ногӧн:

— От так!

Мукӧд нывбабаяскӧд тшӧтш Галинаӧс пуксьӧдісны медводдза пуклӧс вылӧ, матӧджык кабина дінӧ. Тані омӧльджыка зӧркӧдӧ, и позьӧ видзӧдны ывла вылӧ ичӧтик ӧшинь пыр.

Посёлоксянь петігӧн туйыс вӧлі лёк, жугласьӧма да буракодь дзобйӧдліс-зӧркӧдіс. Пӧдса кузовын сынӧдыс кыза йиджтысьӧма сотчӧм бензин дукӧн, коді сідзи и гудрӧдлӧ велавтӧм на гырк пытшкӧстӧ.

Лӧсьыд карса йӧзлы. Ковмас муныштны кык квартал — пӧжалуйста, пуксьы небыд пуклӧса автобусӧ и дзужкнит нимкодясигтыр. А тані часысь дырджык колӧ зӧркӧдчыны чорыд пуклӧса МАЗ кузовын. А ӧд сылӧн рессораясыс ньӧти абу арталӧмаӧсь ловъя йӧзӧс кыскалӧм вылӧ: тёпканъясын вермас сэтшӧма дзобкнитны, мый гырк пытшкӧсад тӧкӧтьӧ оз нетшыштсьыны мускыд да вӧркъясыд. Сэсся и зэв буса гожӧмын, а тӧлын бара кӧдзыдысла изӧймитан.

Вочасӧн туйыс лои шыльыдджык. И веськыдджык. Туйыс кутіс чайтсьыны Галиналы аслыспӧлӧс югыд тувйӧн, вочасӧн йывмысь тувйӧн, кодӧс быттьӧ дзескыда пешӧмаӧсь вӧрлӧн пемыдвеж стенӧ. Кӧнкӧ ылын-ылын водзын, дзик нин тув йылас, топыда лэччӧма енэжтасыс — быттьӧ туйсӧ потшӧмаӧсь-тупйӧмаӧсь югыдлӧз занавесӧн.

Машиналӧн кӧлесаяс улӧ чожа тюрӧны-пырӧны лӧсйӧм керъясысь вольсалӧм кык кӧлея-визь, коді пӧ шусьӧ лежнёвкаӧн. Вӧр тыра сьӧкыд машинаяслӧн быд лунъя личкӧмысь-утюжитӧмысь туй керъясыс волявтӧдз шылялӧмаӧсь, а мукӧдлатіыс весиг бонзьӧмаӧсь. Бӧрӧ кольӧны посни вӧра важ пӧрӧдчӧминъяс, сьӧд козъя вӧра увтасінъяс. Гӧгӧр вӧр, вӧр, вӧр...

«А миян, гортын, пач ломзьӧдны нинӧмӧн...»

Шоперыс, мугов чужӧма да гыж ыджда кык устора грузин, дзужӧдӧ-нуӧдӧ машинасӧ пыр ӧдйӧджык. Мукӧддырйиыс Галиналӧн сьӧлӧмыс дзикӧдз нин семдылӧ-топавлӧ повзьӧмысла: сылы чайтсьӧ, мый машинаыс, став йӧз тырнас, чеччыштас кӧлея вывсьыс да турки-тарки жнёпкысяс кутшӧмкӧ сён гуранӧ. Но машина тювӧ и тювӧ водзӧ, «кацо» ворсігмоз шуркйӧдлӧ баранкасӧ да, кыпыд чужӧма, мыйкӧ гажаа висьтавлӧ сыкӧд орччӧн пукалысь технорук нывлы, мукӧддырйиыс весиг кыкнан кисӧ дзикӧдз вылӧ чӧвтлӧ руль вывсьыс да киясыс отсӧгӧн зільӧ вынсьӧдны висьталанасӧ.

Галя пидзӧс костас топӧдӧма кузь черпуа чер да майышмунӧмӧн мӧвпалӧ лоан уджыс йылысь.

Дерт, шуам, кольӧм кык лунсӧ, мый шойччыштісны лесопунктӧ воӧм бӧрын, сійӧ мыйтакӧ велӧдчыштіс черӧн вӧдитчыны. Майялы буретш вайисны пес, пожӧм да коз чуркаяс, и Галя кутіс поткӧдлыны найӧс. Кулан да он ло!.. Мый вермӧмсьыс сатшкас черсӧ чуркаӧ, и сійӧ, лёк черыс, сибдӧмӧн сибдӧ сэтчӧ, некыдзи оз шед бӧрсӧ. И потны оз кӧсйы... Лунтырнад ласта ӧшинювсӧ дзоньнас гӧрис Галина, а поткӧдлыны вермис сӧмын гоз-мӧд моздор пес... Рытнас нин сэсся Майя, удж вывсьыс воӧм бӧрын, велӧдіс, кыдзиджык колӧ шковкнитны чернас: мед поткӧдан визьыс пуыслӧн буретш сьӧмӧсӧдыс муніс — эм сэтшӧм гӧрдов чут шӧрвыяс! — да мед тшӧтш и ув шӧрӧ эз веськав. Галина синъяссӧ чашкӧдӧмӧн видзӧдіс, кыдзи Майяыс сійӧ жӧ чернас кыкысь сапкис, и кыз пожӧм чурка колсмуніс-потіс сир кӧрӧн ӧвтысь кык еджыд джын вылӧ...

Кыдзи со видзӧдлас сылӧн, Галиналӧн, удж вылӧ эсійӧ зонмыс, сылӧн бригадирыс? Ныв кадысь кадӧ гусьӧникӧн чӧвтлывліс сы вылӧ синъяссӧ. Майя шуӧ вӧлі: шань пӧ мортыс. Чужӧм сертиыс он и тӧд, кутшӧмджык. Быттьӧкӧ и зумышкодь. Но тшӧтш быттьӧ и небыд бурлун тӧдчӧ. Пукалӧ чӧла, топӧдӧма кызкодь вом доръяссӧ. Видзӧдӧ ӧшинь сайын гӧгӧртчысь вӧр вылӧ. Мый сійӧ аддзӧ сэтысь? Мед кӧть эз жӧ вӧтлы сійӧс, кужтӧм Галинаӧс, медводдза луннас...

Ягӧ воисны ӧкмысӧд часын. Сӧмын лэччалісны машинаяс вылысь, кодкӧ горӧдіс:

— Видзӧдлӧй, дозмӧръяс!

И збыльысь ӧд — неылын, зэв джуджыд кондалӧн кыдзисюрӧ шыграсьӧм кос увъяс вылын пукалісны кык ыджыд сьӧд лэбач да нюжйӧдлісны йӧзлань кузь голяяснысӧ.

— Че-ерт! Ружжо нэ взал! — дӧжнасис машинаса шопер «кацо».

Гӧгӧр — пожӧма кос яг: югыд, сӧстӧм, еджыд нитшка. Парк кодь мича. Жаль и керавны-пазӧднысӧ сійӧс!

Шонді кыпӧдчис нин вӧр весьтӧ, гӧрдӧдӧ-югзьӧдӧ медводдза кокньыдик пужйысь косьмысь-руасьысь пожӧмъяссӧ.

— Мӧдім, Галинка, асланым пасекаӧ! — чуксалӧ Майя.

Чунӧк вӧрлысь асъя унзільсӧ резьӧбтіс-поткӧдіс бензопилалӧн яра таркнитӧмыс. Сэсся и мӧд ӧчередь сярӧбтіс, коймӧд... На бӧрын пель чунавмӧн дзенӧбтісны тракторъяслӧн пускачьяс...

Бригадирыс, армейскӧй гимнастёркаа да галифеа, матыстчис кыз кырся ыджыд пожӧм дінӧ, чатӧртліс юрсӧ да нюммуніс. Сэсся шыбитіс бокӧ кушенча-кепысьяссӧ, сьӧлыштыштіс ки пыдӧсъясас да кутчысис «Дружба» пилалӧн джуджыд рамаӧ. И пырысь-пыр жӧ паськыд уклад чеп, горша омлялігтыр, пондіс чашйысьны-пырны пожӧмлӧн нюдз гыркӧ, ӧтарӧ и мӧдарӧ разгысис гырысь, вижов, чорыд сир кӧра пилипызь. Шатовмуніс великанлӧн джуджыд туганыс, быттьӧ пуыс медбӧръяысь кӧсйис копыртчывны аслас чоя-вокалы, сэсся и шувгигтыр чепӧсйис мулань. Хра-ап!.. Гажа ягыс весиг быттьӧ дзоньнас сыркмунліс. Сэсся нӧшта, нӧшта...

А со нин и трактор, скӧрысь эралігтыр, кыскӧ йывъяснас дозмӧр бӧж моз сяргысьӧм пуяс. Дінъяссӧ лэптӧма мыш вылас, паськыд волялысь щит вылӧ, и нюшкӧ-кыскӧ. Тырмӧ тай выныс!..

А сэсся и пондісны кокасьны-окасьны пукӧд черъяс.

И шуӧны — тайӧ пӧ пасека. Дивӧ! Мыйла буретш пасека? Кор мазіяс оз лэбавны? Сӧмын вӧр пуяссӧ мыйтакӧ пасьта пасйӧма лӧсасъясӧн...

Галялӧн пельясын сорласисны став велавтӧм на шыясыс. Вежӧрас гӧгӧрвотӧг гудрасисны тӧдтӧм кывъяс: хлыст, волок, чокер... А кор Майя вайӧдіс сійӧс орчча пасека вылӧ, кодӧс пӧрӧдӧмаӧсь тӧрыт, да шуис: «Со тані ми и заводитам», — Галиналӧн юрсиыс вӧрзьыліс шензьӧм-повзьӧмысла.

— Ой, мамочки! Да ӧд татшӧм чащаас пырнысӧ он вермы!..

— Сизьдам! — сьӧлӧм сетӧ Майя. — Сӧмын тэ, Галинка, эн тэрмась. Мыйта увъям, ставыс миян лоӧ. Кыскавтӧдзыс кӧ огӧ удитӧй, зонъяс отсыштасны.

Галялы окота юавны, оз-ӧ кутшӧмкӧ пожӧм, виччысьтӧг, пӧр на вылӧ, но и яндзим ассьыс полӧмсӧ петкӧдлыны.

Майя висьталіс, мый тані, ягын, увъяссӧ колӧ сувйыны мый верман да судзан вылісяньыс, а коді кольыштас шняпвидзысь пуыслӧн уліын, сійӧс шыльӧдасны кыскӧм бӧрас улі катищеын.

Майя ӧвтыштіс кузь воропа чернас — р-рас! — и чурвидзысь ув местаӧ, ыджыдкодь ув пыдди, колис еджыд шыльыд лӧсас, код шӧрын дізьвидзис сьӧдовгӧрд кизь.

— От так, коклушечка моя! — гажаа шуис Майя да бара ӧвтыштіс, сэсся и мӧдіс дорвыв сапйыны — лэчыд сьӧкыд чер сӧмын и вирдышталіс юр гӧгӧрыс. Со тай мыйла вӧлӧма — «вӧр комбайн»!

Дінсяньыс увъяс вӧліны жебӧсь, косьмӧмаӧсь-чирйысьӧмаӧсь, кокни найӧс вӧлі дітшйӧдлыны. Но кымын водзӧ муніс Галина, сымын ньӧжмис пу йывланьӧ вешйӧмыс: увъясыс чурвидзисны пыр тшӧкыдджыка, найӧ ӧтарӧ пыр кызджыкӧсь да чорыдджыкӧсь лоины, а регыд сэсся и дзик нин биа из кодь чорыдӧсь лоины. Черыс оз мӧрччы!.. Кыдз сӧмын оз лӧсьӧдчы керыштнысӧ Галина! Ӧтарсяньыс мый вынсьыс камгас да камгас, кыз пусӧ вожмалӧмӧн мӧдарас вуджавлас да паныд сапйыштас, — а кыз ув оз и вӧрзьыв, да и черыс лы вылысь моз чеччалӧ.

Регыд нывлӧн пӧсяліс мышкуыс, сэсся и дзоньнас ньылӧдіс-кӧтасис, а чужӧм кузяыс шорӧн моз нин визувтіс пӧсьыс. Пӧрччис жакетсӧ, колис куш сӧмын вӧсньыдик ситеч ковта кежысь.

— Мыйла нӧ дзикӧдзсӧ пӧрччысин, Галинка? Тӧлыс пӧльтас, да висьман ӧд.

— Жакетнас ог вермы уджавнысӧ...

«Чок-чок», — окасьӧны ли пинясьӧны черъяс пукӧд. Пӧрӧны-лэбовтӧны увъяс, ув бӧрся ув, мыйлакӧ мыйта быдмылӧма пуыс вылӧ! А пасека помӧдзыс мый ылна на!.. Галина мый вынсьыс зільӧ, мед эськӧ не кольччыны сюсь пӧдругасьыс, но верман ӧмӧй вӧтчыны сы бӧрся, «вӧр комбайн» бӧрся...

Томиник ныв сэтшӧма нин мудзис, быдлаті сэтшӧма мудзис, вомыс дзикӧдз косьмис, киясыс сырмунӧны-тіралӧны. Сідзи эськӧ и ляскысис сӧстӧм еджыд нитш вылӧ, но ӧд яндзим, оз позь, кор со мукӧдыслӧн и дум на абу шойччынысӧ. Орчча пасека вылын пӧрӧдчысьяс весиг чигарка на эз ӧзтывны. Бригадир тай пӧрччӧма жӧ гимнастёркасӧ, ньылӧдӧм чужӧмыс серӧссьӧма ляскысьӧм кырсьысь да лыскысь. Но весиг со оз и чышкышт чужӧмсӧ, сӧмын и зваркӧдӧ-водтӧдалӧ гырысь и посни пожӧмъяс. Кор нӧ сійӧ кӧть коссӧ веськӧдыштас?

Увъяс пыр чорзьӧны и чорзьӧны... А сойяс ӧвтыштӧны пыр жебджыка, жебджыка...

— Перекур! — медбӧрын горӧдіс Майя сэтшӧм нин виччысяна да муса кывъяс. Галина, шатласигтыр, матыстчис ва тыра чайник дінӧ, дыр кежлӧ сибдыліс вом доръяснас чайник ныр дінӧ. Ыркыд, ловзьӧдысь ваыс сэтшӧм лӧсьыда пожйыштіс бонзьӧм гырк пытшкӧссӧ, визувтіс да тшӧтш ыркӧдіс голясӧ, морӧссӧ. Ок, кутшӧм чӧскыдӧн да мусаӧн вермас лоны ваыд! Сэсся ныв гатшӧн ляскысис небыд, лапыд нитш вылӧ...

— Эз-ӧ мыйкӧ лёк ло, Галинка? — повзьӧмӧн юасьӧ котӧрӧн локтысь Майя.

— Нинӧм... Мудзышті тай...

— Да, мыйла нӧ тэ тадзи пазӧдан асьтӧ, Галинка? Ме жӧ шуи: эн тэрмась. Тадзинад ӧд аски вольпась вывсьыд он вермы вӧрзьыны. Ок тэ, менам небыд нянь!..

Сэсся шӧйӧвошӧм Майя пондіс ачыс асьсӧ видны:

— А ме, йӧйыд, ог и видзӧдлы. Кын мыр пу! Уджалӧ и уджалӧ, быттьӧ сідзи и колӧ. Не первой лун быттьӧ...

А неуна быгалыштӧм лӧз енэжын яра ыпъялӧ шонді. Галялӧн пӧсялӧм чужӧмыс ыпъялӧ-сотчӧ жӧ, бур, мый кокньыдик тӧвру ыркӧдыштӧ сійӧс, тшӧтш и восьса морӧссӧ. Ок, кутшӧм лӧсьыд куйлыны тадзи небыд, лапыд яла нитш вылын да морӧс тырнад лолавны вӧр сынӧднас. Сэтшӧм жӧ нин чӧскыд да сӧдз тані сынӧдыс! Вот эськӧ эз кӧ нӧшта ков колскӧдны чорыд увъяссӧ...

— Со тадзи и мырсям, Галинка, — нормыштӧмӧн сёрнитӧ Майя. — Асывсянь рытӧдз сизьдам. Мукӧддырйиыс юр вемыд пыркнитчылӧ, син водзыд пемдылӧ. — Ыджыда ышловзис: — О-ок, мӧвпыштны эськӧ мыйкӧ сэтшӧмӧс... Сэтшӧмӧс!.. Мед не керавны тадзи увъяссӧ, а кыдзкӧ чилснитны-вундавны... А мый нӧ? Ӧнія кадад?.. Ме быд ногыс нин пӧлынялі вежӧрын... Мися, кузь воропа тшӧтка кодьӧс вӧчны, пуртӧн да ичӧтик моторӧн... Диск либӧ мед бергаліс... Матыстін ув дінад — ч-чик! — и эштіс... А то доддялісны коньӧр бабйӧӧс, и нюшкӧны-кыскӧны. Небось, мужикъястӧ он ылӧдлы тадзи увйысьны-пессьыны...

Сэсся кык ныв бара вувзьысисны помасьлытӧм увъяс вылӧ. Регыд Галиналӧн сатӧка ёнтыштіс шуйга ки пыдӧсас. Видзӧдліс: шӧр чунь весьтас ыджыдкодь ваболь лӧзӧдӧ. Со ӧд кыдзи зыртӧма!.. «Сы вӧсна, мый чер мынӧмсьыс пола, да шуйга киӧн вывтіджык кабыртсьӧ черпусӧ», — сёрмӧмӧн казяліс ныв. А регыд сэсся ки пыдӧсыс нӧшта на ёна кутіс ёнтыны — вабольыс потіс.

— Галинка, видзӧдлы жӧ! — горзӧ Майя да мыччӧдлӧ ассьыс черсӧ. — Увъясыс уклад-кӧрт дорсьыд чорыдджыкӧсь вӧлӧмаӧсь!

Майялӧн лэчыд чер дорысь чуктӧмаӧсь кык ыджыдкодь «пинь». Бур, мый вежан черыс вӧлі бригадаын.

«Чок-чок», — ӧта-мӧдыскӧд бара варовитӧны черъяс. Ӧтиыс на пиысь, тӧдчымӧн, сёрниаджык, мӧдыс — ньӧжмыдджык. Сы вӧсна, мый сійӧс кутысьыслӧн син водзас пондісны нин уявны виж гӧгыльяс, ньӧжйӧникӧн уялӧны и уялӧны ӧтарӧ-мӧдарӧ...

Тайӧ немтор!.. Мед сӧмын черыс эз вильснит-мын вынтӧммӧм кияссьыс-а... А то чуньясыс быттьӧкӧ оз нин и кабыртчыны... Да кучкынысӧ ньывкӧсджыка колӧ, мед пу слӧй сертиыс лэчыдыс чилснитӧ... От так!..

Оз ӧмӧй нӧ сійӧ, Галя Горицвет, мукӧдыс моз жӧ пажынӧдз вермы тадзи уджавны? Вермас... Вермас!.. Оз кӧ — юр яндзимыд и лоӧ!.. Ӧд, кӧнкӧ, не ӧтчыдысь нин юасяна видзӧдлывлісны сы вылӧ бокисянь: кыдз пӧ выль мортыс миян уджалӧ? Оз позь лябнысӧ сылы... Немтор, мед кӧть и мудзыштас... Оз на киссьы ни пазав таысь... Мудзыд бӧр на бырас, абу ӧд пӧрысь пӧчӧ, а дас кӧкъямыс арӧса ныв... Мед сӧмын бур йӧзыс эз чайтны дыш руньӧӧн да коньӧрӧн...

— Пажнайтам, Галинка!

Мыйта бур кыв лӧсьӧдлӧмаӧсь йӧз кузятӧ олігӧн. Но тайӧ кывъясыс, чайтсьӧ, медлӧсьыдӧсь и медбурӧсь.

Бригадир, тракторист да сылӧн отсасьысьыс мӧдӧдчисны котлопунктӧ, орчча участокӧ. А Майя шуис:

— Огӧ мунӧй сэтчӧ, Галинка! Сӧмын кынӧмтӧ ылӧдлан сэні сёйӧмнад. Лёка пусьӧны, да и дона. Тані ми сёйыштам да бурджыка шойччыштам.

Нывъяс дінӧ тшӧтш ӧтувтчис бригадирлӧн отсасьысь — ар ветымын гӧгӧра ыджыд тушаа мужичӧй, ов сертиыс кӧ — Жбуль. Сійӧ пырысь-пыр жӧ тэрмыштчис ёль дорӧ вала.

Со нин ӧшӧдісны би вылӧ картупель пуны, чайник тшӧтш. Галина босьтіс тасьті да мӧдіс чукӧртны пув, веськыда пасека вылысь, кок улад сідзи и таляссьӧ этатшӧм добра... Ок, кутшӧм чӧскыд пувйыс! Гырысь розъя, юмов и шома, ыркыд, сідзи и мавтыштӧ ловтӧ, торйӧн нин сэтшӧма мудзӧм бӧрын...

Восьтісны консерв банкаяс, кызвыннас чериаӧсь. Майя видзӧдіс на вылӧ лёк лӧглунӧн.

— Кор сӧмын со мынлан тайӧ банкаяссьыс-а! — муртса эз йирышт пиньсӧ «вӧр комбайн».

— Гашкӧ либӧ, бурджык, век жӧ коліс ветлыны котлопунктас? — падъявны кутіс Галина.

— А сэні, чайтан, абу банкаысь ставыс? Тӧрыт миян Кузьыс воис пажнайтанінысь да шуӧ: «Руб двадцать дон жӧриті, а некытчӧ матӧ эз и такавлы». А мый сёйӧмасӧ? Макарона шыд, кык окорок да компот... Сійӧн нӧ пӧтан, уджалысь мортыд?.. Воис би дорӧ да миянлысь кольӧм картупельнымӧс ставсӧ на пескыльтіс. А шуасны: со пӧ, мортыс столӧвӧйын пажнайтіс.

Галя тӧдӧ нин: «Кузьыс» — тайӧ бригадаса тракторист Володя Белых, ар кызь квайта зон, кузь тушаа, вӧсни, гӧрд юра.

— Майя, а мыйла нӧ сэтшӧм лёка вердӧны столӧвӧяс? Оз вермыны вайны сёян-юансӧ?

— Кысь лоас бурыс, кор ставыслы веськодь! — ярмис «вӧр комбайн». — Тӧргӧвечьяс госсялӧмаӧсь, вӧрнысӧ дыш. А начальниклӧн, тыдалӧ, киясыс оз судзсьыны та вылӧ.

— А меным кажитчис, мый начальникыд тіян быдтор вӧсна тӧждысьӧ, йӧз дінӧ сибалӧ, — шуис Галина, контораын Кувалдинкӧд сёрнисӧ казьтыштіс да.

— А мый, абу лёк мортыс! — ылӧсас шуис Майя. Сэсся видзӧдліс чӧла пукалысь Жбуль вылӧ да содтіс: — Но ӧд сылы, гашкӧ, и некор та йылысь тӧждысьнысӧ, замъяс эмӧсь сылӧн.

— А мыйла нӧ либӧ тэ, лесопунктӧ воигӧн, сэтшӧма вӧлі ошкан татчӧс олӧмсӧ? — казьтыштіс Галина.

Майя гораа серӧктіс:

— Вай тэ сёй, сёй, Галинка! Быргӧмнад он пӧт.

А сідзсӧ вармунӧм том картупельыд, кор тэ сійӧс сёян банкаса вый пиын йиджтысьӧм трескаӧн да бура соласьӧм гортса порсь тшӧгӧн, — ставыс тайӧ сэтшӧм на и чӧскыд да пӧтӧс. Да нӧшта нин татшӧм сынӧд вылын. Да нӧшта нин этадзи пессьӧм бӧрын, кор пытшкӧссьыд став ломтасыс и мавтасыс пызь-пӧимӧдз сотчис. Сӧмын и ковмӧ кутыштавны китӧ, мед оз сэтшӧм тэрыба ветлы!

Жбуль пукаліс да нямлясис-сёйис неуна бокынджык, вӧрлань бергӧдчӧмӧн. Позьӧ вӧлі чайтны, мый сійӧ мый йылысь кӧ ыджыда мӧвпалӧ. Но збыль вылассӧ мӧдджык вӧлі делаыс: пӧсь картупель сорӧныс сійӧ нятшкис-сёйис свежӧй порсь яй и эз кӧсйы, мед эськӧ нывъяс казялісны тайӧс. И эз сы вӧсна, мый жаль вӧлі сылы яй торыс, а сы вӧсна, мый поліс йӧзасьӧмысь. Тӧрыт подсобнӧй овмӧсын начкисны ӧти порсьӧс, и гӧтырыс Жбульлӧн — уджалӧ сійӧ быт кузя начальниклӧн замӧн — вайис гортӧ свежӧй яйсӧ ыджыдкодь гримзуль. Дерт, и мукӧд чинъяс йылысь эз жӧ вунӧдны. Кыдз нӧ мӧд ногыс! Сэсся и столӧвӧйсаяслы да лавкасаяслы оз жӧ овсьы кослунъя вылад. А порсьыд ӧд абу на ӧш — мукӧдыслы, вӧрын уджалысьлы, кыдз шуласны, лыыс да куыс сӧмын и коли, пельыс да гыжйыс... Сы вӧсна и ӧні Жбуль сэтшӧма мӧвпалігтыр видзӧдӧ вӧр вылӧ.

Пажын бӧрын нывъяслы отсӧг вылӧ воисны бригадир да сылӧн отсасьысьяс.

Бригадирныс, Сергей Огнёв, вӧлі ар кызь вита зон, во-мӧд-коймӧд сайын армияысь волӧма. Шӧр тушаысь неуна джуджыдджык, сӧдз пыш юрсиа, неуна пӧлӧсакодь зумыд пельпомъяса, вылын морӧса. Буракӧ, вына морт, вӧр уджнас ёна винёвмӧма. Весигтӧ муніг-восьлалігас ворсӧ быд сӧн, сідзи быттьӧ и йӧткыштчӧ кок чуньяснас.

— Казакъяс оз-ӧ ковны нывъяслы? — юаліс сійӧ, ачыс нюмсермунӧм чужӧма.

— Колӧны, абу кӧ найӧ дась нянь сёйысьяс, — эз коль чӧв овтӧг Майя.

А Галина яндысигтыр и асьсӧ мыжаланаа мӧвпыштіс: «Буракӧ, ме вӧсна, кужтӧмыд вӧсна, ковмис воны налы отсӧг вылӧ...»

Бригадир пев помнас видліс чер дор лэчыдсӧ — туяна-ӧ? Сэсся лэбовтӧдіс черсӧ пельпом весьтас, ачыс зэлалігмоз лажыньтчыштіс. «Кха!» — и ыджыд вынӧн лэчыда чилснитӧм кыз ув торъяліс пу дінысь, и пырысь-пырсӧ весиг эз на удит пӧрны, быттьӧ шензис на, кыдз позьӧ вӧлі тадзи ӧтчыд сӧтыштӧмӧн чуктӧдны сійӧс нэмӧвӧйя зумыд местасьыс.

Майя тувкнитыштіс гырддзанас Галиналы, довкнитіс юрнас бригадирлань: видзӧдлы пӧ, видзӧдлы бурджыка!

А мӧдыс, дерт, тӧдтӧг эз ов, мый нывъяс видзӧдӧны сы вылӧ. А колӧ-ӧ висьтавны, мый вӧчсьӧ вына да яр том зон пытшкын, кор сы вылӧ видзӧдӧны мича нывъяс? О-о! Тайӧ шызьӧдысь видзӧдласъяссьыс зонлӧн вынъясыс кык пӧв содӧны. Да мый сэн кык пӧв — дас пӧв содӧны! Мича синъяс видзӧдігӧн сійӧ помӧдз кусньӧдлас и песлӧдлас асьсӧ, став вынсӧ пыдзыртас...

Бригадирлӧн киясын паськыд черыс лэбаліс и вирдаліс йӧймӧма моз. Сапйӧдліс и сапйӧдліс ув бӧрся ув. Весиг быдтор дінӧ нин велалӧм Жбуль, абу жӧ вынтӧм морт, весиг сійӧ вомсӧ паськӧдіс чуймӧмысла.

Шуны кӧ: кутшӧм сэтшӧм мичлун вермас лоны сыын, мый морт черӧн увйысьӧ-сувйысьӧ? А вот, вӧлӧмкӧ, эм мичлуныс и таын. Вӧлӧмкӧ, синтӧ вештывтӧг позьӧ видзӧдны и та вылӧ да сьӧлӧм тырнад шензьыны да весиг нимкодясьны.

А Галиналӧн сола ньылӧм бара нин чукӧрмӧ синъясас, сёйӧ синъяссӧ, и сэтшӧма косьмӧ горшыс. Юны колӧ!

Но сылы нин и яндзим бара матыстчыны чайникыс дінӧ, ӧд кымынӧдысь нин... Но горш сотчӧмыс венӧ яндзимсӧ. Сійӧ горша ньылалӧ ёльысь гумовтӧм нитш кӧра ва, кыдзи ӧні чайтсьӧ сылы, мирас медся чӧскыд юантор, да мӧвпалӧ: «А кыдзи нӧ найӧ уджалӧны тані гожӧмын, жар дырйи? Ӧні со ыркыд нин, и то ме ветьӧк кодьӧдз нильзи...»

А бригадир, дерт, казяліс нывлысь юӧмсӧ, чайник дінӧ шатласигтыр довгӧмсӧ и. Кор Галина бӧр воис, бригадир шуис:

— Талун кежлӧ сэсся тырмас увйысьны! Кутам трелюйтны татысь.

Галина сӧмын и видзӧдліс сы вылӧ аттьӧалан синъясӧн: сы ради али мый лоис тадзисӧ шуӧм-тшӧктӧмыс? Но мӧдыслӧн нинӧм сэтшӧм-татшӧмыс эз тӧдчы чужӧм вылас, сӧмын вӧлі банйӧма да ыззьӧма ёна пессьӧмсьыс.

Уна пуяс нюжвидзисны ӧта-мӧдныскӧд йывъяснас топыда пысасьӧмӧн. Мукӧдыс чегласьӧм кыз ув помъяснас дзобгысьӧмаӧсь-сатшкысьӧмаӧсь муӧ, видлы пӧ найӧс нетшыштны сэтысь...

Воис пельысь пельӧдз вашъялысь Никӧн, трактористлӧн отсасьысь. Паськыдысь-паськыд пельпом вылас вайис дженьыдик трос помъяс. Тайӧ пӧ чокеръяс. Быдӧнлӧн ӧти помас кольча, а мӧдарас — крук.

Никӧныс сідзсӧ неыджыд тушаа, судта и пасьта ӧткодь, визьӧсь-визьӧсь тельняшкаа, брезент кушенчаа, киясас сылӧн и морӧсас, и весиг мышкас сідзи и гӧглясьӧны мускула шыръяс. Мыйлакӧ, ставӧн сійӧс нимтӧны боцманӧн.

Никӧн тэрыба кольчааліс чокеръясӧн пу йывъяс, сэсся и горӧдіс ош лапа кодь кияссӧ вылӧ лэптӧмӧн:

— Впе — гход!

Паськыд гусеницаяснас дзуртіг-зяльскӧдчигтыр шурк воис трактор. Ӧдӧба шаркнитіс-бергӧдчис паськыд лапаа кок пӧв вылас да гымкнитіс-лэдзис вывсьыс лӧставтӧдз шылялӧм паськыд щит. Кабинаса восьса ӧдзӧсын тыдовтчис тракторист Володя Белыхлӧн гӧрд юрыс. Чужӧмыс сылӧн мазьӧссьӧма и саӧссьӧма пач трубаӧд петӧм каньлӧн моз. Весиг сук бериныс, кодӧс асывнас казяліс Галя, ӧні оз тыдав.

— Но, кыдз миян новобранечным? — кыпыда горӧдіс сійӧ моторлӧн татшкӧм шы пыр. — Зарӧбитін эн няньыд да солыд вылӧ?

— Во! — певсӧ вылӧ чургӧдігмоз шуис бригадир. А Галина оз тӧд, кытчӧ воштысьнысӧ лӧсявтӧг тадзисӧ ошкыштӧмысь.

Чокеръяслӧн кольчаяс пыр лэдзисны да шыркӧтшалісны кузь трос, кодлӧн мӧдар помыс гартӧма тракторлӧн лебёдкаӧ. Со нин лебёдкалӧн барабан мӧдіс зэлыда дзужгыны-бергавны, нюдз трос струна моз зэлаліс, и вӧрзисны, мӧдӧдчисны кыссьыны му вылын нюжвидзысь сӧмын на увйӧм кузь пуяс. Трактор ярмӧмӧн эралӧ, сьӧкыдысла весиг кыккокйыв чеччыштлӧ, но кыскӧ и кыскӧ. Кыз пожӧмъяс, небыд нитшка ягсӧ чашйигтыр, кывзысьӧмӧн мӧдісны нюшкыны-кыссьыны сэсся вына машина бӧрысь.

Галина сулаліс да видзӧдіс вомсӧ паськӧдӧмӧн. Володя мыйкӧ горзіс на сылы, но тракторлӧн гораа трачкӧм-мургӧм пыр немтор нин он вӧлі гӧгӧрво.


5


Рытнас, мыссьӧм-вежсьӧм бӧрын, Аристарх Шумов босьтіс киас зеркалӧ да казяліс, мый видзӧдчаныс тірзьыштӧ. Татшӧмыс сылӧн некор на эз вӧвлы, весиг корсюрӧясӧ чорыдакодь юӧм бӧрын. Сотчис чужӧмыс, торйӧн нин ныр увтіыс, быттьӧ сэті зудйӧн кеслӧмаӧсь. Доймис-кыліс быд сӧн, но медъёнасӧ, мыйлакӧ, вӧлі мудзӧма кынӧм гӧгӧрыс. Видліс кабыртны кисӧ и ӧдва-ӧдва вермис — сэтшӧма доймисны чуньясыс. Ягас на, удж помланьӧ, кутліс чайтсьыны, мый шуйга ки чуньяссьыс быттьӧкӧ нетшкӧмаӧсь сӧнъяссӧ...

Татшӧм кузь луныс олігчӧжыс сылӧн некор на эз вӧвлы. «Вот и «романтика» тэныд!» — гажтӧма мӧвпыштсис Шумовлы.

Кынӧмыс вир сюмаліс. Не сӧмын кынӧмыс — сюмалӧмсӧ быттьӧ кыліс быд сӧн, быд вир войт — быдӧн корис сёйны...

Столӧвӧйын корис ыджыд тасьті тыр шыд, кык гуляш макаронӧн да нёль стӧкан йӧв.

Шыд тасьтісӧ ырскис-кымыньтіс, но весиг ӧти войт мында эз и тӧдчыв, мый сёйис. Гуляшыс, кызвыннас, вӧлі порсь кучик лестукъясысь, но свежӧйыд да чӧскыд. «Тӧрыт пӧ порсь начкылӧмаӧсь. Яйсӧ, тӧдӧмысь, ас костаныс юклісны, а миянлы колисны кучиксӧ да кок гыжъяссӧ!» — лӧгпырысь мӧвпаліс мудзӧм выль вӧр лэдзысь.

Столӧвӧйысь бӧрсӧ восьлалігӧн медся ыджыд кӧсйӧмыс сылӧн вӧлі ӧти — сӧмын ӧти! — шойччыны. Общежитиеын сулалысь крӧватьыс ӧні сылы чайтсис енмӧн сетӧм рай пельӧсӧн.

«А ӧд аски бара жӧ тадзи лоӧ ставыс... Аскомысь и...» — татшӧм мӧвпъясыс эз ёна гажӧдны морттӧ. Но сэсся кыдзкӧ выныштӧдіс асьсӧ да кежис Галяяслань. Сійӧ вӧлі жырйын ӧтнас, спортивнӧй дӧрӧм-гача куйліс крӧватяс, эшкын вылын.

— Но, кыдз-мый? Ёна мудзин?

— Эмышт неуна, — Галиналӧн тшӧтш быттьӧ и нюмыс мудзыштӧма. Шуйга киыс сылӧн куйліс вывлань ки пыдӧсӧн, и Аристарх казяліс гырдмӧм вабольяссӧ. Сійӧ небыда да меліа босьтіс тайӧ кисӧ аслас киясӧ:

— Ой, Галюшка, эстшӧма зыртӧмыд?

Некор на некод эз нимтыв сійӧс тадзисӧ — Галюшка, и нывлӧн вӧрзис сьӧлӧмыс татшӧм меліасӧ да небыдасӧ шуӧмысь.

— Кепысьтӧг али мый нӧ уджалін?

— Да... Кепысьнас озджык кутчысь черыс киын... — шуис вочасӧ Галина, и аслыс кыдзкӧ быттьӧ лои нимкодьджык, мый кодлыкӧ позьӧ со норасьыштны тадзи.

— А кыдзи нӧ аски тэ босьтан киад черсӧ?.. Мать честная!

— Кыдзкӧ-мыйкӧ... Мукӧдыс тай нӧ уджалӧны... Меным ӧд мый — локті да и ляскыси со крӧватьӧ. А мукӧд нывбабаясыслӧн — посни челядь. Налысӧ вот кыдз-мый?

— Найӧ велалӧмаӧсь нин.

— И ми велалам.

Лавкаысь воис Майя, сьӧрсьыс тішкис-вайис зэв ыджыд да небыд нянь чӧлпан, вылісяньыс еджыда бакшасьӧм госа калбас да гӧрд вина доз.

— Но, миян тай гӧсьтъяс вӧлӧмаӧсь! — шуис гажаа да пырысь-пыр жӧ кутіс ноксьыны пызан гӧгӧр. — Часлы, пируйтыштам!

— Винасӧ нӧ мыйла ньӧбин? — чеччигмозыс падмӧмӧн шуис Галина.

— А мед виртӧ ӧддзӧдны сӧнъясад! Мед сорлавны мудзӧм вирсӧ сыкӧд, коді лӧньтасын жуйвидзис. — Кисьталіс ыджыд стӧкан тырӧн дозсьыс ставсӧ. — Вай лӧсыштам тіян медводдза лунныд вӧсна!

— Да ӧд ме татчӧ жӧ и чергыся та мындасьыд! — повзис Галина.

— Немтор, крӧвать вылӧ чергысян.

— Либӧ и юа, мый лоас — ло... — и горш косьманінас Галина помысь помӧдз юис вермутсӧ.

— От так! — долыдпырысь кывкӧрталіс Майя. — Ай да казачка!

Аристарх ыджыдакодь гулькнитіс да бӧр на пуктыліс стӧкансӧ. «По-парижски», — шыньмуніс сійӧ.

— Да тэ нӧ мӧй, Аристарх Иванович! — чуймис Майя.

— Ме юа винасӧ чӧсмасьӧм ради, — стӧчмӧдіс Шумов. — Тэрмасьтӧг, мед кывны сылысь ароматсӧ.

— А ме юа, мед ыджыд мудзӧс веськӧдны, — шуис Майя. — Некутшӧм «чӧскыд» ме ог казяв винасьыс.

— А лӧсьыд тай лоис... — личмунӧмӧн шуис Галина, мугов чужӧмыс сылӧн банйыштіс.

И дзоньнас Галинаыс быттьӧ пондіс пырыс югзьыны бурлунӧн да небыдлунӧн. Зэлыд косаысь мынӧм пемыдгӧрд юрсиыс кыдзисюрӧ гызьмунӧма пельпомъяс вылас, небыд чикыльясӧн сывйыштӧма джуджыд гӧгрӧс голясӧ. Юрсиыс рӧма жӧ синъясыс пӧся дзирдалӧны.

«Боже мой, кутшӧм мича сійӧ! И кутшӧм том да сӧстӧм!» — сьӧлӧм тырнас чуймис винаысь шоналӧм жӧ Аристарх. — «Колӧ эськӧ рисуйтны сійӧс, татшӧмсӧ». — Сійӧ судзӧдіс пытшкӧс зепсьыс карандаша блокнот да кутіс тэрыба визьйӧдлыны еджыд кабала вылӧд.

— Ой, мамочки, мый нӧ тэ вӧчан?! — повзьӧмӧн чилӧстіс Галина да чепӧсйис пызан сайысь.

— Тэ видзӧдлы жӧ, кутшӧм лӧсьыда сылӧн артмӧ! — дзикӧдз чуймис Майя. — Но, зонмӧ!..

Аристарх нӧшта на мыйкӧ мында визьйӧдлыштіс, сэсся и дӧвӧльпырысь бӧр дзебис блокнотсӧ.

— И, чайтан, портрет артмас? — юаліс Майя, рисуйтчысь вылӧ гӧгрӧсмӧм синъясӧн видзӧдіг.

— Ог тӧд... Сэтшӧм окота, мед эськӧ артмис...

— Да, дугдӧй! — Галиналы яндзим. — Аддзисны тай мадоннаӧс...

— А менӧ тэ он кӧсйы рисуйтны? — наяна юаліс Майя.

— Позьӧ видлыны. Кор бурджыка тӧдмала. Бӧръя сэтшӧм здук, кор эськӧ тэнад лолыд медбура петкӧдчас, кутшӧм тэ эм...

— Но тай тэ, зонмӧ! — бара на шензьыштіс Майя, сылӧн ёсь синъясыс кодзлалісны.

— Ме, буди, сэсся муна-а, — шуис Аристарх.

Нывъяслӧн оланінысь петігӧн сійӧ мӧвпыштіс: «А комячкаыс ничего жӧ! Руд синъясас мутияс овмӧдчӧмаӧсь...»


Мӧд лун асывнас Галиналӧн вир-яйын эз вӧв сэтшӧм сӧн, коді эськӧ доймымӧн эз вись. Эшкын увсьыс петтӧдз на видзӧдліс ёнтысь ки пыдӧсъясыс вылӧ. Видліс кабыртны кияссӧ. Сэки косьмыштӧм нин вабольясыс чуктісны-кыртісны ловъя яйыс дінысь да дорышасисны лӧзов ёкмыльясӧ. Доймис и кезнитӧдіс. А кор мӧвпыштіс, мый татшӧм кияснас бара колӧ кутчысьны чер дінӧ, весиг ачыс аслыс жальӧн лолі.

«Интереснӧ, а кутшӧм мӧд удж вермис эськӧ сетны меным начальник? — мӧвпыштсис сэсся виччысьтӧг. — Гашкӧ, контораын?.. Сӧмын на ӧти лун коли, водзын — куимсё квайтымын нёль... Ок, пожӧмъяс, мый эськӧ тіянлы не быдмыны увъястӧг».

Майя ноксис нин электроплитка дорын, шонтіс сёян.

— Бур асыв, Майя! — Галина чукӧстіс отсӧг вылӧ неуна кольыштӧм кыпыдлунсӧ.

— Садьмин? Кӧнкӧ, доймӧ быдлаті.

— Эмышт, неуна...

— Эн бӧбйӧдлы, ме ӧд абу ичӧтик, тӧда. Отпуск бӧрын и то овлӧ сьӧкыд бӧрсӧ доддясьны... Гашкӧ, талун гортын куйлыштан? Зонъясыс меным отсыштасны.

— Мун сэтысь, муна ме! — ырсмуніс Галина.

Контора дінын ставыс сідзи жӧ, кыдзи и вӧлі тӧрыт.

Тадзи жӧ лоас и аски, быд лун, быдса во чӧж.

Аристархлӧн унзіль чужӧмыс нёпмунӧма, сьӧдӧдӧ чургысьӧм ус-тошкыс: век сэтшӧм ӧкуратнӧй, талун сійӧ абу удитӧма весиг бритчыны. Сійӧ меліа чолӧмаліс Галинаӧс:

— Но, кыдз-мый ми асьнымӧс кылам, Галюшка?

— Олам на, — збояліс Галина, сэк жӧ сылӧн шоналіс лолыс Аристархлӧн кывъясысь, сыысь, мый сійӧ эм орччӧн.

Тӧрытъя моз жӧ лоӧ мунны вевттьӧм кузовын, кӧні пӧдтӧ-кылӧ пытшкӧстӧ гудыртысь сотчӧм бензин дук. Картіасьӧм да серам. Дзобнитлігъясӧ ӧти голяысь моз ружӧктӧм. Кӧлесаяс улӧ тюрысь-котӧртысь шылялӧм да бонзьӧм лежнёвка керъяс. Ӧшинь сайын воча воысь-гӧгӧртысь вӧр. Гыж кодь сьӧд усторъяса «кацо». А сыкӧд орччӧн ичӧтик, чангыльтчӧм ныра технорук-ныв...

Галиналы чайтсьӧ, мый ставыс тайӧ пырис сылӧн олӧмӧ зэв нин важӧн. И водзӧ тадзи жӧ лоӧ. Олігчӧжыс.

Кор сэсся босьтіс киас черсӧ, кутіс кажитчыны, мый войнас вӧрсаясыс черпу пыддиыс садитӧмаӧсь донӧдӧм кӧрт.

Но колӧ уджавны. Колӧ!

— Тэ, Галинка, эн сэсся пӧрччы кушенчаястӧ, — асывсяньыс ӧлӧдіс Майя, — а то дыр кежлӧ китӧг колян.

Ёна жӧ нин сьӧкыд заводитнысӧ! Нывлы чайтсьӧ, мый мудзӧмысла ёна зэлалӧм сӧнъясыс вермасны орны. Но вочасӧн вир-яйыс шоналӧ, и дойясыс небзьӧны-кусыштӧны. Весиг ки пыдӧсыс дугдӧ доймыны. Быттьӧ лолыс ачыс пычкӧ кутшӧмкӧ бур мазь да быдлаті мавталӧ сійӧн...

Чегласьысь увъясӧн краджӧдчигтыр гыпмунӧны-пӧрӧны пожӧмъяс. Черъяс сизьдӧны-кокасьӧны. Ляскысьӧны-водӧны керыштӧм увъяс: ӧти, мӧд, дасӧд... Но помыс налӧн, буракӧ, некӧн абу.

Абу на и кокни ныв киясад черыд! И кыдзисюрӧ пӧрӧдӧминад дзескыд керасьнысӧ. Сэсся со и посньыдик понӧльыс торкасьӧ, оз лэдз кыдзи колӧ ӧвтыштчыны...

Сап! И лэчыд чер ӧтчыд ӧвтыштӧмӧн чилснитӧ дзоляник пожӧмлысь нюдз коксӧ, и сійӧ тшӧтш ляскысьӧ ув чукӧрӧ.

— А татшӧм кагукъяссӧ оз эськӧ ков керавны, — мышсяньыс кылӧ Галина бригадирлысь гӧлӧссӧ.

— Ме сӧмын... мешайтчысьяссӧ, — бергӧдчигмозыс шӧйӧвошӧмӧн вочавидзӧ сійӧ. Бригадирлӧн чужӧмыс абу скӧр, весиг на лӧзоват синъясыс видзӧдӧны ныв вылӧ меліа, гӧгӧрвоӧмӧн, но Галина век жӧ полыштӧ Сергейысь.

— Но инӧ, сэтшӧма кӧ нин торкасьӧны, — тшӧтш и шуӧмнас личлэдзис бригадир. — А водзӧсӧ, мый позяна, ловйӧн коляв томуловсӧ. Мед олӧны-быдмӧны. Вӧрыд ӧд и миян бӧрын на кутас ковны йӧзлы...

— Ог вунӧд, — синсӧ лэдзӧмӧн шуис Галина.

— Сэсся тэ, Галя, не сідзджык керасян, — шуис бригадир. — Эн лӧгась, но сойясыд тэнад быттьӧ косӧсь, омӧля кусыньтчылӧны. Тадзинад ӧвтыштӧмыс дженьыдджык артмӧ, а сідзкӧ и — кучкан выныс слабджык, ёнджыка мудзтӧдан асьтӧ и.

Сійӧ лэптіс черсӧ, сойясыс гырддзаясӧдыс кусыньтчӧмаӧсь-зэвтчӧмаӧсь, ӧвтыштчигас лайкыда лажыньтчыліс-топавліс. Сап! — и увсӧ быттьӧ бритваӧн чилснитісны, еджыд шыльыд лӧсас сы местаын пондіс дізьвидзны.

— Аддзылін, кыдзи колӧ? — сьӧлӧмсяньыс шуис сэсся.

— Аддзылі, — курыда нюммуніс ныв. — Сӧмын меным колӧма чужлыны зонмӧн, а не кизьӧриник сой вына нывшойӧн...

Бригадир шӧйӧвошӧмӧн лапйӧдлыштіс синъяснас, сэсся и гораа, вӧр тырнас серӧктіс.

Рытнас, удж бӧрын, нывъяс дінӧ бара воис Аристарх. Руд пинжака да сьӧд ной гача, еджыд дӧрӧма да гӧрдов галстука, бритчӧма да душитчӧма, — сійӧ вӧлі лысваӧн мыссьӧм том гоб кодь свежӧй.

— Нинӧмысь повтӧм вӧрса феяяслы — муӧдзыс копыр! — чужӧм тырнас нюмъялігтыр шуис сійӧ да копыртчылігас матыстліс кисӧ сьӧлӧмыс дінӧ.

— Ок, тэ кутшӧм талун, Аристарх Иванэч! — муртса эз шатовмун сы вылӧ тыр синмӧн дзоргысь Майя.

А пызан выв идралысь Галина шӧйӧвошӧмӧн ружӧктыштіс.

Аристарх кутіс нуӧдны нывъясӧс кино вылӧ ветлыны. Майя шуис: ог пӧ мун, но вильыша ӧлӧдіс:

— А тэ мун, Галинка, быть мун. Ӧтнассӧ эн лэдз, а то нывъяс ӧдйӧ тшапнитасны татшӧм молодечтӧ. Лестукъясӧн нетшкасны.

— Ланьт буди, Майя, вот яндысьтӧм синмыд! — дзикӧдз матӧ воис Галина. Но сылы и вӧлі нимкодь, мый Аристарх «татшӧм» да кажитчӧ пӧдругаыслы.

Но век жӧ кино вылӧ некод эз мун, мӧдысь пӧ коркӧ видзӧдлам.


6


— Ок, кутшӧм кавалерыс! — ыджыда шуис Майя Шумов бӧрся пӧдласьӧм ӧдзӧс вылӧ видзӧдіг. — Интереснӧй!.. Лӧсьыд ачыс и тӧлка... Вежавидзысь... Вот эськӧ татшӧмыскӧд любитчыштны...

— Фу, вот яндысьтӧмыд! — ӧвтчӧ кияснас Галина.

— А мый? Сійӧ эськӧ кутіс ыдждӧдлыны менӧ Майюшка-ладушкаӧн. И киӧс окавны... А то — комбайн, комбайн... А кор ми эськӧ под-ручки мӧдӧдчим сыкӧд посёлок кузя, став йӧзыс эськӧ гызьмунісны миян вылӧ видзӧдлыны...

— Эштіс тай! — сьӧлӧмсяньыс сераліс Галина. — Мый нӧ либӧ аслыс эн висьтав та йылысь?

— Мый тэ! Ме ӧд эг на жӧ дзикӧдзсӧ выжывмы, Галинка! Казявтӧг ог ов ме, кыдзи сійӧ тэ дінӧ ляскысьӧ.

— Сӧр вай...

— Быттьӧ тэ ачыд тайӧс он казяв, небыд няньӧй тэ менам?

— Мун сэтысь, Майка! — Галиналы ньӧти эз вӧв окота ӧні та йылысь сёрнитны: ӧд мудзӧм вир-яйыс торъяс вылӧ быттьӧ чукталӧ, водны сӧмын окота да вӧрзьывтӧг куйлыны, куйлыны...

— Но вод вай, вод, шойччы... — А мыйӧн Галя водіс, Майя ышлолалігтыр пуксис орччӧн улӧс вылӧ.

— А ме ӧд, Галинка, вӧлі нин верӧс сайын, — виччысьтӧг шуис сэсся сійӧ.

— Мун сэтысь! — Галина чуймӧмӧн песовтчыліс водӧминас.

— Вӧлі. Быдса во курги.

— А сэсся нӧ мый? Торйӧдчинныд?

— Ме, ачым, утьышті сы дінысь! — ньӧти жалиттӧг, весиг на гажаа шуис Майя. — И бур, мый ӧдйӧджык усйыси. Овны татшӧмыдкӧд... Ай-й!.. Тӧдан, сійӧ вӧлі... крыса кодь... Коді тай налькйӧ шедӧма...

Галина жыр тырнас чарснитіс-серӧктіс тадзисӧ ӧткодялӧмысь.

— Вот шуис так шуис...

— Буретш сэтшӧм кодь и вӧлі... Милӧйыс.

— А водзджыксӧ нӧ кытчӧ видзӧдін? Мыйла петін татшӧмыс сайӧ?

— Ёна тай ми видзӧдам да бӧрйысям! Сьӧлӧмыд гильмуніс, и — сывны нин пондін, дас сизим арӧснад. А сійӧ дас арӧсӧн ыджыдджык — тӧвйӧм гут нин, кужӧ, кыдзи колӧ пӧрйӧдлыны ми воксӧ... Котӧрӧн пыри ме гортӧ, радӧйла кольмӧма кодь, горза мамӧлы: «Верӧс сайӧ пета!» Код сайӧ нӧ пӧ? Сы сайӧ, мися. А сиктад став йӧзыс бура тӧдӧны ӧта-мӧднысӧ. Мамӧ кыдз тай уськӧдчас ме вылӧ: мый нӧ пӧ тэ керин, вожа бӧжа омӧлик! Ловъя вылысь тай тэ менӧ гортйӧ сюйин! Ог пӧ лэдз ме тайӧс керны, кытчӧдз ловъя на! Но месӧ ӧд асныра ялавич жӧ — ӧдзӧсӧн зымкварті да и кырссьышті милӧй дінӧ.

— Вот мутивӧйыд!

— Да. Сэсся и куті ме кургыны-овны милӧйкӧд да энькакӧд... Ёна и лӧсьыд да гажа оландыр пуксис: верӧсӧй юӧ, а мамыс сылӧн менӧ пилитӧ. Тэ понда пӧ ставыс тайӧ. Но, мися, веськалі жӧ тай раяд. И лӧглун ӧкмӧ-пузьӧ морӧсын... А ӧтчыд, праздник лунӧ, суи ме милӧйӧс суседка-дӧва сывъясын. Ак тэ, мися, урӧс крыса! Ме нӧ, мися, яг рыжикыс, тэныд ог тырмы али мый? Косьышті мустӧммӧм ныр-вомас, содтӧд вылӧ ыджыда сьӧлышті и муні пӧдругаӧй ордӧ. Войбыд лювзі-бӧрді сы ордын, а асывнас чукӧртышті кӧлуй-мӧлуйӧс да и усйыси сиктысь...

— Мыйла нӧ сійӧ... тадзисӧ вӧчис? — шензьӧмӧн юаліс Галина. — Радейтіс ӧд, кӧнкӧ, тэнӧ?

— Лешакыс тӧдӧ! Но сідзсӧ быттьӧ и радейтіс... Сӧмын ӧд, Галинка, радейтӧмыд разнӧй овлӧ: лючки мортлӧн — лючки жӧ и эм, а алкашлӧн — дзик нин мӧд. Эн пет, Галинка, верӧс сайӧ пьянник сайӧ, олӧмтӧ пузь-пазь пазӧдан!

— Но либӧ, ог пет, — нюмъёвтіс Галина. — А сэсся нӧ тэ... эн и паныдасьлы нин сыкӧд?

— Э-эг, колантор тай! Тырмымӧн нин меным, мый нывтор колис. — Майя эз жӧ ыджыд шоглунӧн тайӧс шу.

— Колис? Нывка?

— Иринка. Квайтӧд арӧс вылӧ нин петіс. Мама дінын ӧні олӧ...

Майя шылькнитіс Галинаӧс юрсиӧдыс, шогӧ усьтӧг шуис:

— Да тэ эн вийсьы ме понда, Галинка! Ог на вош ме. — Вильыш руд синъясыс сылӧн дзулкнитісны. — А гашкӧ, и кодӧскӧ крукышта на, мед кӧть и нывтор эм.

— Кутшӧм ӧд сюсь! — Галиналӧн нӧшта на шоналіс сьӧлӧмыс Майя дінӧ татшӧм сёрнияссьыс. — Кывзы, Майя, а тані тіян ёна-ӧ юӧны?

— А кӧні ӧні оз юны! Лесник лунӧ бура буалӧны.

— Эм сэтшӧм праздник?

— Эм, быд пӧлучка дырйи. Аванс сеталігӧн и.

— А-а, — гӧгӧрвоис Галя. — А ме чайті, тіян тані шань йӧз, вежавидзысьӧсь.

— А ме ӧмӧй кулита найӧс? — веськӧдчис сёрнинас Майя. — Бур йӧз и эм унджыкыс. Кӧть и юыштасны... Кыдзи нӧ сытӧгыс, ёна мудзӧм бӧрад? Ачыд тай казялін, кутшӧм миян уджным.

— Да-а, дӧнзьылӧ...

— Ӧнітӧ мый на, шоныд, лым абу. А тӧвнас? Весиг пуясыс колскӧдчӧны-потласьӧны кӧдзыдысла. Коскӧдзыд лым пиӧд келалан... Он кӧсйы да юан.

— Майя, а кутшӧмджык морт эськӧ Кувалдиныд? Эстшӧм вын сылӧн пычкысьӧ быдлаті... Ме татшӧмъяссӧ эг на аддзыв...

— О-о, Енмыс ставсӧ и эм лышкыда сетлӧма сылы! Кӧсъяс кӧ, ставсӧ бергӧдас-керас. Сылы эськӧ министрӧн лоны!

— А мыйла нӧ либӧ тэ, ачыд жӧ, сэтшӧма тшетшкӧдчин начальство вылӧ?

Майя юасяна видзӧдліс куйлысь пӧдругаыс вылӧ, быттьӧ кӧсйис на стӧчмӧдны аслыс, позьӧ пӧ оз висьтавлыны сылы лесопункт олӧмысь став гусяторъяссӧ, сэсся и веськыда шуис:

— А шуны кӧ нин тэныд, Галинка, ӧні миян лесопунктын абу и бур ставыс.... Да, нылӧ-мадаӧ... Кык партия вылӧ быттьӧ юксисны йӧзыс. Ӧтияс начальник дор сулалӧны, а мӧдъяс — паныд сылы мунӧны.

— Збыль али мый? Ме эськӧ и думыштнысӧ та йылысь эг куж...

— Парторгным, Порфирий Иванович Комлев, олӧма нин дядьӧ, кывзысьӧ начальниклысь... А цехкомным выль на, неважӧн бӧрйисны. Преднас цехкомын — миян бригадирным, Сергей Огнёв. Ме ог тӧд, кыдзи да мый сійӧ пондас нуӧдны делӧсӧ, но кывлі нин, кыдзи сійӧс нимтӧны Кувалдин дінын... нювсьысьӧн... Тьпу, Сергей йылысь тадзи он жӧ шу!

— А тэ либӧ, Майя, кодъяс дорыс? — юаліс Галина, он гӧгӧрво, збыльысь али шмонитӧмӧн.

— Ме? Дерт жӧ, начальник дор, — падъявтӧг вочавидзис Майя. — Дерт, сійӧ мукӧддырйиыс овлӧ вывтіджык чорыд да крут, мый эм — сійӧ эм. Но, мӧдарсянь кӧ видзӧдлыны, кыдзи нӧ миян татӧні чорыдавтӧгыс? Ӧд кутшӧм сӧмын йӧз оз локны миянӧ! Сӧмын тай кыськӧ ті, Аристархкӧд, анделъяс веськалӧмыдӧсь... А сідзсӧ став пьянникыс да тунеядечыс люзьгӧны. Кодъясӧс шоныдінсьыс да бур удж вывсьыс тодмышкалӧны. Видлы тэ найӧс гӧн ньылыд шыльӧдны — пырысь-пыр и ставсӧ пазӧдасны да пежӧсьтасны. Мукӧд посёлокъясас пӧ, шуӧны, рытын улич вылӧ он лысьт петны, а миян, ен сыкӧд, шы ни тӧв кӧть и сёр рытын... Со мый вӧсна, ме ногӧн, Галинка, мед нин, бурджык, начальникнад вӧлі чорыд да крут морт, а не небыд нямӧд...

— А бригадирным миян?

— Короший парень! — шоныда, но тшӧтш и вильыша моз шуис Майя. — Юр тупыльыс уджалӧ и. Книгаяс уна лыддьӧ, кӧть эськӧ и быдмылӧма сьӧд вӧр шӧрын, пӧчинӧкын, нёль керка сӧмын и вӧлӧма сэні.

— Нёль керка?

— Да... Но семьяыс ыджыд вӧлӧма, буракӧ, кӧкъямыс ныла-пиа. И ставыс вӧралысьяс. Сергейыс сэтшӧм жӧ и. Вай коркӧ тэа-меа вӧзйысьлам, да мед тшӧтш босьтлас миянӧс кыйсьынысӧ.

— Чайтан, босьтас? — ыззис татшӧм мӧвпсьыд Галина.

— Босьтас, мый не босьтны. Сідзсӧ сійӧ бур сьӧлӧма, небыд и. Кӧть эськӧ и ӧдйӧ пузьысь, торйӧн нин... — Майя тыртӧм дозйӧ моз гораа печиктіс аслыс голяас. — Код юрнас сійӧ порок кодь — пырысь-пыр и чажнитас, мыйкӧ кӧ не сы ног. Весиг и тышкасьӧмӧдз воліс, — помӧдз эрдӧдіс Майя.

Галина некутшӧма эз виччысь кывны татшӧмторсӧ аслас бригадирыс йылысь, коді, видзӧднысӧ, вӧлі быттьӧ вежавидзысь да весигтӧ яндысьысь мортӧн.


7


Ёна жӧ нин сьӧкыд вӧлі виччысьны медводдза шойччан лунсӧ. Галиналӧн вир-яйын быд сӧн, сылӧн вежӧрын быд чикыль кевмысисны-корисны: «Ӧдйӧджык нин вай лок, муса вӧскресенньӧӧй!»

Сьӧкыда уджалӧм бӧрын войясыс сылы кажитчисны зэв дженьыдӧн, мудзыс помӧдз эз веськавлы. И быдса шойччан луныс ӧні сылы чайтсис, гашкӧ и, олӧмас медыджыд шуднас.

Сэсся, мед