АЯ-ПИА


Менам эм дас квайт арӧса пи. Пӧшти ме судта жӧ нин — бӧръя воас зэв ёна нюжаліс-быдмис. Дерт, нэрджык на, но сы пыдди статяджык, веськыд пожӧм кодь. Асывнас сувтас мыссьыны, пӧрччысяс коскӧдзыс, и любӧ видзӧдны, кыдзи ворсӧ том вир-яйыс. Либӧ пасьталас сьӧд костюм — быттьӧ вурыштӧма вылас. Чужӧмыс еджыд, мича... Ме видзӧдлывла гусьӧник и кыла, кыдзи сьӧлӧмӧй ёнтышталӧ нежнӧй дойысь. Збыль ӧмӧй, мися, этатшӧм молодечыс менам? Мися, ог на тай весьшӧрӧ ов вӧльнӧй свет вылас...

Вовка помалӧ ӧкмысӧд класс. Пыр на бура велӧдчис, тӧлка сідзсӧ детинаыс. Но таво быттьӧ вежсьыштны заводитіс. Мукӧд дырйиыс грубӧй кыв сотыштас пельӧс. Либӧ вой шӧр бӧрӧдз абу гортын, мыйсӧ сӧмын он думайт. Гоз-мӧдысь казявлі ас коддьӧмъясыс чукӧрысь — мунӧны улича пасьтала, некодлы туй оз сетны. Ме ачым вӧвлі татшӧмнас, и эз на вун, мый вермӧ вӧчны зон чукӧр, кор веськалас сы пытшкӧ ӧгыр. Татшӧм здукъясас пыр вӧлі шуа аслым: кыдзкӧ колӧ бурджыка матыстчыны сы дінӧ, сьӧлӧм дінас... Но сэсся бара удж, командировкаяс, аслам ёртъяс... И бара кольӧ важ мозыс.

Дерт, оз позь шуны, мый ме дзикӧдз ӧтдортчи Вовкаӧс воспитайтӧмысь. Не кӧ ме, ӧдвакӧ сійӧ сідзи радейтіс книгаяс, музыка. Гашкӧ, эз эськӧ гижсьы боксёрскӧй кружокӧ... Суседъяс шуӧны, мый татшӧм батьнад пӧ дивъя сылы овны... Татшӧмтортӧ, дерт, нимкодь кывзыны, но век жӧ сьӧлӧмӧй менам абу места вылын: сійӧ кылӧ, мый кымын водзӧ, сымын ылысмӧджык ме дінысь Вовкаӧй...

Со кутшӧм делӧяс. Кыдз шуласны, быдтысигад шог, быдмасны да ещӧ шог.

Талун вои командировкаысь, казялі: гӧтыр ветлӧдлӧ мыйкӧ чусмӧма кодь. Мый, мися, лои? — юася. Ок, зэв лёктор пӧ. И висьталіс: сетӧма Вовкалы деньга, квайтымын шайт, костюм ньӧбны, а мӧдыс ставсӧ видзӧма. Пыралӧмаӧсь ресторанӧ став котырнас. И, дерт, ышмӧмаӧсь, кор воыштӧма юраныс.

Тайӧс тӧдмалӧм бӧрын менам муткыртчис сьӧлӧмӧй, кыптіс важӧн тӧдлытӧм скӧрлун. «Часлы, ӧні муна да пӧвсала кучик потласьтӧдзыс!..» Дерт, меным эз вӧв жаль деньгаыс — абу и абу! Но позьӧ ӧмӧй тадзи? Сэтшӧм кокниа пызйыны сы мында, кор тэ ачыд, позьӧ шуны, жель на он бергӧд? Эг, некор ме эг лысьтлы думайтны, мый менам Вовка вермас вӧчны татшӧмтор.

Ачыс сійӧ эз вӧв гортын. И бур, мый эз вӧв, а то, код тӧдас, мый эськӧ вермис лоны. Ме клоп петі ывлаӧ да эг и тӧдлы, кыдзи вои берег дорӧ. Тані вӧлись казялі, мый кулакъясӧй век на гӧрддзасьӧмаӧсь, рӧчьяс едждӧдтӧдзыс.

Кор менсьым мыйкӧ ёна личкӧ сьӧлӧмӧс, ме пыр вола татчӧ. Видзӧда валӧн ворсӧдчӧм вылӧ, и рӧднӧй юӧй кажитчӧ меным ещӧ на донаджыкӧн. Кӧнкӧ ылын-ылын, катчӧсас, ме чужлі, быдми-бордъясси. Кӧнкӧ сэні, кыз му улын, куйлӧ менам мамӧй.

Татшӧм думъяссьыс менӧ гажтӧм босьтлӧ, ме дзикӧдз нормыла, но ӧттшӧтш крепаммӧ сьӧлӧмӧй. Сійӧ кӧть и майшасьӧ, но тшӧктӧ лоны меным вынаджыкӧн. И рӧднӧй ю водзын, быттьӧ мам водзын, татшӧм здукъясас ме кӧсйыся восьлавны олӧмӧдыс веськыдджыка да зумыдджыка.

Ме шуи нинӧм не казьтывны Вовкалы, быттьӧ ог тӧд. Корси нидзув, да рытнас мунім сыкӧд вуграсьны. Трёхозёрка пристаньсянь катыдынджык сулаліс ыджыд пур, сэтчӧ ми и меститчим. Миянысь кындзи некод сэсся эз вӧв.

Висьталас али оз Вовкаыс ачыс? Менӧ ёна мучитіс тайӧ. Меным вӧлі сэтшӧм окота, мед висьталіс... Каитчӧ кӧ, доймӧ кӧ сьӧлӧмыс, оз вермы не висьтавны, кутшӧм кӧть сьӧкыд эз вӧв тайӧс вӧчны. А оз кӧ? Оз вермы лоны... Со и чужӧмыс шог, жугыль. Оз сёрнит...

Рытывбыд миянлы некутшӧм бур чери эз шед. Кӧсйим нин петны берегӧ шойччыштны, чай пузьӧдны, но буретш сэки кутчысис донкаӧ ӧти неыджыд ёді. Зэв радӧсь лоим: мися, вӧлӧма на жӧ тай енмыс. Пусим, ужнайтім.

А асьныд ӧд тӧданныд, кутшӧм чӧскыд овлӧ свежӧй юкваыд би дорад. Да кор ещӧ мудзыштан. Пемдіс. Интереснӧ вӧлі видзӧдны войся кар вылӧ. Сэні югзисны уна лыда бияс. Найӧ вӧлі зарни столбъясӧн сатшӧмны паськыд ваӧ да кажитчисны мойдвывса колоннадаӧн, быттьӧ сэні сулаліс-дзирдаліс ыджыд мича дворец.

Вовка куйліс чӧла. Сӧстӧм чужӧм вылас пӧртмасьӧны би югӧръяс. Синъясас — дум. Ме видзӧді сы вылӧ и радпырысь думайті сы йылысь, кутшӧм мичаӧн кутіс лоны ӧнія поколение. Со ӧд кутшӧмӧсь зонъясыс. Ыджыд тушааӧсь, статяӧсь. А мый нӧ! Ӧд найӧ бурджыка быдмисны ми дорысь. Пӧттӧдз да чӧскыдджыка сёйӧны, оз кынмавны. Дас арӧссянь миян моз оз чегъявны асьнысӧ сьӧкыд удж вылын.

Либӧ, гашкӧ, буретш та вӧсна найӧ оз тӧдны трудӧвӧй кӧпейкалысь донсӧ? Оз на уджавны, а лысьтӧны ӧти рытӧн пызйыштны квайтымын шайт? А коді таын мыжа? Кагаыс ӧд оз чуж татшӧмнас. Кодкӧ ӧд велӧдӧ жӧ сійӧс, лёк пример петкӧдлӧ... А ми? Ёна-ӧ воспитывайтам челядьнымӧс? Коркӧ дум вылӧ воас да, мыйкӧ висьталам — мися, тадзи колӧ вӧчны, а тадзи — оз ков. Век ӧд некор миянлы быттьӧкӧ. Думайтам: ничево, быдмасны, ми тай быдмылім, лёкджык условиеясын на. А пыдіа тӧдмавны, мый найӧс волнуйтӧ, мыйӧн найӧ олӧны, — дыш, та вылӧ ӧд кад колӧ, терпенньӧ... Лэдзчысьӧмаӧсь гӧтыръяс вылӧ и чайтам: мед найӧ ноксьӧны.

Меным окота сёрнитыштны та йылысь Вовкакӧд, но ог тӧд, кыдзи заводитны. Ӧд сійӧ со нин кутшӧм — верстьӧ морт. Мед эськӧ не дойдны сійӧс, лёк ногӧн не тальччыны медся дойманаинас. Дерт, мыжа. Но, гашкӧ, сійӧ метӧг нин накажитіс асьсӧ дас пӧв ёнджыка?

— Талун мыйкӧ оз ёна везит миянлы, Вовка, — шуи ме. — Гашкӧ, абу нин колӧма пуны ёдісӧ?

— Мыйла?

— Аски эськӧ нуим карӧд ки йылын летйӧдлігтыр. Мед видзӧдісны.

Вовка серӧктіс. А меным дум вылӧ уси миян сиктса ӧти дядьӧ. Сійӧ пыр вӧлі ветлӧдлӧ вӧрӧ ружьеӧн и некор нинӧм оз вайлы. Но кыдзкӧ ӧтчыд мортыдлы шедас ыджыд сьӧд дозмӧр. Ӧшӧдас трофейсӧ бокас да юрсӧ чатӧртӧмӧн тшапа восьлалӧ сиктӧд. Паныдасясны орчча грездса бабаяс, шензьӧны: но пӧ, Ӧльӧксан дядь, бур жӧ прӧмыс тэныд сюрӧма талун. А мӧдыс веськодьпырысь видзӧдлас на вылӧ и нурбыльтас:

— А арнад миян тайӧ и вӧлӧгаыс.

Вовка дыр чӧскыда сераліс, кор ме висьталі сылы тайӧс. Сэсся кыдзкӧ мӧдджык синъясӧн видзӧдліс ме вылӧ да меліа юаліс:

— Папа, тэ сы мында тӧдан... Тэнад зэв интереснӧй олӧм... Мыйкӧ тэ бӧръя каднас нинӧм эн кут висьтавлыны...

— Кыдзкӧ тай некор век... — шӧйӧвоши ме. Но сэк жӧ меным долыд лои, мый тадзи бергӧдчис сёрниыс. — Оз лок унмыд?

— Оз...

— Гашкӧ, либӧ мыйкӧ висьтавны? Кывзан кӧ? Регыдджык войыс коляс…

— Дерт жӧ, папа. Зэв окота...

— Мый йылысь нӧ? Гашкӧ, кыдзи первойысь пурйӧн кывтлі?

— Давай.

— Сэки меным тэ моз жӧ дас квайт арӧс тыри... Сӧмын тушаӧн ёна ичӧтджык вӧлі. Буракӧ, войнадырся сёйтӧм олӧмыс эз лэдз ас кадӧ нюжавны... Рытнас пыраліс ме ордӧ ӧти ёрт да висьталіс: чукӧртӧны пӧ йӧзӧс пуръяс кылӧдны. Вай пӧ видлам — витсё гӧгӧр шайт позьӧ нажӧвитны вит-ӧ-квайт лунӧн. Кор пӧ тэ сы мында деньгасӧ аддзылін? Дерт, некор. Бать усьӧм бӧрын миянлы вӧлі сетӧны пенсия сӧмын сизимдас вит шайтӧн тӧлысь. Важ деньгаӧн сійӧ...

Но, веськыда кӧ шуны, ме полыштікодь. Сыктылыс вӧлі ыджыд на, мися, кытчӧкӧ сюяс и, код тӧдас, кыдзи петан сэтысь. Ӧнітӧ ӧд лӧсьыд — катеръяс да пароходъяс кыскӧны пуртӧ, а сэки йӧз кылӧдлісны, война дырйиыд — детинкаяс... Шуа тай, полышті, мися...

Но меным зэв окота вӧлі аддзывны кар, а ещӧ ёнджыка — нажӧвитны витсё шайт, а сэсся сюйны деньга чукӧрсӧ зептӧ да ветлӧдлыны карса уличаяс кузя, ньӧбавны, мый меным колӧ.

Аскинас ме тшӧтш лэччи пур вылӧ. Зэлӧдалі ньӧръяс, кыдзи верми ёнджыка крепиті пур пельӧсъяс, чомтор вӧчышті. Би песті. Мамӧ сэки вӧлі ловъя на, тшӧтш воис колльӧдны вокъяскӧд. Пурйӧй менам ӧтуртчис, сэсся паськыд ваыс кутіс нӧбӧдны сійӧс чагйӧс моз, первой чукыльлань. А ме видзӧді гортсаяс вылӧ, и сьӧлӧмӧй бӧр нетшкысис береглань. Сэки, гашкӧ, ме первойысь пыдіа гӧгӧрвои, кутшӧм сьӧкыд овлӧ мортлы ылі туйӧ петігӧн.

Первойсӧ менӧ дыр шуньгис-нуис ю шӧрӧдыс, пӧшти эз и матыстлы берег дорӧ, и ме весиг заводитлі думайтны, мый кывтӧмыс ворсӧм кодь. Но со заводитіс пемдыны. Берег доръясын кутіс гӧвкъявны ру. А ме ӧтнам паськыд ваыскӧд. Шуштӧм мӧдіс лоны. Друг кӧнкӧ водзын кыліс горӧдӧм. Видзӧда: мыйкӧ тшынасьӧ. Буракӧ, кодкӧ сибдӧма. Но мыйла ю шӧрас?

— Мелань зібъясь! Кыскы!!! — горзіс сибдӧм морт, и ме тӧді сійӧс. Тайӧ вӧлі Микол, меысь ӧти арӧсӧн ыджыдджык детина. Тіпкысь сьӧлӧмӧн ме кватиті кузь зіб да котӧрті пур помӧ. Ме некыдз эг чайт, мый зібйыс судзас ю пыдӧсӧдзыс. Но ваыс тані вӧлӧм зэв ляпкыд. И кымын водзӧ, сымын пыр ляпкаліс. Ме повзьӧмӧн думышті: «Регыд ме зурга сійӧс... Миколыс мынас... А ме коля сы местаӧ... Либӧ кыкнанным сибдам...» И ме мый вермӧмысь куті зібъясьны веськыдвыв. Но зібъяси эг пур боксянь (сэки эськӧ Миколыс казяліс, мый ме нарошнӧ ог кӧсйы матыстчыны сы дінӧ), а чепсаси пур помсяньыс и он вӧлі гӧгӧрво, кодарӧ йӧткася.

Дерт, ме ёна жалиті Миколсӧ (код тӧдас, гашкӧ эськӧ и верми мездыны), и вӧлі зэв яндзим... Но ӧд меным сэтшӧм окота вӧлі воӧдчыны карӧдз.

Ме прӧйдиті Миколсянь кызь кымын метр сайті. Вӧліс кӧ эськӧ снасть, позис шыбитны сійӧс, видлыны кыскыны сибдӧм пурсӧ. Но менам, кыдзи и Миколлӧн, вӧлі сӧмын дженьыдик цинка прать.

Некор ог вунӧд, кутшӧм синъясӧн видзӧдіс Миколыс ме вылӧ. Эз, сійӧ эз кӧрит, мый ме эг сибав сы дінӧ: буракӧ, чайтіс, мый ме кӧсйи, но визулыс вермис менӧ... Сылӧн сьӧд синъясын вӧліны шог да завидьтӧм: йӧзыслӧн пӧ со ставыс лючки-ладнӧ артмӧ, а сылӧн, шудтӧмлӧн...

Меным, Вовка, сьӧкыд та йылысь казьтывны... Тэысь кындзи, некодлы на эг висьтавлы тайӧс... Но татшӧмторйыд тай оз вун, зуд моз пыр тӧчитӧ сӧвестьтӧ. И бур, мый тӧчитӧ, — мӧдысь кежлӧ наука.

— Миколыс сэсся эз и во карӧдзыс? — юаліс Вовка.

— Эз...

— Да-а...

Интереснӧ, мый сійӧ думайтӧ ме йылысь? Гашкӧ, эз ков ставсӧ тайӧс висьтавны сылы? Но не висьтавны ме эг жӧ вермы: кӧсйи лоны сыкӧд помӧдз честнӧйӧн.

— Да, сідзи вӧлі делӧыс, другӧ... Микол воши пемыдас, а кӧнкӧ водзын вӧлі Чушки-Вишки. Меным висьталісны, мый сэні юыс шӧри потӧ, а визулыс швачкӧ пурсӧ буретш вожаланінас, плешас. Ни ӧтарӧ ни мӧдарӧ сэсся. Уна дядьӧлӧн нин пурныс чушкысьлӧма сэні. Ме думышті: вай заводитла тышкасьны визулыскӧд, мед веськавны шуйга вожас. Вай ме та могысь кута йӧткыштчавны шуйга береглань. И заводиті уджавны: кыті сына, а кор вайӧдлас берег дорӧ, кутчысяла багырӧн, кыскыся.

Ог тӧд, мый эськӧ шуисны та вылӧ опытнӧй кылӧдчысьяс, гашкӧ, и серамвыв лэптісны. Но меным ньӧти эз вӧв окота сибдыны Микол моз... Ме эськӧ ӧдвакӧ лысьті воны гортӧ, эг кӧ волы карӧдз... Бӧртинас мукӧдыс шуӧны вӧлі: прӧстӧ пӧ везитіс тэныд. Ог тӧд... Стынитны-узьны кӧ кутан, он на карӧдзыд куимсё версттӧ кывт...

Ме зэв ёна мудзи, вылысь шорӧн визувтіс пӧсь. Кынӧмӧй сюмаліс. Окота вӧлі водны чомпытшса идзас вылӧ. Но эг вод... Чушки-Вишки кымӧсӧ зургис менсьым сӧмын дор плиткаӧс, и пурйӧй пыр жӧ ӧтуртчис шуйга вожас.

— Вот, кӧнкӧ, радлін? — шыасис Вовка. Сылӧн гӧлӧсыс и синъясыс висьталісны, мый сійӧ тшӧтш переживайтӧ сэкся кывтӧм вӧснаыс.

— Дерт жӧ!.. Би дорӧ пукси коркӧ вой шӧр бӧрын нин. Мешӧкысь нянь судзӧді, кружкаӧн гумовті керъяс костысь ва да заводиті горша сёйны. Эг и тӧдлы, кыдзи вугыртсьӧма. Друг кодкӧ быттьӧ тувкис бокӧ: «Чеччы, пурйыд жугалӧ!» Ме звиркниті. Гӧгӧр пемыд, кымӧра вӧлі войыс, кӧнкӧ неылын ратшкакыліс. Ме кватиті багырӧс, водзвыв дасьтӧм ньӧръяс да скачӧн сэтчӧ. Видзӧда, делӧыд неладнӧ: дорса плиткаыс разьсьӧма, да керъясыс разгысьӧмны паськӧдӧм тар бӧж моз. Дыр ме сэні бауаси пемыдас. А пурйыс ӧд оз сулав — ӧтарӧ люкалӧ берегсӧ. Найӧ жӧ сэті, Палаззя вӧлӧкад, зэв лёкӧсь: юыс быттьӧ топалӧ, векнялӧ, и пурйыд ӧтторъя кавшасьӧ вужляяс вылӧ. Ёна вежньӧдліс менӧ сэні, асылӧдзыс эг нин куньлы синмӧс.

— Интереснӧ, ме эськӧ выдержиті-ӧ? — друг юаліс Вовка.

— Но, кыдз эн! Ме сэки ёна слабджык вӧлі тэ дорысь...

Вовка чӧла видзӧдліс пемыдын дзебсясьысь Эжва катчӧслань да шуис дзеблавтӧг:

— Зэв шуштӧм ӧткӧнтӧ войнад... Да ещӧ тӧдтӧм местаясын кӧ...

— Дерт, сідз... Но ас вылад воас да, ставсӧ венан, кысь мый и вынъясыд лоӧны... А век жӧ Волсяӧ вотӧдз ме муртса эг коль пурйысь.

— Да? Мыйла нӧ?

— Сэні эм зэв ыджыд вабергач. Ещӧ батьсянь на ме кывлі, мый кыскас кӧ сэтчӧ, кутан дурпоп моз бергавны суткиясӧн. Вермас лоны, сэтчӧ и косьман... Думайта: со нин кытчӧдз вои — джын туйсӧ прӧйдитӧма, и лэдза ӧмӧй косьмыны? Часлы жӧ, шуа, домасьла, чечча да видзӧдла, кыдзи да мый сэні.

Берегын сулаліс пароходстволӧн пӧлӧс визя столб, менӧ буретш зургис сы дорӧ. Ме ӧдйӧ чеччышті да кӧрталі сэтчӧ ассьым цинка помӧс. Йӧй ме, мыйӧн кӧсйи кутны! Пур ӧтуртчигӧн столбйыс кротш чеги, быттьӧ кос шатин, да тювгысис ваӧдз. Ачым ӧдва-ӧдва удиті кежыштны. Видзӧда, менам пурйӧй, менам оланінӧй, кодкӧд ӧтвылысь ми сэтшӧма нин вермасим став лёк вынъяскӧд, ылысмӧма нин берег дорсьыс да тювӧдӧ-мунӧ ва шӧрлань. Ме быдӧн падми, синъяслы ог эскы... Сэсся лои шыбитчыны ваӧ. Татшӧм здукъясас тай он пов кӧдзыдысь ни нинӧмысь... Ӧдвакӧ коркӧ мӧдысь ме сэтшӧм ӧдйӧсӧ варччылі. А кор медбӧрын вӧтӧді да кавшаси дорса плитка вылӧ, муртса эг бӧрддзы, ог соссьы.

Сюйис менӧ Волсяса полояд. Пӧшти сутки чӧж гӧгралі-гартчи сэні. Бӧртинас ми сэтчӧ квайтӧн чукӧрмим. Зібйыд некытчӧ оз судз, берег дорас ог и вермӧй матыстчывны — кытшлӧдлӧ и кытшлӧдлӧ, кӧть тэ сэсся мый вӧч!

Коркӧ асъявылыс лыбис тӧв. Думайта: вот эськӧ, мися, парус кӧ... А вай жӧ, мися, зэвтала зібъяс йылӧ, кутшӧм кӧлуй эм менам. И зэвталі, вӧчнысӧ ӧд всё равно нинӧм, — фуфайкаӧс, мешӧкӧс, ещӧ мыйяскӧ... Ачым куті сынны-чепсасьны медся паськыд пӧвйӧн. И, буракӧ, отсалыштіс — менам пурйӧй тӧдчымӧн матыстчис сусед дорӧ. Тайӧ вӧлі Мишка Петя, кодӧс ичӧт туша вӧснаыс ми ставӧн шуим... Шырӧн. Ме крепиті цинк прать помӧс багырӧ да шыӧс моз тювги Шырлы. Тадзи ми домасим. А кор, выль кытшов вӧчигӧн, миянӧс матыстіс полойӧ пыранінлань, ми мый вынысь заводитім йӧткасьны ӧта-мӧд дінысь. Сійӧс ме чепсала юланьыс, а сійӧ менӧ бӧр — полояс. Медбӧрын визулыс кватитіс Шырлысь пурсӧ, и ми мынім тайӧ нальксьыс. Сыктыв таті вӧлі паськыд нин, и ми Шыркӧд дзикӧдз вылӧ домасим ӧта-мӧднымкӧд. Кыкӧннад ёна гажаджык лои. Помнита: наперво пуксим да пӧттӧдз панялім пӧсь рок...

— А таӧдз эн и пусьыв?

— Кутшӧм нин сэн пусьӧм! Мыссьыны некор вӧлі...

— Сэсся некытчӧ энӧ сибдылӧй?

— Эг сідзсӧ. Но дӧнзис на жӧ. Ӧтилаын весиг чомъяснымӧс лои жуглыны. Мыйла? А зэв ён тӧв лыбис — сідзи и ляскӧ вӧлі бадьяс вылӧ, некыдз ог вермӧй водзсасьны. Лои жуглыны, мед тӧлыслы некытчӧ лои крукасьны. Но эз отсав ёнасӧ. Лои чеччыштны ваӧ да зібъясӧн пыкӧмӧн колльӧдны лыа вывсӧ...

Карӧ воим шонді петігӧн, гортысь мӧдӧдчӧмсянь квайтӧд луннас. Ми Шыркӧд ёна полім: а оз кӧ, мися, кутны миянӧс. Буретш унмовсясны куталысьясыс либӧ оз казявны... Сэки Белӧй мореӧдз нуас... Но миянӧс кутісны. Асылыс вӧлі зэв мича. Ми воськовтім пур вывсянь карбердса му вылӧ победительяс моз.

— Унаӧн эз воны?

— Да. Миян кодь зон поснияс пӧвстысь — унджыкыс. Коді сибдӧма. А коді повзьӧма да эновтӧма пурсӧ...

Максаковкаын миянлы Шыркӧд сетісны квайтсё шайтӧн, ставыс выль сёаяс. Та мында деньгасӧ ме эг на кутлы киын. Ме дзеби сёаяссӧ пытшкӧс зептӧ да базар вылӧ кайигчӧж малыштавлі киӧн, кывзі, кыдзи шпоракылӧны сэні.

Зэв долыд вӧлі ветлӧдлыны базарвывса лавкаясӧд, нимкодясьны сэтчӧс тӧваръясӧн — ӧд ме некор на эг аддзыв та мындасӧ. Клопйӧдла топыд ӧдзӧсъясӧн, видзӧда йӧз вылӧ, а аслам юрын сэтшӧм мӧвп: мися, чайтанныд — пацан! А вот видзӧдлӧй, кыдзи кута кыскавны зептысь сёаяссӧ!

Ме ньӧби мамӧлы зэв мича сыръя чышъян, вокъяслы — дӧрӧм вылӧ чим гӧрд сатин да ещӧ ӧттор-мӧдтор. Сэсся ми Шыркӧд босьтім вина доз. Нянь миян вӧлі — сетісны кывтӧмысь, калбас на сетісны и... Лӧсьыда пасйим карӧ воӧмсӧ...

Помнита, та бӧрын ме дыр кытшлалі кок пӧла салдат гӧгӧр. Сійӧ вӧлі вузалӧ югъялысь кӧзырёка офицерскӧй картуз да выль атласнӧй карті. Ме кори ньӧбны. Вунӧма нин, уна-ӧ сеті картуз вылас, но карті вылас шлёчки салдатлы кык сёаӧс. Шензян? Збыль. И ньӧти эз вӧв жаль. Сійӧ каднас ми зэв ёна вӧлі картіасям — очкоысь. А мый нӧ? Батьяс эз вӧвны, вачкавны некодлы. Унаӧн эгӧ велӧдчӧй, коді кыдзи кужим — перйим аслыным кынӧмпӧт... А лючки картіыс некодлӧн эз вӧв, ставсӧ вӧчлім асьным лёкиник бумагаысь. Ме нин думайта вӧлі, кыдзи воа гортӧ да тайӧ дивӧ кодь картінас дзикӧдз шемӧсмӧда сиктса ёртъясӧс. Но сэки салдатыс друг горӧдіс мышсянь:

— Эй, зонка! Кылан? Зонка, сулавлы!

Ме сувті. Салдатыслӧн ӧти кок пыддиыс вӧлі кӧрт пома протез. Сійӧн велавтӧг зымӧдігтыр салдат матыстчис ме дінӧ да юаліс:

— А батьыд тэнсьыд оз нетшкы пельястӧ картісьыд?

Менам, мися, абу батьӧй: уси Ленинград дорын...

Салдатыд дзугыльмис. Кузя видзӧдліс ме вылӧ, кызӧктіс да шуис жальпырысь:

— Со кыдз... Да-а, унаӧн сэні пуктісны юрнысӧ... А тэ — тӧдан мый? Тэ, пиӧ, вай бӧр меным картісӧ... А деньгаыд — со…

Ме куті горзыны: мися, деньгаыс аслам, некысь эг гусяв, а ачым нажӧвиті — пурйӧн кывтӧмысь сетісны, мися, мый кужа, сійӧс и вӧча... И кӧсйи пышйыны, мися, всё равно оз вӧтӧд.

— А тэ, пиӧ, эн горзы, — пыр меліа сёрнитіс салдат. — Ме и сідз эска тэныд... А картісӧ вай.

Сы синъясын и гӧлӧсас вӧлі кутшӧмкӧ дой, менам вӧрзис сьӧлӧмӧй, ме муртса эг бӧрддзы, да бӧр сеті картісӧ.

А салдат разис ассьыс мешӧксӧ, кыскис сэтысь матерье костюм да заводитіс вӧзйыны меным:

— На, босьт. Тэныд буретш лоӧ, новлы... Пилы нуа вӧлі, да талун тӧдмалі — кувсьӧма... Босьт, тэд шуӧны! Деньгаыд оз ков... А картіасьӧмтӧ шыбит, сійӧ бурӧ оз вайӧд...

Ме шӧйӧвоши. Куті ӧтказывайтчыны, деньга сетны. Тэ пӧ мый! Эз босьт...

Да, Вовка, уна бур йӧз эмӧсь свет вылад. Пузувтчис сэки менам сьӧлӧмӧй. И друг сэтшӧм гажтӧм лои батьысь. И сэтшӧм яндзим лои аслым ачымысь... Мися, батьӧй пуктіс юрсӧ миян вӧсна, а ме тані ачымӧс тӧлктӧг кута. Мися, мый нӧ лоас мекӧд водзӧсӧ? Ӧд сы мында на ковмас овны...

— Тэ он на узь, Вовка?

— Мый тэ, папа... Ог, дерт... А салдатсӧ сійӧс тэ сэсся эн нин аддзыв?

— Эг. Но сійӧ быттьӧ пыр мекӧд. Дум вылӧ усяс сійӧ луныс, и синваӧй доршасьӧ. Кажитчӧ меным, мый ачыс судьбаыс ыстіс сэки салдатсӧ. Эг кӧ паныдась, код тӧдас, мый эськӧ вермис лоны мекӧд... Гашкӧ, эськӧ эг и велӧдчы... Со тай Микол оліс кыдзсюрӧ, юис да гуляйтіс помся и кольӧм тӧлын турдӧма. Мунӧ вӧлӧм вӧв доддьын, и кыдзкӧ вӧжжиыс шыркӧтшалӧма голясӧ да сэтчӧ и джагалӧма. Комын квайт арӧсыс на эз вӧв... Но вай сэсся узьыштам, а то аски делӧ лоас...

Вовка нинӧм эз шу.

Ывла выв кымӧртчис. И дивӧ — карланьса югыд столбъяс вошисны ваысь. Дворецсӧ быттьӧ пышйӧдіс кутшӧмкӧ джин. Сяркнитіс зэр, кутіс збодера трешкӧдчыны бипурса пӧсь пӧимын, скӧвӧрӧда вылын жаритчысь зӧр моз. Вовка топӧдчыштіс мелань.

— Папа... — шыасис надзӧн. — Папа... Ме зэв мыжа... Меным юръяндзим... Мама сетліс деньга костюм вылӧ... Ме ставсӧ видзи... Ресторанын вӧлім... Часіӧс пӧрччӧмаӧсь и... Прӧстит, папа...

— Ладнӧ, ладнӧ... — Ме сӧмын тайӧс и верми шуны, сы вӧсна мый горшӧй гӧрддзассис. Радӧйла. Ме меліа шыльӧді сылысь нежнӧй пель боксӧ да кыдзкӧ став сьӧлӧмӧн кылі, мый ӧнісянь менам эм не сӧмын муса пи, но и матысса друг, коді кутас юксьыны мекӧд став аслас думъясӧн, аслас радлунӧн и шогӧн, аслас мӧвпъясӧн.

Мӧдар берегсянь ыркнитіс тӧвру, кымӧръяс бӧр разалісны. Юын бара мыччысисны зарни столбъяс, сувтіс ас местаас мойдвывса дворец. Сы весьтӧ кымӧръяс сайысь быйкнитіс-петіс югыд тӧлысь, кодсянь миянлань, неуна гыалысь ва веркӧсӧд, нюжӧдчис пӧртмасьысь эзысь туй. Гашкӧ, чеччыны да котӧртны Вовкакӧд тайӧ туйӧдыс мича дворецланьыс? Сійӧ здукас меным кажитчис, мый сэні миянӧс виччысьӧ вӧвлытӧм, интереснӧй югыд олӧм.


lkejrlkelkrgner klrjnelknfrkl ekjnrjkenfrej